2294
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. عاطفه دورودیان
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۲)
            تعداد بازدید: 2294
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        مؤمن کسی است که جهان را با آغوشی باز و دلی آکنده از عشق و محبت پذیرفته و به خدا توکل می‌کند، نه آنکه با به خدمت گرفتن نیروهای ماورائی دست به تغییر آن بزند.

        فال‌گرفتن و به نزد فالگیران رفتن، هرگز جلوه و صورت خوشی نداشته‌است. به یاد نمی‌آورم در هیچ یک از داستان‌هایی که شنیده‌ایم و فیلم‌هایی که دیده‌ایم، فالگیران مردمان درستی تصویر شده‌باشند و عاقبت رتق و فتق امور از طریق فال گرفتن نیز ختم به خیر شده‌باشد. فالگیری را هیچ یک از راهنمایان بزرگ بشر که دین باشند و علم، تأیید و تصدیق نمی‌کنند. در هیچ محفل علمی نمی‌توان از صحت اعمال ساحرانه و جادوگرانه‌ای چون فالگیری دفاع کرد و هیچ کارشناس مذهبی نیز فال گرفتن را از حیث شرعی مجاز نمی‌داند. تکلیف علم با سحر و جادو البته روشن است و به شرح و توضیح چندانی نیاز ندارد؛ اما نسبت دین با جادو گاهی محل ابهام بوده‌است.
        اگرچه بر مبنای متون تاریخی و مذهبی ساحران و جادوگران بزرگترین دشمنان انبیاء بوده‌اند و پیامبران الهی نیز میان خود و جاودگران تفاوت قائل شده و بر این تمایز نیز اصرار ورزیده‌اند (همیلتون، ۱۳۷۷، ص ۱۳۷)، همچنان برخی افراد از تمایزهای موجود میان دین و جادو غفلت می‌کنند. این بی‌توجهی می‌تواند ناشی از دو عامل باشد: نخستین عامل آنکه دین از برخی جهات با سحر و جادو شباهت‌هایی دارد. شباهت‌های ظاهری موجود میان این دو پدیده، تمییز نهادن میان آنان را با دشواری‌هایی همراه کرده‌است. ملکوم همیلتون، به عنوان یکی از برجسته‌ترین جامعه‌شناسان دین، شباهت‌های میان دین و جادو را چنین برشمرده است: «هر دو در جستجوی وحدت حاکم بر گوناگونی‌های ظاهری هستند. هر دو نیروها و موجودیت‌هایی را طرح می‌کنند که فراتر از جهانِ مشاهده‌ مبتنی بر عقل سلیم قرار دارند و باز هر دو از محدودیت‌های دیدگاه‌های علیت و ارتباط مبتنی بر عقل سلیم فراتر می‌روند. همچنین هر دو شامل اموری هستند که انسان در مواجه با آنها با رویکرد اعجاب و تکریم عمل می‌کند.» (همان، ۹۳). این شباهت‌ها آنچنان تردید‌افکن است که یکی از مهمترین شیوه‌های کارشکنی علیه پیامبران و ادیان الهی در بدو ظهور، متهم کردن ایشان به سحر و جادو بوده‌است. به عنوان نمونه معجزات پیامبران، سحر و جادو خطاب می‌شده و پیش‌گویی‌های ایشان با غیب‌گویی‌های کاهنان قیاس می‌شده‌است.
        حتی امروز نیز با وجود گذشت زمان و تثبیت جایگاه ادیان الهی نزد پیروانشان، این شباهت‌های ظاهری میان دین و جادو، پیروان ادیان الهی را گرفتار خطای شناختی مهلکی کرده‌است. در چارچوب این خطای شناختی، شباهت‌های فریبنده میان دین و جادو برجسته می‌شود، تفاوت‌های ماهوی میان آنها یکسره فراموش شده و اعمال ساحرانه و جادوگرانه بخشی از دین تلقی می‌شود. حال آنکه تفاوت‌های دین و جادو آنچنان اساسی و ماهوی است که بر شباهت‌های ظاهری میان آن دو غلبه دارد. مالینوفسکی از آن دست جامعه‌شناسان دین است که میان دین و جادو تمایز قائل می‌شود. وی مهمترین تفاوت‌های دین و جادو را چنین عنوان کرده‌است: «مقصد دین دستیابی به یک هدف نهایی نیست. در حالیکه جادو و اعمال جادوگرانه هدف یا نفع خاصی را دنبال می‌کنند. برخلاف سحر و جادو، مناسک مذهبی را برای خود این مناسک انجام می‌دهند و هدف از اجرای آنان پدیدآوردن یا ایجاد پیامد معینی نیست. در حالیکه هدف از اجرای مناسک آمیخته با جادو دستیابی به هدف مشخص و تأمین نفع خاصی است. در حقیقت دین مجموعه‌ای از کنش‌های فی نفسه است که مقصود از آنها نفس انجام گرفتن همین کنش‌هاست.» همچنین ویلیام گود برخی از مهمترین ویژگی‌های متمایزکننده میان دین و جادو را فهرست می‌‌کند که نشان از تفاوت‌های این دو پدیده دارد. از نظر او هدف‌های جادو مشخص و محدودند و جهت نیل به مقاصد مشخصی به کار می‌روند، همچنین جادو بیشتر در جهت منافع و هدف‌های فردی است تا گروهی، احتمال ضد اجتماعی بودن جادو بسیار زیاد است، ضمن آنکه جادو همیشه به عنوان وسیله به کار می‌رود و فی نفسه یک هدف نیست. دین اما خلاف هر یک از این خصائص را داراست. دین مجموعه‌ای از قوانین اخلاقی و ارزش‌های متعالی است که نه تنها در خدمت اهداف شخصی و کوتاه‌مدت ما قرار نمی‌گیرد، بلکه رستگاری انسان را به عنوان هدف نهایی خود در گروی پذیرش سرنوشت و هماهنگی وی با عالم خلقت می‌داند. از این منظر مؤمن کسی است که جهان را با آغوشی باز و دلی آکنده از عشق و محبت پذیرفته و به خدا توکل می‌کند، نه آنکه با به خدمت گرفتن نیروهای ماورائی دست به تغییر آن بزند. از نظر گود دین فی نفسه امری مقدس است و هرگز در خدمت امیال و خواست‌های زودگذر ما قرار نمی‌گیرد. ضمن آنکه برخلاف جادو، دین همیشه به عنوان عاملی شناخته می‌شود که همبستگی‌های اجتماعی را تقویت می‌کند و با فراهم آوردن قواعد اخلاقی خویشتن‌دارانه و مناسب به حال اجتماع، به حفظ امنیت و یکپارچگی جامعه یاری رسانده‌است.

         

        volume31_06.jpg
        با این همه تمام آنچه تا بدین‌جا در مورد تفاوت‌های موجود میان دین و جادو گفتیم برگرفته از پژوهش‌های جامعه‌شناسانه بوده‌است. این در حالی است که از طریق کنکاش در متون دینی به نتایج جالب‌تری خواهیم رسید. بر طبق روایات مذهبی و فرموده‌های قرآن کریم، مهمترین عامل تمایزبخش میان دین و جادو، متفاوت بودن منبع و منشاء این دو پدیده است. بر مبنای آموزه‌های مذهبی منشاء دین الهی است در حالیکه سحر و جادو از نیروهای شیطانی صادر می‌شود.
        با وجود تفاوت‌های اساسی میان دین و جادو که تنها بخشی از آن در سطور پیشین آورده‌شد، همچنان عده‌ای قادر به تمییز دادن دین از اعمال جادوگرانه نیستند و با استناد به معجزات الهی و پیش‌گویی‌های کتب مقدس سحر و جادو را بخشی از دین می‌دانند. اکنون سؤال اساسی اینجاست: چگونه می‌شود آن همه تفاوت میان دین و جادو نادیده گرفته‌می‌شود و به شباهت‌های ظاهری میان این دو پدیده بسنده می‌گردد؟ به نظر می‌رسد که پاسخ این پرسش را باید در کیفیت و مراتب دینداری پیروان جستجو کرد. در حقیقت کیفیت و مراتب دینداری افراد همان عامل دومی است که در نهایت منجر به اختلاط میان دین و جادو و انحراف از دین اصیل گردیده‌است. بدین معنا این سوءتفاهم که دین برخی اعمال جادوگرانه را تشویق می‌کند یا اینکه جادوگری بخشی از دین است، بیش از آنکه ناشی از شباهت‌های ناچیز و ظاهری میان دین و جادو باشد، نتیجه‌ نوعی تفسیر و برداشت غلط از دین است که برخی پیروان بدان دچار شده‌اند.
        ادعای فوق قبل از هر چیز مبتنی بر تمایز قائل شدن میان دو مقوله دین و دینداری است. بر این اساس متکلمان دین را به یک منبع فیاض و یک سرچشمه نورانی تعبیر می‌کنند و دینداری را ظرفیتی دربرگیرنده و ادراک کننده‌ فیوضات به حساب می‌آورند. در حقیقت واحد مشاهده‌ دینداری افراد هستند. بر این اساس دینداری تلاش‌های فردی برای درک بهتر آن چشمه‌ فیاض و قدسی (دین) است. (میرسندسی، ۱۳۸۹) در حقیقت آنچه باعث می‌شود برخی پیروان قادر به تمییز دادن دین از اعمال جادوگرانه نباشند و به اسم دین به مسیرهایی چون فالگیری سوق پیدا کنند، نه خود دین که کیفیت و مرتبه دینداری ایشان است. در حقیقت درک و تفسیر غلط ایشان از دین، بستر را برای گرایش ایشان به سحر و جادو و حل و فصل مسائل از این طریق، مهیا می‌کند.
        در این میان تمایز نهادن میان دو مقوله‌ دین و دینداری، می‌تواند نخستین گامی باشد که جهت از میان برداشتن زنگاره‌های خرافه‌پرستانه از رفتار‌ها و اعتقادات مذهبی پیروان برداشته‌می‌شود. گام بعدی اما آشنا ساختن پیروان با ماهیت حقیقی دین است. در حقیقت دینداری در نزد افراد امری آموختنی است و بر مبنای نوع دین، دانش مذهبی افراد و همچنین تجربیات شخصی ایشان شکل می‌گیرد و جهت برخورداربودن از یک دینداری سالم و راستین، بهره‌مندی از اطلاعات و دانش مذهبی عمیق ضروری به نظر می‌رسد. از این منظر نویسنده مبارزه با انواع دینداری‌های تحریف شده که دینداری خرافه‌پرستانه تنها یکی از آنهاست را در گروی تبلیغات صحیح مذهبی و روشنگری عالمان در حوزه‌ تعلیم و تفسیر دین می‌داند. بدین معنا از طریق تبلیغات مذهبی صحیح می‌توان فرایند جامعه‌پذیری مذهبی را که به کیفیت دینداری افراد و تفسیر و برداشت ایشان از مذهب شکل می‌دهد، کنترل کرده و به سمت‌وسوی دینداری مبتنی بر دین راستین و اصیل سوق داد.
         

        کوتاه سخن
        دست آخر آنکه علی‌رغم شباهت‌های ظاهری میان دین و جادو، تفاوت‌های این دو پدیده از حیث ویژگی‌ها و منشاء قابل چشم‌پوشی نیست. از این‌رو بی‌توجهی به این تمایزها از سوی برخی پیروان تنها می‌تواند ناشی از کیفیت و مرتبه‌ دینداری ایشان باشد و نه اقتضائات و دستورات خود دین. در ادامه به نظر می‌رسد تبلیغات مذهبی روشنگرانه و مترقی تنها امکان موجود جهت مبارزه با انواع دینداری‌های تحریف شده همچون دینداری خرافه‌پرستانه است که به نام دین استفاده یا ارتکاب به اعمال جادوگرانه‌ای چون فالگیری را مجاز دانسته یا حتی تشویق می‌کند.

        منابع:
        میرسندسی؛ محمد، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی دین و انواع دینداری، ۱۳۸۹، انتشارات جامعه‌شناسان، تهران.
        همیلتون؛ ملکوم، جامعه‌شناسی دین، ترجمه‌‌ی محسن ثلاثی، ۱۳۷۷، انتشارات تبیان، تهران.

         


        2 نظر | ارسال نظر

              1. user-pic
              2. ۰۲ تیر ۹۱
                ۰۱:۰۷
          1.  
            تو سنت خداوند یه قاعده ای داریم به نام بداء، اونهایی که خیلی دنبال فال و فالگیری میرن تا از آیندشون خبردار بشن و به خیالشون یه جوری بتونن جلوی وقایع بد زندگیشون رو بگیرن به گوش باشن که اگه خداوند این سنت رو اعمال کنه یعنی همه این حرفا باد هوا میشه حتی اگه ۱۰۰ درصد قرار بود محقق بشه. بداء یعنی اینکه خداوند اراده میکنه تا تقدیر انسان رو تغییر بده یعنی مجددا یه چیز دیگه براش درنظر بگیره و با این کار خدایی خودش رو به رخ ما بنده ها بکشه . خلاصه حواستون باشه که با این کارا دچار سنت بداء نشیم چرا که همیشه این تغییر سرنوشت به نفعمون نخواهد بود. پس بهتره پامون رو از تو کفش خدا دربیاریم و فکر نکنیم زرنگیم
           
          0
           
          0
          1.  
            پاسخی به نظر رها
            تو سنت خداوند یه قاعده ای داریم به نام بداء، اونهایی که خیلی دنبال فال و فالگیری میرن تا از آیندشون خبردار بشن و به خیالشون یه جوری بتونن جلوی وقایع بد زندگیشون رو بگیرن به گوش باشن که اگه خداوند این سنت رو اعمال کنه یعنی همه این حرفا باد هوا میشه حتی اگه ۱۰۰ درصد قرار بود محقق بشه. بداء یعنی اینکه خداوند اراده میکنه تا تقدیر انسان رو تغییر بده یعنی مجددا یه چیز دیگه براش درنظر بگیره و با این کار خدایی خودش رو به رخ ما بنده ها بکشه . خلاصه حواستون باشه که با این کارا دچار سنت بداء نشیم چرا که همیشه این تغییر سرنوشت به نفعمون نخواهد بود. پس بهتره پامون رو از تو کفش خدا دربیاریم و فکر نکنیم زرنگیم
            ممنونم از اطلاعاتی که دادید . من هم با شما موافقم و به زبان دیگری تلاش داشتم تا به همین نکات اشاره کنم.
           
          0
           
          0
          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷