1776
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. رضا شهیدی
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۰)
            تعداد بازدید: 1776
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        کسب سود از راه سوءاستفاده از زنان مهم‌ترین اصل در انتشار نشریات زرد است.

        شی‌انگاری یا استفاده ابزاری از زنان در رسانه، اتهامی است که متوجه رسانه‌های غربی بوده و هست. اما واقعیت این است که این معضل در کشور ما هم رو به گسترش است و مشکل زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم مهم‌ترین دست‌اندرکاران این بی‌اخلاقی، نشریات زرد و عامه‌پسندی هستند که اتفاقا تحت لوای «نشریات زنان» و «نشریات خانوادگی» فعالیت می‌کنند. این رویکرد دوگانه و ماکیاولیستی که با هدف جذب مخاطب بیشتر و تبعا سود بیشتر صورت می‌گیرد، آن چنان ابعادی یافته که نمی‌توان به سادگی از کنارش گذشت و از این رو می‌باید با شمشیر آخته نقد به سراغ آن دسته از نشریاتی رفت که رسالت فرهنگی و مطبوعاتی خود را قربانی منافع شخصی و اقتصادی کرده‌اند.
         

        زن یا خانواده؟
        در مواجهه با اصطلاح «نشریات خانوادگی» و در نگاه اول، دو مفهوم مشترک به ذهن متبادر می‌شود؛ اول واژه «خانواده» که یا در پسوند نام نشریه یا در پیشوند که مهم‎ترین وجه ظاهری آن است به چشم می‌خورد و بیانگر آن است که نشریه، نشریه‌ای خانوادگی است. اشتراک دوم، عکس‌های روی جلد است که شامل دختربچه‌های بین ۲ تا ۹ سال با چهره‌ای آرایش کرده و عموما موهای بلوند و روشن (ملاک‌های زیبایی اروپایی) است که به تعبیر دکتر بروجردی، استاد علوم ارتباطات و روزنامه‌نگاری، این شاید نشان‎دهنده اشتیاق گردانندگان این نشریات مبنی بر استفاده از عکس زنان روی جلد است که در ایران با ممنوعیت مواجه هستند. استفاده از تصویر زنان بر روی جلد نشریات، همیشه عاملی برای فروش بوده که با توجه به ممانعت‎هایی که در این زمینه در ایران وجود دارد، گردانندگان و صاحب امتیازان نشریات از تصاویر دختربچه‌ها که منع قانونی و شرعی هم نداشته باشد، استفاده می‌کنند. البته دیرزمانی نیست که نشریات زرد ایران هم، عکس‌های زنان را آشکارا روی جلد خود استفاده می‌کنند! پس در این جا ما با یک دوگانگی مواجه‌ایم. از یک سو سخن از خانواده و زن و اعاده حیثیت این دو است و از سوی دیگر همان نشریات مدعی، رویکرد سوءاستفاده از زن را در پیش گرفته‌اند. این در حالی است که جدا از نشریات خانوداگی، نشریات مد هم رواج یافته‌اند و حتی نشریات جنسی و پورنو هم از ۴ دهه قبل در آمریکا و سپس اروپا آغاز و در حال گسترش در تمامی کشورهای جهان هستند. طبیعتا در چنین فضایی که جذابیت‌هایی جنسی در قالب آن نشریات به شکل بی‌حدوحصری عرضه می‌شوند، نشریات خانوادگی باید در مقابل آنان موضع گرفته و کیان خانواده را مد نظر قرار دهند و اما چیزی که در عمل شاهد آن هستیم، آن است که حتی نشریات خانوادگی هم با درجات قلیل‌تری همان رویکردها را ادامه می‌دهند تا در رقابت جذب مخاطب عامه‌پسند عقب نمانند.
        نشریات خانوادگی، افزون ‎بر کارکرد سرگرم‌‌‌‏کننده و برخی مطالب آموزشی، نمایان‏گر تلقی غالب جامعه از تفکیک نقش اجتماعی هر کدام از اعضای خانواده در زندگی خانوادگی بوده و تأثیر قابل ملاحظه‏ای را در ایستارها و نگرش اعضا به نقش‏های خود در این نهاد دارند. مجلات خانوادگی با نحوه بازنمایی و شیوه‌هایی همانند طبیعی‌سازی، بخشی از رویکرد افراد به نقش‌های خود در خانواده و پذیرش ارزش‌های غالب را در ذهن آنان تشکیل می‌دهند. برخی مجلات هم هستند که اگرچه در تعریف مجلات خانوادگی نمی‌گنجند، اما کارکردهایی برای خانواده و به‌خصوص زنان دارند، به عنوان مثال مجلات آشپزی و...
         

        مخاطبان زن و تصویر وارونه
        نشریات خانوادگی، افزون ‎بر کارکرد سرگرم‏‌‌کننده و برخی مطالب آموزشی، نمایان‏گر تلقی غالب جامعه از تفکیک نقش اجتماعی هر کدام از اعضای خانواده در زندگی خانوادگی بوده و تأثیر قابل ملاحظه‏ای را در ایستارها و نگرش اعضا به نقش‏های خود در این نهاد دارند. مجلات خانوادگی با نحوه بازنمایی و شیوه‌هایی همانند طبیعی‌سازی، بخشی از رویکرد افراد به نقش‌های خود در خانواده و پذیرش ارزش‌های غالب را در ذهن آنان تشکیل می‌دهند. در جامعه‌ی سنتی ما، تقسیم کاری تخصصی در خانواده‌ها انجام شده و بر اساس آن، نقش نان‌آور و ابزاری را در خارج از خانه بر عهده مرد گذاشته و نقش عاطفی و احساسی در داخل خانه به زن محول شده است. نشریات خانوادگی در ایران با پذیرش این تقسیم کار، در حقیقت کلیشه‌ای از این هنجارهای استقرار یافته را برای شکل‌دهی و بازسازی هویت‌های جنسی ارائه می‌کنند.
        دکتر «مهدخت بروجردی»، درباره مخاطبان زن نشریات خانوادگی می‌گوید: «تقسیم‎بندی مخاطبان نشریات خانوادگی باید به‎گونه‌ای باشد که تمام اعضای خانواده، مخاطب آن قرار بگیرند.» اما بنا به تجربه فروشندگان جراید، این نشریات دو گروه مخاطب خاص دارند: اول زنان خانه‎داری که هیچ‎گونه فعالیت و اشتغال اجتماعی ندارند و دوم دخترانی که در سال‌های پایانی دوره راهنمایی و یا دوره دبیرستان و مرحله ورود به دانشگاه بوده و عموماً دارای رفتارهای احساسی و غلیان‌های عاطفی بدون خرد‎ورزی و عقلانیت مورد نیاز، با درجات متفاوت هستند. گردانندگان نشریات به اصطلاح خانوادگی، توجه خود را به همین بستر مخاطب معطوف کرده و شروع به قالب‎دهی و شکل‎دهی و ارضای نیازهای مخاطبان این‎گونه نشریات می‌کنند.

         

        volume32_32.jpg
        بر اساس دسته‌بندی وی، اگر بخواهیم مخاطبان زن نشریات زرد و خوراک آنان در این نشریات را بررسی کنیم، باید به زنان خانه‌دار و دختران جوان بپرداریم:


        ۱. زنان خانه‌دار
        با توجه به اینکه زن به عنوان نقطه کانونی خانواده محسوب می‌شود، مطالب مجلات خانوادگی نیز عموماً بر نقش وی در خانواده تمرکز دارد. سوگیری این مجلات به اجزای هویت زنانه و نقش‌های مرتبط آن مانند آموزش‌های خانه‌داری، آشپزی و هنرهای دستی و در یک کلام کدبانوگری برای زنان، مؤید این رویکرد است. در شرایطی که شاهد روند رو به تزاید اشتغال زنان در خارج از کانون خانواده هستیم، این امر می‌تواند به «تعارض نقش‌ها» در حوزه خانواده و محل کار بینجامد. یکی از رسالت‌های نشریات خانوادگی می‌تواند پرداختن به این مسئله و تبیین ابعاد آن باشد. بررسی مجلات خانوادگی موجود در ایران نشان می‌دهد که این موضوع در آنها مورد غفلت قرار گرفته است. اگر مردان، نشریات زرد ورزشی را ترجیح می‌دهند. در مقابل زنان خانه‌دار بیشتر به مطالعه نشریات خانودگی زرد و عامه‌پسند تمایل دارند، سبک نگارش هر دو مشابه است با این تفاوت که روزنامه‌ها فقط به چهره‌های ورزشی (و از آن میان هم فوتبالیست‌ها) را مد نظر دارند، اما نشریات خانوادگی به فوتبالیست‌ها به اندازه خواننده‌ها می‌پردازند و البته سهم بازیگران از هر دو گروه بیشتر است. با این حال علایق زنان خانه‌دار امروزی با علایق یک دهه قبل آنها تفاوت بسیاری پیدا کرده، دیگر از مطلب روش و الگوهای دوخت خیاطی مانند گذشته خبری نیست (مگر نشریات تخصصص لباس و خیاطی) و هنر بازیگری به تنهایی بر تمامی هنرها غلبه کرده است.


        ۲. دختران جوان
        دختران جوان نه مانند بزرگترهای خود آشپزی را در نشریات جست‌وجو می‌کنند و نه مدل خیاطی. بلکه آنها شیفته زندگی و حواشی بازیگران سینما، تلویزیون و همچنین خواننده‌های پاپ هستند. گاهاً فوتبالیست‌ها هم مورد توجه این قشر قرار می‌گیرند. طالع‌بینی هم از مطالب مورد نظر آنهاست. اما آنچه که نمی‌توان از آن به سادگی گذشت، تصویر منفی است که این نشریات روی دختران جوان (و متقابلاً پسران جوان) می‌گذارد و از جمله توقع‌های آنان را در موضوع ازدواج بالا می‌برد. نشریات زرد – اعم از خانوادگی و زنان و...- چه در روی جلد و چه در صفحات داخلی پر از عکس‌ها و تیترهای بازیگران و فوتبالیست‌های زن و مرد هستند که بر مجرد بودن خود تأکید و ضمن رد شایعه‌های مربوط به ازدواج‌شان، توقع‌های بالایی از ملاک‌های مالی و... ازدواج را به جامعه غالب می‌کنند. اما معلوم نیست پسری یا دختری که قصد ازدواج ندارد، چه ربطی به زن شرقی و یا نهاد خانواده دارد؟ چرا اینها که خود بزرگترین آفت برای تحکیم نهاد خانواده و تشکیل آن هستند باید برای فرار از پذیرش صفت زرد بودن، خود را نشریات خانوادگی بنامند؟


        به نام خانواده، به کام سرمایه
        هیچ کدام از این نشریات، مشی شفاف فمینیستی، نظیر آنچه در «ماهنامه‌ی زنان» یا «روزنامه زن» وجود داشت، ندارند، بلکه پرداخت‌شان به زن، عطف به کسب سود اقتصادی است. سبک روزنامه‌نگاری فمینیستی که «شهلا شرکت» در هفته نامه «زن روز» به مدت ۱۰ سال روزبه‌روز آن را شفاف‌تر کرد و پس از اخراج از آنجا در «ماهنامه زنان» با قوت بیشتری پی گرفت، در هیچ کدام از این نشریات وجود ندارد، چرا که آنان تنها به مخاطب بیشتر و بالتبع سود بیشتر می‌اندیشند و برای کسب سود نیازی به ایجاد حاشیه‌های سیاسی برای خود نمی‌بینند. البته هنوز هم نشریاتی هستند که سبک و محتوایشان تا حدودی نزدیک به «زنان» است یا آن که گاه به گاه آن رویکردها را در کنار رویکردهای دیگر به کار می‌برند. این کار به‌وسیله معرفی شخصیت‌های زن تاریخ معاصر ایران و جهان که رویکردهای فمینیستی داشته‌اند، یا آن که قابلیت مانور به عنوان یک زن برجسته را دارند، انجام می‌شود. در همین راستا، درج گزارش‌ها، اخبار هنری و ورزشی زنان در نشریات زرد همواره جزو اصلی این نشریات بوده است. این گزارش‌ها و اخبار حول سه هنر سینما، تلویزیون و موسیقی پاپ و یا ورزشکاران مشهور در رشته‌های مطرح‌اند. به هیچ وجه نمی‌توان گزارشی درباره یک هنرمند تئاتر یا موسیقی سنتی یا قهرمان دو میدانی در آن یافت، مگر آن که همسر یکی از آن سه رشته هنری اول یا یک قهرمان فوتبال یا معدود قهرمانان تکواندو و کشتی باشد که سوژه این نشریات می‌شوند.
        شکل تنظیم مطالب هم در سه فرم زیر است:
        - گزارش از متن و حاشیه زندگی خانوادگی، سوابق کاری و علایق شخصی آنها؛
        - مصاحبه حضوری (در جمع خانواده و با عکس‌های راحت و ترجیحاً نیمه عریان)؛
        - گزارش خبری از فیلم‌ها، سریال‌ها و آلبوم‌های موسیقی (پاپ).
        بدین ترتیب بررسی دقیق نشریات زرد و عامه‌پسند نشان می‌دهد که نگاه آنان به زن، نگاه سرمایه‌سالارانه و کالاانگارانه است. زن لااقل در قالب تصاویر به مثابه کالایی عرضه می‌شود و گاه نیز واسطه عرضه کالای دیگری است، آن کالا گاه لباس، مد پوشش و آرایش است؛ البته در تمام این روابط، شکی نیست که «تصویر زن» واسطه فروش خود نشریه هم هست. در این میان نشریات، مطالب مربوط به سینمای ایران، سینمای هند (بالیوود) و سینمای آمریکا (هالیوود) را از هم تفکیک کرده و برای هر کدام صفحات خاصی را در نظر می‌گیرند. بدیهی است که نه مخاطب از سینمای فرانسه، ایتالیا و... خبری می‌گیرد و نه مؤلفین این نشریات اطلاع درستی از سینماها و جشنواره‌های جهانی دیگر کشورها دارند. لابه‌لای بازیگران، مطالب مربوط به خواننده‌ها و مانکن‌ها هم گنجانده می‌شود که در اثر نبود نظارت درست و اصولی، به شدت هم جولان می‌دهند. حال اگر به قانون مطبوعات ایران مراجعه کنیم، خواهیم دید که ماده ۶ (فصل چهارم: حدود مطبوعات) آشکارا می‌گوید: «نشریات به جز در موارد اخلال به مبانی و احکام اسلام و حقوق عمومی و خصوصی که در این فصل مشخص می‌شوند، آزادند» و در ادامه، ۱۲ مورد اخلال را بر می‌شمرد که بند دوم آن؛ «اشاعه‌ی فحشا و منکرات و انتشار عکس‌ها و تصاویر و مطالب خلاف عفت عمومی» است. بنابراین ساده‌ترین راه برخورد با نشریاتی از این دست آن است که چون تصاویر نامناسبی از زنان را روی جلد و صفحات داخلی درج می‌کنند، به بند ۱۰ ماده‌ی ۶ قانون مطبوعات متوسل شده و بگوییم که با توجه به حجم و نوع آن که استفاده ابزاری از تصویر زن محسوب می‌شود، متخلف به شمار می‌آیند. نیز می‌توان با استناد به بند ۳ همان ماده که «تبلیغ و ترویج اسراف و تبذیر» است، این نشریات را به دلیل ترویج سبک زندگی غربی و ثصرف‌گرایی محکوم نماییم. اما آیا این، تمام معضلات این نشریات است؟
        کسب سود از راه سوءاستفاده از زنان مهم‌ترین اصل در انتشار نشریات زرد است، حتی اگر عنوان نشریه «زنان» یا «خانوادگی» داشته باشند. مهم‌ترین تاکتیک معطوف به کسب سود، انتشار آگهی و رپرتاژ آگهی است، چه بسیارند نشریاتی که از فروش روی دکه‌شان متضرر می‌شوند و فقط به واسطه آگهی‌های ریز و درشت، پنهان و آشکار خود ادامه حیات می‌دهند. (و در واقع پول به جیب می‌زنند) دکتر مهدخت بروجردی در این باره می‌گوید: «برجسته‌ترین ایراد این مجلات، داشتن نگاه تجاری به محتوا و فاصله گرفتن از فضای دینی و اجتماعی و حرکت به سمت و سوی زندگی غربی است؛ در حالی که می‌توانند برعکس این مسیر حرکت کنند. این مجلات در آگهی‌های خود به ارزش‌ها توجه نمی‌کنند و بدون هیچ خط قرمزی به چاپ آگهی‌هایی می‌پردازند که بسیاری ریشه در واقعیت ندارند و تنها مبتنی بر اغراق هستند. علاوه ‎بر این، در این مجلات جایی برای بحث و گفت‌وگو تعبیه نشده و ارتباط تقریباً یک طرفه است. از سویی دیگر، خلأ نبود الگوهای خانواده‌های موفق در این مجلات بسیار احساس می‌شود. آنها می‌توانند با معرفی خانواده‌های موفق و شیوه زندگی آنها، گام مؤثری در جهت بهبود وضعیت خانوادگی جامعه بردارند. در قانون، رسانه‌ها از استفاده ابزاری کودکان برای تبلیغات منع شده‌اند، این در حالی است که چاپ تصاویر کودکان بر روی جلد این مجلات به یک روند عادی تبدیل شده است. به این موضوع بسیار انتقاد دارم، چون این کار به هیچ وجه با اصول اخلاقی سازگار نیست. من احساس می‎کنم فردی که عکس یک کودک زیبا را با آرایش روی جلد خود می‎گذارد، در تلاش است تا از آن محدودیتی که مانع استفاده از عکس زن بر روی جلد مجله است، عبور کرده و با چاپ عکس کودکان، آن هم با این شکل و شمایل، به خواسته خود دست پیدا کند.»


        و اما چه باید کرد؟
        در چنین فضایی به نظر می‌رسد که اقدام‌های نظارتی و سلبی نهادهای مسئول فرهنگی در مواجهه با این نشریات سودمحور لازم می‌نماید، در عین حال می‌بایست در مقام اقدام‌های ایجابی هم الگوی مناسبی از نشریات خانوادگی و زنان ارائه کرد تا ضمن جذب مخاطب برخاسته از جامعه‌ی دینی ایران، تصویر مناسبی از فرهنگ خانواده و شخصیت زن ایران اسلامی ارائه دهد. تصویری که مبتنی بر الگوهای غربی و نیز رویکرد کالاگونه از زن نباشد. این کار بر نمی‌آید مگر از اهالی متعهد فرهنگ و رسانه که به پشتوانه‌ی سه دهه کار مطبوعاتی در نشریات انقلاب اسلامی، می‌توانند خلأ موجود را هم پر کنند.

         


          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷