1923
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. عاطفه دورودیان
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۱)
            تعداد بازدید: 1923
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        تداوم حیات جریان‌های فمینسیتی در ایران، این روز را به فرصتی برای طرح مطالبات گروه‌های مدافع حقوق زنان تبدیل نموده است.

         

        ۵ اسفند، ۸ مارس، ۱۷ دی و ۲۰ جماد‌ی‌الثانی. حیات دوباره زمین، خیزش زنان کارگر، سالروز کشف حجاب و زادروز حضرت فاطمه زهرا (س). عجیب است که در تاریخ سرزمین ایران همه این اتفاقات یک سره نامربوط به هم، بهانه‌ای برای جشن گرفتن یک مناسبت بوده‌اند؛ روز زن. در ایران باستان، پنجمین روز اسفند را اسپندگان نام نهاده بودند و آن را به برزگداشت زنان می‌گذراندند. ۸ مارس اولین بار به سال ۱۳۰۰ و در شهر رشت، بهانه‌ای شد برای پیگیری حقوق زن ایرانی در جامعه نابرابر آن روزها. پس از آن برای سال‌ها ۱۷ دی به دستور حکومت پهلوی به عنوان روز زن شناخته می‌شد و با وقوع انقلاب اسلامی، زادروز تولد دختر پیامبر یعنی ۲۰ جمادی‌الثانی برای این مناسبت معین شد.


        به عبارت دیگر در هر دوره تاریخی و برحسب اقتضائات خاص آن، مناسبت ویژه‌ای به عنوان روز زن انتخاب می‌شده و عموم مردم نیز آن را پذیرفته و به شکل خاصی برگزار می‌کرده‌اند. در حقیقت هر یک از این روزها، یادآور جهان‌بینی خاص و نگاهی متفاوت به زن است که به وسیله گروه‌های متنوع اجتماعی دنبال شده یا می‌شود. چراکه هر یک از این روزها (اسپندگان، ۸ مارس، سالروز کشف حجاب و روز مولود حضرت فاطمه زهرا (س)) از آبشخور یک دستگاه فکری خاص تغذیه می‌کنند. اسپندگان در سازگاری کامل با اندیشه و سبک زندگی ایرانیان باستان قرار دارد، حال آنکه ۸ مارس یادآور تکاپوی زنان برای دستیابی به حقوق برابر و مبارزه علیه نظام مردسالاری و زاییده اندیشه فمنیستی است. ۱۷ دی نیز در اصل با تلاش تجددطلبانه رژیم پهلوی برای ایجاد مشروعیت و محبوبیت میان توده‌ها و یک‌دست نمودن جامعه شکل گرفت و با ایدئولوژی سلطنت‌طلبانه وابسته به آن نیز در انطباق کامل بود.


        از سوی دیگر برگزیدن زادروز مبارک حضرت فاطمه زهرا (س) به عنوان روز زن، با ایدئولوژی اسلام سیاسی که پس از وقوع انقلاب اسلامی و به موازات تحولات اجتماعی بعد از آن گسترش یافت، در ارتباطی تنگاتنگ است. با رسمیت یافتن زادروز تولد حضرت فاطمه (س) به عنوان روز زن و استقبال چشم‌گیر عموم مردم از آن، بیستم  جمادی‌الثانی در سطحی وسیع به عنوان یگانه انتخاب شایسته برای چنین مناسبتی پذیرفته شد. از آن پس دیگر مناسبت‌هایی که بهانه‌ای برای بزرگداشت زنان و مادران بودند، کنار گذاشته و کم کم فراموش شدند. اما یکی از این مناسبت‌ها به دلیل اهمیت جهانی و پیوند تاریخی آن با جریان فمینیسم، به حیات خود نزد برخی گروه‌های اجتماعی ادامه داد. در حقیقت تنوع جریان‌های فکری و اجتماعی در جامعه ایران، محبوبیت و اهمیت هشت مارس را نزد اقلیتی از جامعه حفظ کرد.
        بزرگداشت این روز توسط زنان ایرانی، تاریخ پر فراز و نشیبی داشته که به شدت از شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه در حال گذار ایران متأثر بوده است. برای اولین بار، این جمعیت «پیک سعادت نسوان» بود که روز جهانی زن را در ایران جشن گرفت. این جمعیت در سال ۱۳۰۰ شمسی (۱۹۲۱ میلادی) در رشت تأسیس شد و با تکیه بر آرمان‌های انقلاب کمونیستی شوروی، در رابطه با برابری اجتماعی و سیاسی زنان فعالیت می‌کرد. هشت مارس که در ابتدا یادآور خیزش زنان کارگر علیه نظام بهره‌کشی اقتصادی بود، با برخی ارزش‌های برابری‌طلبانه که شوروی خود را سردمدار آن می‌دانست همخوانی داشت. بدین ترتیب شهر رشت به دلیل نزدیکی به مرزهای شوروی و مواجه مداوم با افکار و اندیشه‌های شایع در آن دیار، بدل به نخستین صحنه بزرگداشت هشتمین روز مارس در ایران شد. پس از آن در سال ۱۳۰۶ سازمان بیداری زنان با نمایش «دختر قربانی» ۸ مارس را گرامی داشت. در آن زمان حضور زنان در سالن‌های تئاتر و سینما ممنوع بود. بنابراین، این نمایش اولین نمایشی بود که برای زنان و به وسیله زنان ترتیب داده می‌شد. این نمایش ظاهرا با هدف جمع‌آوری کمک مالی، برای انتشار مجله نسوان وطن‌خواه و برگزاری کلاس‌های اکابر برای زنان بزرگسال، در منزل نورالهدی منگنه یکی از اعضای این انجمن برگزار شد و بلیط‌های آن به نام کارت عروسی چاپ و فروخته شد. اداره نظمیه سعی کرد مراسم را برهم بزند و اراذل و اوباش نیز به زنان شرکت‌کننده در نمایش توهین می‌کردند.


        این یادمان ذاتا سوسیالیستی که بعدها با اندیشه‌های فمینیستی نیز پیوند خورد، با روی کارآمدن رژیم پهلوی و ممنوع شدن تجمعات مردمی و اعتراضی، برای سال‌ها به دست فراموشی سپرده شد. انجمن بیداری زنان نیز که در شهر قزوین تأسیس و فعال شده بود، در جریان سرکوب رضاشاه از میان رفت.

         

        volume39_12.jpg


        با وقوع انقلاب اسلامی و آزاد شدن تجمعات، اولین گردهمایی روز جهانی زن در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۵۷ که مصادف با اولین ۸ مارس بعد از انقلاب بود، برگزار شد. این مراسم با محوریت اعتراض به لغو قانون حمایت از خانواده، منع قضاوت زنان و اجرای قانون حجاب، در تهران و برخی شهرستانها برگزار شده بود که با حمله نیروهای ناشناس به خشونت کشیده شد. پس از به خشونت کشیده شدن اولین ۸ مارس بعد از انقلاب، در سراسر دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰، ۸ مارس در محافل مطالعاتی فعالان زن و در اماکن خصوصی گرامی داشته می‌شد. شرایطی که تا روی کار آمدن دولت محمدرضا خاتمی ادامه داشت. در سال ۷۸ پس از سال‌ها ۸ مارس به حوزه عمومی بازگشت و گروهی از زنان مراسمی را در سالن «شهر کتاب» به این مناسبت برگزار نمودند. در پی آن مراسمی مشابه به سال ۱۳۷۹ در «خانه هنرمندان» و به سال ۱۳۸۰ در «فرهنگ‌سرای ارسباران» برپا شد. در حالیکه تا پیش از سال ۱۳۸۱ این مراسم توسط انجمن‌های فمینیستی زنان در اماکن سرپوشیده برگزار می‌شد، با فرارسیدن ۸ مارس آن سال، برای اولین بار با مجوز استانداری تهران به خیابان آمد و در پارک لاله برگزار شد. گرچه این مجوز بیشتر از یک سال دوام نیاورد و چند روز قبل از فرا رسیدن ۸ مارس سال بعد لغو گردید. اما علی‌رغم برخی مخالفت‌ها، تلاش هواداران فمینیست هشت مارس برای بزرگداشت چنین روزی به همین جا ختم نشد. پس از لغو مجوز گردهمایی هشتم مارس ۱۳۸۲در پارک لاله، تجمع پارک دانشجو در ۸ مارس ۱۳۸۴ و تجمع مقابل مجلس در سال ۱۳۸۵ نیز برگزار گردید. اما عدم استقبال نیروهای امنیتی از برگزاری چنین تجمعاتی، بزرگداشت روز هشت مارس را با دشواری‌هایی برای هواداران آن همراه کرده بود. دشواری‌هایی که منجر به لغو مجوز تعدادی از گردهمایی‌های دانشجویی در هشت مارس سال‌های بعد شد.


        با این وجود یادمان هشتم مارس هنوز اهمیت خود را نزد اقلیتی از جامعه ایران حفظ کرده است و مدعیان خاص خود را دارد. مدعیانی که گروهی از آنان تنها روز ۸ مارس را به عنوان روز زن می‌شناسند و گروه دیگرشان علاوه بر جشن گرفتن روز مولود حضرت فاطمه (س) به عنوان روز مادر، ۸ مارس را نیز روزی برای تمامی زنان و دختران می‌دانند و به عنوان روز زن گرامی می‌دارند. در حقیقت تداوم حیات جریان‌های فمینسیتی در جامعه ایران، این روز را به فرصتی برای طرح مطالبات گروه‌های مدافع حقوق زنان تبدیل نموده است. کارکردی که البته با تاریخچه این روز نیز هماهنگی دارد.


        اما توجه برخی معتقدان به اندیشه‌های فمینیستی نسبت به ۸ مارس، این پرسش را نیز مطرح می‌کند که چرا این گروه از فرصتی که به مناسبت روز ولادت حضرت فاطمه زهرا (س) در اختیارشان قرار می‌گیرد برای پیگیری مطالبات خود استفاده نمی‌کنند و روز هشتم مارس را برای این منظور انتخاب کرده‌اند؟


        پاسخ به این سؤال از یک سو مستلزم توجه به ریشه‌های تاریخی هشت مارس در اندیشه فمینیسم است و از سوی دیگر به نحوه بزرگداشت روز ولادت حضرت فاطمه زهرا (س) در جامعه ایران مربوط می‌شود. چراکه زیبایی بی‌نظیر زادروز تولد فاطمه زهرا (س)، عموما چشم‌ها را به ارزش‌های‌ مذهبی پیرامون آن خیره می‌کند و مجالی برای پیگیری مطالبات اجتماعی و حقوقی زنان آن گونه که مورد نظر اندیشه فمینیستی است، باقی نمی‌گذارد. این روز بیشتر یادمانی است برای تقدیس تصویری که سنت‌های اصیل اسلامی از زن آرمانی ارائه می‌دهند. فرصتی برای پاسداشت ارزش‌های مادرانه‌ای نظیر عشق، مراقبت، فداکاری و از خودگذشتگی. حال آنکه داعیه‌داران هشت مارس قبل از هر چیز پیگیری مطالبات اجتماعی زنان را در صدر اهداف اجتماعاتشان در این روز قرار می‌دهند و از طرح این مطالبات در روز ولادت حضرت فاطمه (س) چشم‌پوشی می‌کنند. به عبارت دیگر منظومه فرهنگی برآمده از یادمان حضرت فاطمه زهرا (س)، بر ظرفیت‌های درخشان بانوی مسلمان برای دیگرخواهی و تحکیم خانواده تأکید می‌کند؛ حال آنکه هواداران ۸ مارس و منظومه فکری پیرامونش یعنی فمینیسم، بر احقاق حقوق و امتیازاتی که گمان می‌کنند از زنان جامعه‌شان دریغ شده اصرار دارند.


        از سوی دیگر شیوه کنونی بزرگداشت روز زن در ایران نیز، چنگی به دل فعالان حوزه زنان نمی‌زند. چراکه در این روز معمولا حرفی از مشکلات زنان به میان نمی‌آید و مدام ضرورت فداکاری و از خودگذشتگی زنان، به ایشان یادآوری می‌شود. حال آنکه از حقوق و نیازهای جدی و اساسی زنان و مادران جامعه ما سخنی شنیده نمی‌شود و در نهایت ازدحام بوتیک‌ها و فروشگاه‌های لوازم خانگی تنها خاطره‌ای است که از این روز باقی خواهد ماند. در حالیکه به نظر می‌رسد برای جایگزین کردن یادبود بومی روز زن به جای نمونه غیربومی آن، اعمال تغییراتی در فرهنگ رسمی و غیررسمی برگزاری این روز ضروری است. تغییراتی که سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا (س) را در شأن و جایگاه‌ها واقعی خود بنشاند و این روز را منشاء تأثیرات و تحولات مهم اجتماعی گرداند. زنان و مادران جامعه ما در روز یادمان سالانه‌شان به چیزی بیشتر از اس‌ام‌اس‌های تبریک نیاز دارند و اگر از به دست‌آوردن آنها در زادروز مبارک فاطمه زهرا (س) ناامید شوند، به روز بیگانه‌ای چون هشت مارس پناه خواهند برد.

        منابع
        -    احمدی خراسانی، نوشین (۱۳۸۰) زنان زیر سایه پدرخوانده‌ها، تهران: ‌توسعه
        -    افضلی، نسرین و زینب پیغمبرزاده (۱۳۸۶) ۸ مارس در دانشگاه‌های سراسر کشور چه گذشت؟، مجله زنان، شماره ۱۴۳
        -    ناهید، عبدالحسین (۱۳۶۰) زنان ایران در جنبش مشروطه، تبریز: احیا
        -    ساناساریان، الیز (۱۳۸۴) جنبش حقوق زنان در ایران، ترجمه نوشین احمدی خراسانی، تهران: اختران

         


        1 نظر | ارسال نظر

              1. user-pic
              2. نامشخص
                ۱۸ اسفند ۹۱
                ۱۴:۵۳
          1.  
            اتفاقا فاطمه اولین زن تمام عیار است که اتفافا هم حرکت سیاسی داشته وهم با عایدات فدک در واقع اولین موقوفه اسلامی را اداره میکرده میراثی که پیامبر از حق خودش به فرزندش اعطا کرده بود ولی همگان بخصوص بعد از مرگ پیامبر میدانستند که این میراث به فاطمه وعلی کمک میکند برای احقاق حقوقشان که بلافاصله پس از مرگ پیامبر این پرونده را بستند وحرکت سیاسی فاطمه که حتی گریه هایش نیز خار چشم همه شده بود برای اعتراض به حق ناحق کرده شده بود هنوز هم ما نمیدانیم که چطور مسیر تاریخ با این پایمال شدن حق فاطمه وبنی فاطمه عوض شد که هنوز هم حق ما زنان بدنبال حق مولایمان نادیده گرفته میشود حق دانستن حق اختیار داشتن در مورد دانسته هایمان وحق عمل کردن به انها که در برهه های مختلف به گونه های متفاوت ازما سلب میشود بنظر من فرزند خلف فاطمه مهدی اولین کارش گرفتن این حفوف است مگر نه این است که اولین ندای اسمانی بعد از ظهورش ندای حق با علی است حقی که اول از فاطمه لب شد که به علی هم نرسید هنوز هم ما در چالشهای این حوق احیا نشده دست وپا میزنیم پس بهتره اول ببینیم این بانوی بزرگ که در راه احقاق حقش بچه بدنیا نیامده اش را دادوبعد هم جان خودش که ما فقط به بزرگی نامش دل خوش کنیم وحتی متوجه نباشیم حق فاطمه هنوز هم گرفته نشده چون ما نه اورا میشناسیم ونه حقش را
           
          0
           
          0
          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷