4238
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. سودابه قیصری
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۱)
            تعداد بازدید: 4238
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        گسترش روزافزون مهدکودک‌ها نیز در راستای تحقق آرمان‌های دموکراتیک غربی و حفظ آزادی‌های فردی است.

         

        دخت ایران - با ظهور زندگی شهری، به مرور تعداد بیشتری از زنان خانه‌دار، از فضای خانه به محیط کار سوق پیدا کردند. خروج مادر یا همسر از محیط خانه به بازار کار باعث ایجاد خلاءهایی در زندگی خانوادگی افراد شد. این امر منجر به پدید آمدن مکان‌هایی شد تا خدماتی را به خانواده‌ها برای رفع خلاء ایجاد شده ارائه دهند. این خدمات شامل افزایش سالن‌های غذاخوری، مراکز نگهداری کودکان، تولیدات پوشاک و غیره بود. گرایش زنان به اشتغال، روابط زن، شوهر و فرزندان را دگرگون می‌سازد و این امر موجب کاهش روابط عاطفی با فرزندان شده که بسیار نگران‌کننده است. نقش زن در خانه گرداگرد سه محور همسرداری، فرزندداری و خانه‌داری دور می‌زند که هر یک مدیریت ویژه‌ای را می‌طلبد و نیازمند نظم و صرف وقت کافی است. وظایف مادری، بچه‌داری، خانه‌داری و رسیدگی به همسر، زن را تا حدودی با هویت و نقشی که در اجتماع دارد، در تضاد قرار می‌دهد. عدم حضور مادر در خانه و الگوپذیری کودک از سایرین، به دور شدن مادر از نقش مادر-فرزندی منجر می‌شود و در سا‌ل‌های بعد نیز عواقب آن خانواده را در بر خواهد گرفت.

         

        در ساله‌های اخیر، مادران ۷۵درصد از کودکان پیش دبستانی، شاغل هستند و این روند همچنان روبه افزایش است؛ ادامه تحصیل و اشتغال مادران، چاره‌ای جز سپردن کودک به مهدکودک برای خانواده باقی نمی‌گذارد، به طوری که رشد ثبت‌نام نوباوگان در مهدکودک‌ها در این سال‌ها افزایش یافته است. در واقع مهدهایی که با هدف آموزش و نگهداری کودکان پا گرفته است این روزها نقش به سزایی در تربیت کودک دارند و عنصر مهمی در مسیر تربیت کودک محسوب می‌شوند.

        بنا به تعریف بهزیستی کشور «مهدکودک به مرکز یا موسسه یا کانون فرهنگی-تربیتی اطلاق می‌شود که مسئولیت نگهداری، مراقبت، پرورش و فراهم نمودن زمینه بروز رشد و استعدادهای کودکان تا سن قبل از ورود به دبستان را بر عهده دارند که با توجه به مدت فعالیت روزانه، جغرافیای فعالیت و نوع خدمات دارای انواعی است.»

         

        شرایط خانوادگی بر ایمنی دلبستگی تاثیر می‌گذارد. خیلی از مادران شاغل، فشارهای رسیدگی به دو شغل تمام‌وقت را استرس‌زا می‌دانند. برخی از مادران به دلیل اینکه خسته هستند و به ستوه آمده‌اند، به فرزندانشان با عطوفت کمتری پاسخ می‌دهند و از این‌رو، ایمنی آنها را به خطر می‌اندازند. سایر مادران شاغل، احتمالا برای استقلال نوباوگانشان ارزش قائلند و آن را ترغیب می‌کنند یا اینکه بچه‌های آنها به دلیل عادت داشتن به جدایی از والدینشان، از موقعیت غریبی نمی‌ترسند. در این گونه موارد، حالت و دلبستگی دوری‌جو می‌تواند بیانگر خودمختاری سالم و نه ناایمنی باشد.

         

        در مبانی توسعه مدرن، حضور زنان در دانشگاه و بازار کار شاخص مهمی به شمار می‌رفت؛ بنابراین بعد از انقلاب و در سال‌های سازندگی بسیاری از اندیشه‌های فمینیستی با شعار تساوی زن و مرد و یکسان‌انگاری موفقیت اجتماعی زنان و مردان، به ورود زنان در مشاغل مختلف و بعضاً ناهمسو با فیزیولوژی زنان دامن زدند. به طور کلی باید اشاره کرد که تغییرات اجتماعی پس از انقلاب از یک سو موجب گسترش طبقه متوسط جدید و اقشاری که دارای تحصیلات عالی بودند، شد؛ اینان آرمان‌ها و تقاضاهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی معطوف به آزادی و دموکراسی را در سر می‌پرورانند. از سوی دیگر و با بزرگ شدن این قشر و فراهم شدن زمینه‌های اجتماعی لازم برای مرجعیت این طبقه و حمایت‌های سیاسی صورت گرفته از آرمان‌های آنها به ویژه در میان جوانان، دانشجویان و زنان فراهم شد.

         

        volume44-22.jpg

        نکته مهم دیگر درباره رواج مهدکودک‌ها و مهدروستاها در ایران بعد از انقلاب اسلامی، دو زبانه بودن کودکان و تکثر فرهنگ بومی در هر یک از مناطق کشور بود. مهدکودک‌ها توانایی آمادگی کودک برای ورود به دبستان را با ارائه آموزش‌های مقدماتی ارتباطی و آموزشی مهیا می‌سازند؛ اما به دلیل نبود نظارت کافی و یکسان بودن برنامه در همه سطوح برخی تخلفات آموزشی و رواج ارزش‌های نامتعارف دیده می‌شود.

        طرح روستامهد از سال ۱۳۸۰ از سوی سازمان بهزیستی و با همکاری شوراهای روستایی اجرا و تاکنون زمینه اشتغال ۱۰هزار نفر از بانوان روستایی در ۵هزارو۵۰۰ مهدکودک فراهم شده‌است. اهداف برنامه روستامهد، با پرداخت یارانه به روستامهدها برای رفع مشکلات تغذیه‌ای کودکان، آموزش مربیان و تدوین محتوای آموزشی، با نظارت سازمان بهزیستی انجام می‌شود.

         

        گسترش روزافزون مهدکودک‌ها نیز در راستای تحقق آرمان‌های دموکراتیک غربی و حفظ آزادی‌های فردی است. نباید چنین پنداشت که وجود مهدهای کودک مبنی بر زوال اندیشه کودک و نابه‌سامانی خانواده است؛ چراکه آموزش و تربیت کودک در سنین پایین از سوی آموزه‌های باستانی و آموزه‌های دین اسلام توصیه شده‌است. آموزش در این سال‌ها بیشتر در جهت تحقق نقش شهروند قانونی و دموکراتیک بوده تا فردی در جستجوی تعالی و حقیقت.

         

        امیرالمؤمنین علیه‏السلام به فرزند خود امام مجتبی علیه‏السلام می‏فرمایند: «قلب کودک نورس همانند زمین کاشته نشده، آماده پذیرش هر بذری است که در آن پاشیده شود. از این‏رو در تربیت تو شتاب کردم، پیش از آن که دل تو سخت شود و اندیشه‏ات به چیز دیگری مشغول گردد، تا به استقبال کارهایی بشتابی که صاحبان تجربه، زحمت آزمودن آن را کشیده‏اند و تو را از تلاش و یافتن بی‏نیاز ساخته‏اند.» در تعالیم و احادیث پیامبر و امامان معصوم کودک تا سن ۶ الی ۷ سالگی بدون ترتیب رسمی زندگی می‌کند اما همواره به الگوهای مثبت و پرورش فضائل اخلاقی سفارش شده‌است.

         

        اغلب روش‌ها و آموزه‌ها معتقدندکه بهترین دوره برای تربیت فرزند، دوران کودکی است؛ زیرا در این سنین حس تقلید و نیز حس پذیرش آموزه‏های تربیتی، در سطح بالایی از توانمندی قرار دارد و کودک به خوبی آنچه را که به او آموخته می‏شود، فرا می‏گیرد. امروزه کودکان با آمادگی بالای ذهنی برای تقلید و آموزش در سنین پایین، توسط مهدکودک‌ها و مدارس در جهت آموزش و پرورش قرار می‌گیرد.

        در ایران باستان نیز روحانیون مغان بعد از خانواده‌ها مسئولیت آموزش و تربیت فرزندان را به عهده داشتند. در ایران پیش از اسلام حفظ صحت از وظایف مهم مذهبی و بیماری منسوب به اهریمن بوده‌است. در ایران باستان سه منظور عمده از تربیت طفل داشتند:

        ۱- خدمت به اجتماع و کشور

        ۲- خدمت به خانواده و رفع مسئولیت از پدر و مادر

        ۳- بهبودی حال و برتری بر دیگران

        جمع‌گرایی، اجتماع‌گرایی و اهمیت رشد معنوی فرد در ایران و بعد از اسلام (صرف نظر از شیوه‌های کاملا متفاوت آنها) از اهمیتی بالا برخوردار بوده‌است. خدمت به خانواده و پرورش فرد در جهت دفاع از میهن و افراد دیگر به هم‌نوع‌پروی و رشد ویژگی‌های جمعی و نه فردی کمک می‌کرد. در طی تاریخ طولانی قبل از اسلام در تمام ادوار، آموزش همواره شبیه دوران‌های قبل نبوده بلکه تابع اوضاع سیاسی-اجتماعی زمان بوده‌است ولی به طور کلی می‌توان گفت در تمام اعصار منظور اصلی این بوده است:

        - اولین هدف این بوده است که کودک را معتقد به خدا و متدین بار آورند.

        - دومین منظور این بوده که کودک را دارای اخلاق نیکو کنند.

        - سومین منظور کلی از آموزش و پرورش آموختن پیشه و هنر بوده است.

        - چهارمین منظور کلی بهداشت تن می‌باشد.

         

        اولین و ابتدایی‌ترین محل برای آموزش دانش به طور عام خانه بود و پدر و مادر عهده‌دار آموزش و پرورش بوده‌اند ولی به مرور و پابه‌پای تحولات اجتماعات و کم‌رنگ شدن تمرکز خانواده‌ها مکان آموزشی به خانه دومی انتقال یافت که می‌توان آنرا نخستین محل تدریس گروهی یا مکتب‌خانه به حساب آورد. فرزندان تا سن ۵ سالگی به اختیار مادر و از ۵ تا ۷ سالگی تحت سرپرستی پدر بودند و در این سن به مدرسه می‌رفتند. به گفته مورخان، مدارس دور از بازار و جای دادوستد ساخته می‌شد تا مزاحمتی برای کودکان ایجاد نشود.

         

        همه‌ آموخته‌ها، عادت‌ها، رفتارها و منش‌های کودکان ناشی از محیطی است که در آن تعاملات روزمره‌شان شکل می‌گیرد؛ اما آنچه در فرآیند رشد شخصیت کودکان و تأثیر‌پذیری آنها از الگوهای رفتاری بسیار حساس است هماهنگی، همانندی و همراهی الگوها در رشد شخصیت و تثبیت معیارهای اخلاقی کودک می‌باشد. توجه به محیط اطراف آموزش کودک و الگو گرفتن از رفتار دیگران اجتماعی از گذشته بر سیطره آموزش و پرورش سایه افکنده بود. خیابان، بازار، کوچه، محله و... عادات و رسوم و نگرش‌های ساکنان آن شهر و محله را به کودک منتقل می‌کند. پس تحدیدهای صورت گرفته بازهم کودک را در قرنطینه اجتماعی قرار نمی‌دهد.

         

        آموزه‌های اسلامی، به تربیت همه جانبه کودک توجه کرده‌اند و عامل تفاوت زمانی را نیز در نظر گرفته‌اند. از سوی دیگر ذکر این نکته بسیار با اهمیت است که پیامبر در تربیت اسلامی به الگوهای رفتاری توجه فراوان نشان داده‌اند. آن هنگام که پیامبر کودکی را روزی از خوردن خرما منع نکردند و روز دیگر توصیه برای نخوردن آن و ارائه توضیح به آن کودک کردند. همین الگوی رفتار و تقلیدپذیری کودک در سنین پایین را نشان دادند.

        باید خاطر نشان ساخت که در فرآیند شکل‌گیری شخصیت کودکان، بیشترین نقش بر عهده‌ الگوهای رفتاری است. یادگیری‌های غیرمستقیم، ضمنی یا مشاهده‌ای، پایدارترین و مؤثرترین یادگیری‌ها محسوب می‌شوند، به وی‍‍‍‍ژه در دوران پیش از دبستان، به دلیل تمایل فراوان کودکان به تقلید، اهمیت این روش‌ها مضاعف می‌شود.

         

        بر خلاف آموزه‌های اخلاقی و انسانی مورد تاکید در گذشته، امروز مهدکودک‌ها بیشتر به رواج فردگرایی و استقلال فردی پرداخته‌اند. برنامه‌های تعیین شده در مهدکودک‌ اغلب به برگزاری جشن‌ها و اعیاد تعلق دارد. برنامه‌های موزیکال و شاد اگرچه در تربیت فرزندان و انتقال بهتر داده‌های مفید است، اما هنگامی که به کل فضای تربیتی را در غلبه خود درآورد، آثار زیان بخشش در سال‌های اولیه ورود کودک به مدرسه نمایان می‌شود.

        مهدهای کودک به عنوان دریچه‌ای برای ورود کودک به دنیای روابط اجتماعی گسترده‌تر و تسریع در روند جامعه‌پذیری نیز قلمداد می‌شود و از این نظر دارای اهمیت بالایی است. تربیت باید شامل همه ابعاد وجودی از رشد اجتماعی، عاطفی، شخصیتی و هوشی را دربرگیرد. این ابعاد عوامل تعیین‌کننده اساسی یک انسان هستند که از دوران کودکی پایه‌گذاری می‌شوند و شکل می‌گیرند و مهدکودک می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای تربیت کودک بعد از خانه و خانواده باشد و اگر آموزش به صورت درست و اصولی صورت گیرد در آینده اجتماعی کودک تاثیر فراوان خواهد گذاشت.
         

        volume44-23.jpg

        نظارت بر کار مهدکودک‌ها بیشتر به رعایت بهداشت در محیط و بررسی امکانات عینی و ملموس در مهدکودک‌هاست و نظارتی بر شیوه آموزشی و برنامه پرورشی آنان اعمال نمی‌شود. نبودن یک چارچوب کلی و مدون باعث سلیقه‌ای عمل کردن مهدهای کودک در تربیت فرزندان شده‌است. در مهدکودک‌های مورد بررسی بیشتر به برگزاری جشن‌ها و اعیاد ملی و نه مذهبی تاکید می‌شود و این جداسازی به مرور ملکه ذهن کودک می‌شود. جشن شب چله، چشن نوروز، جشن مهرماه، جشن چهارشنبه‌سوری از مهمترین جشن‌های برگزارشده در این مراکز آموزشی هستند.

        مثلا در یک مهدکودک خصوصی، برنامه جشن‌های مهد در طول سال به قرار ذیل آمده است:

        - جشن اول مهر

        - جشن پاییز (بال‌ماسکه در مورد نمادهای فصل پاییز)

        - جشن ساعت

        - جشن شب یلدا

        - جشن اسباب بازی‌ها

        - جشن عید نوروز

        - جشن خوراکی‌ها

        - جشن ضیافت ناهار

        - جشن پدربزرگ و مادربزرگ

        - جشن بادبادک‌ها

        - مسابقه دوچرخه‌سواری

        - جشن روز معلم

        - جشن پایان سال

         

        برگزاری اعیاد با همراهی موزیک و رقص است و لباس این روزها با روزهای عادی متفاوت است. پوشش دختران شبیه لباس‌های شب زنان است و در بسیاری از مراسم آرایش مو و صورت عادی تلقی می‌شود؛ ورود برخی عناوین مانند بال‌ماسکه به مرور باعث ترغیب کودک در سال‌های بعد به برگزاری مراسم این چنینی و انزجار از مراسم ملی و مذهبی ایران است.

         

        در بسیاری از روزها نیز مربیان تربیتی به هنگام خستگی ادامه برنامه‌ها را قطع کرده و کودکان را تشویق به رقص می‌کنند. در اغلب برنامه‌های جانبی و یا برنامه‌های معمول رقص با عنوان «موسیقی و حرکات موزون» گنجانده شده است. رفتارهای مذهبی و پرورش اخلاقی و اسلامی کودک کمترین اقبال را در برنامه های آموزشی دارد و اغلب به صورت سرفصلی با نام آموزش قرآن در برنامه‌های هفتگی گنجانده می‌شود. برای کودک حفظ کردن سوره‌ها و آیات همانند اشعار دیگر است و تفاوتی بین این دو قائل نیست. جشن تولدها و بسیاری از مراسم باستانی ایرانی با شبیه‌سازی نقش زن-شوهری و رفتارهای متناسب با آنها برپا می‌شود. آشناسازی کودک با نقش‌های اجتماعی که در آینده خواهد گرفت در تربیت صحیح او قطعا ثمربخش خواهد بود اما تاکید بر یک نقش خاص، کودک را به نوع خاصی از روابط ترغیب خواهد کرد.

         

        برخلاف تاکیدات آموزشی و مذهبی در تربیت کودکان، عدم توجه بر کار اجرایی مهدکودک‌ها و تقلیل نظارت بر موارد بهداشتی و امکانات آموزشی و تفریحی موجود در مهدها، بازدهی به حداقل خود در حال نزول است. اهداف آموزشی از تاسیس مهدکودک در ایران به قرار ذیل است:

        - ارتقای سلامت زیستی، روانی و اجتماعی کودکان

        - ارتقای هشیاری اخلاقی و توجه به ارزش‌های دینی و مذهبی

        - پرورش خلاقیت و شکوفایی استعدادهای کودکان در ابعاد مختلف

        - آموزش مفاهیم اجتماعی نظیر تعاون، نوع دوستی ،گذشت و ارزش های مطلوب زندگی

        - کمک به اولیا در مراقبت، نگهداری و آموزش کودک

        - آماده‌سازی کودک برای ورود به نظام تحصیلی رسمی کشور

         

        اهداف آموزشی مهدکودک ها و مراکز پیش دبستانی در فرانسه به قرار ذیل است:

        - بیداری حواس و رشد عاطفی کودکان به ویژه کودکان متعلق به خانواده‌های کارگران و مهاجرین

        - پیشگیری از افت تحصیلی کودکان طی سنوات آموزش پایه

        - توسعه کلیه امکانات بالقوه کودک درجهت شکل‌پذیری شخصیت و فراهم‌سازی فرصت کسب موفقیت در تحصیل، اشتغال و زندگی وی

        - رشد هوشی، حسی– حرکتی و ذهنی کودکان

        - رشد ارتباطات غیرکلامی (بیدارسازی حس زیبایی‌شناسی و درک هنری) و کلامی (کیفیت کلام و تمرین زبان)

        - آگاهی نسبت به زمان و مکان

        - مشارکت درتشخیص نارسایی‌های حسی-حرکتی و ذهنی و فراهم‌سازی امکان درمان به موقع این قبیل نارسایی‌ها

        - آموزش مهارت و تمرینات لازم در جهت مشارکت مثبت کودکان در زندگی اجتماعی

         

        تفاوت آموزشی و نوع نگاه به سال‌های اولیه آموزشی کودک به وضوح در فرانسه و ایران قابل رویت است. اهداف آموزشی مهدکودک‌ها به دلیل آنکه زیرنظر نظام آموزش و پرورش کل قرار دارد شامل خلاقیت، درک زیبایی‌ها و پرورش احساس زیبایی‌شناسی، پرورش حواس به ویژه شنوایی و بینایی، دقت و تمرکز و کنجکاوی و جستجوگری می‌شود، در صورتی که برنامه‌های اجرا شده تطابق چندانی با موراد ذکر شده ندارد. مهارت‌های شناخت رنگ، شکل، اندازه و جهت رویه تخریبی آموزشی مهدهای‌کودک در ایران نه تنها به افزایش مهارت‌های فنی، ارتباطی و آموزشی منجر نمی‌شود بلکه در پیامک‌ها، محاورات بین افراد، تعاملات مادران هنگام خروج از مهد مبنی بر این است که فرزندشان از پرتکاپوتر و پرتوقع‌تر شده است.

        شیطنت و بازی در برنامه آموزشی فرانسه و بسیاری از کشورها به گونه‌ای است که وقت کودک تلف نشود و بیشتر به برنامه آموزشی توجه می‌شود. تربیت شهروند و مدیران فردای فرانسه، دولت فرانسه را مجبور به پرداخت هزینه‌های این آموزش کرده است، (بودجه این مهدکودک‌ها را تماماً دولت می‌پردازد) چراکه در مهدکودک‌های فرانسه کودکان ۳ یا ۴ ساله به عنوان همشهری فرانسوی شناخته می‌شوند، از ابتدا به آنان می‌فهمانند که آنها یک هموطن هستند بنابراین معلمین با کودکان باید با احترام رفتار کنند و با آنها به زبان فرانسوی درست صحبت کنند تا آنها به عنوان یک هموطن مسئول بزرگ شوند. عدم کنترل بر رفتار و شیوه آموزشی مربیان مهدها، از سویی باعث بی‌توجهی مضاعف به چگونگی آموزش و کیفیت آن شده است و از سویی نوع آرایش و پوشش این افراد، کودکان را در معرض مواجه با مدهای رفتاری قرار می‌دهد.

         

        به طور کل آسیب‌های موجود در برنامه آموزشی و اعتقادی مهدکودک و روستا مهدها عبارت اند از:

        ۱- تغییر کاربری آموزشی به کاربری تفریحی

        ۲- عدم وجود برنامه مدون، قانونی و یکسان برای تمامی مهدها

        ۳- پرخاشگری در کودک

        ۴- بی‌اهمیت شدن نقش والدین و ناایمن شدن مادر برای کودک

        ۵- تقلیل آموزش دینی به یادگیری و حفظ آیاتی از قرآن

        ۶- عدم برانگیختگی فکری کودک

        ۷- عدم رعایت موازین اسلامی در روستا مهدها

        ۸- ترویج اصول غیراخلاقی

         

        بسیاری از خانواده‌ها نیز در انتخاب مهدکودک برای فرزندانشان به پاکیزگی محیط، برنامه‌های متنوع مهد، تغذیه، شهریه متناسب و... توجه دارند. خصوصی شدن مهدکودک‌ها و عدم نظارت بر برنامه آموزشی، عدم پیگیری والدین درباره آموزش صحیح به فرزندان، عدم تناسب با برنامه آموزشی دبستان به استحاله کارکرد و نقش مهدکودک در سال‌های اخیر منجر شده است.

        در گزارشی در رزونامه مردم‌سالاری که درباره روند آموزشی مهدکودک‌ها انجام گرفته بود یکی از مادران علت عدم استفاده از مهدکودک را برای فرزندش نبود کنترل و نظارت بر کادر آموزشی مهدها بیان کرده است: «تا جایی که بتوانم فرزندم را به مهد نمی‌فرستم. هرچند دانشمندان می‌گویند که مهدکودک برای آینده کودکان خوب است و آنها فعالیت گروهی را با رفتن به مهدکودک یاد می‌گیرند اما من وقتی با خودم سبک و سنگین می‌کنم می‌بینم که یاد گرفتن فعالیت گروهی مهم و خوب است اما، اینکه چه فعالیتی و چگونه فعالیتی را یاد می‌گیرند هم مهم است. من دوست دارم فرزندم فعالیت‌هایی را یاد بگیرد که این فعالیت‌ها معمولا در مهدها یاد داده نمی‌شود.»

         

        ترویج الگوهای غربی همانند باربی، بتمن، اسپایدرمن، سیندرلا، جومونگ و... به مرگ قهرمان‌های ملی و مذهبی در ایران منجر شده‌است و کودکان حتی با آثار مهم و مشهور آشنایی در سطح بسیار پایین نیز ندارند. عدم توجه به فرهنگ کتابخوانی، اختراع و ابداع، ورزش و فکر کردن به تزلزل افکار سازنده کودک منجر شده و در سال‌های بعد هزینه‌های سنگینی بر دوش خانواده و کشور قرار خواهد داد. عدم ناسازگاری با فرهنگ ایرانی، ورود نابه‌هنگام فرزندان به دنیای بزرگسالان و آشنایی با مسائل سیاسی، فرهنگی و مسائل اجتماعی سبب به هم ریختگی مرز کودک-بزرگسال شده و به کاهش علاقه‌های ملی و قهرمانان ایران منجر خواهد شد.

         

        منابع:

        • دورانت، ویل (۱۳۷۸) تاریخ تمدن: مشرق زمین، احمد آرام و دیگران (مترجم)

        • خدیوی زند، محمد مهدی (۱۳۴۵) اصول و مبانی آموزش و پروش. تهران: زوار

        • دستورالعمل تاسیس، اداره و انحلال انواع مهد کودک (۱۳۸۸) اداره کل روابط عمومی بهزیستی کشور

        • میرزاآقایی، حمید (۱۳۸۶) «تاثیر آموزش هنر بر خلاقیت کودکان» ماهنامه پژوهشی-خبری فرهنگستان هنر ایران، شماره ۵، اسفند ۱۳۸۶

        • روزنامه مردم‌سالاری شماره: ۲۳۶۰، ۲/۳/ ۱۳۸۹

        • http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php

        • http://www.behzisti.ir/News/Show.aspx?id=۱۰۳۲۰

        • http://fr.wikipedia.org/wiki/%C۳%۸۹cole_maternelle_en_France

        • http://www.hamshahri.org/news-۳۵۷۹۲.aspx

         

         

         


          1. امتیازدهی:
            لطفا منصفانه امتیاز دهید.
              1.  
              2. ۷۴%
              3. تعداد: ۰۳ رای

        1 نظر | ارسال نظر

              1. user-pic
              2. ObliplyObsere
                ۱۹ مرداد ۹۲
                ۱۳:۱۳
          1.  
            Nice post
           
          0
           
          0
          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷