دختایران: اصلا دین درباره رنگ نظر مشخصی دارد؟
بعضی از آیات قرآن درباره رنگ صحبتهایی به میان آورده است. مثلا رنگ زرد از رنگهایی است که در قرآن به آن اشاره شده است. در احادیث هم به رنگ سفید تاکید شده است و گفته شده است که در پوشش بچهها خوب است که از آن استفاده شود.
در ارتباط با پوشش برای بانوان، چون هدف از پوشش این است که جلب توجه نکند، حد اسلام این است که در خارج از منزل و جایی که نامحرم حضور دارد، رنگ پوششی انتخاب شود تا آن رنگ با توجه به عرف جامعه جلب توجه نکند. هر خانمی می تواند در منزل و مکانهایی که نامحرم حضور ندارد، رنگهای شاد بپوشد و هیچ مشکلی در این زمینه وجود ندارد. اما باید حدود در جامعه مشخص و معین باشد. پس باید زن در جامعه رنگهای سرد را برای پوشش خود انتخاب کند.
دختایران: مثلا چه رنگ هایی؟
در روانشناسی رنگها، رنگهایی که شاد هستند، رنگهای گرم گفته میشود. این رنگها توجه بیننده را جلب میکند؛ چون فرکانسهای بیشتری دارد. پس باید رنگهایی انتخاب شود که محرک نباشد و این تاثیر را ایجاد نکند. حالا این که در کشور ما رنگ مشکی انتخاب شده است، بر اساس عرف است. چون ما توصیه مشخصی در این زمینه در اسلام نداریم که بانوان در حضور نامحرم، حتما رنگ مشکی بپوشند یا بهتر است رنگ مشکی بپوشند. گفته شده است که رنگی باشد که جلب توجه نکند.
دختایران: یعنی هیچ آیه یا روایتی درباره رنگ پوشش خانمها نقل نشده است؟
هیچ روایتی در این زمینه نداریم. گرچه روایت هایی وجود دارد که درباره رنگ روپوش، کفش و عمامه نظر داده است. اما هیچ کدام از آنها نگفتهاند که باید رنگ انتخاب شده مشکی باشد.
پوشیدن لباس سفید در حالت کلی و بدون ذکر جنسیت، مستحب است. اما اینجا هیچ بحث جنسیتی مطرح نشده است. اسلام فقط حدود را مشخص کرده است. حالا این که آن حدود بر اساس شرایط جامعه و شرایط آب و هوایی و اقلیمی آن چگونه تعریف شود، دیگر بحث فرهنگی می شود، نه مذهبی.
ما مثلا در تاریخ اسلام داریم که در جنگ بدر، پرچم لشگر اسلام مشکی بوده است. یا کسانی که پس از واقعه کربلا، خواستند که انتقام خون امام حسین(ع) را بگیرند، به سیاه جامگان معروف شدند. اما باز اینها نشان دهنده موضوع خاصی نیست.
دختایران: پس چرا رنگ مشکی برای پوشش خانمهای ایرانی انتخاب شده است؟
مسئله رنگ پوشش در ایران، بیشتر از آن که مذهبی باشد، فرهنگی است و به ریشههای تاریخی کشور ما بر میگردد. قبل از اسلام هم زنها پوشش مشکی را انتخاب میکردند. مثلا زمان ساسانیها رنگ پوشش بانوان ایرانی مشکی بوده است که البته این رنگ خاص زنان اشراف ساسانی بود. وقتی که اسلام وارد ایران شد، باعث شد که فرهنگ پوشش زنان اشرافی ساسانی در جامعه فراگیر شود و زنان پایین دست جامعه هم به پوشش آنها عادت کنند.
اصل در اسلام رعایت حد پوشش است و اسلام به طور مشخص درباره رنگها نظری ندارد. بلکه فقط میگوید رنگی انتخاب شود که جلب توجه نکند. این دیگر به عرف و شرایط جامعه برمی گردد. مثلا ایرانیها رنگ مشکی را برای عزا انتخاب میکنند. این فرهنگ ماست. در صورتی که در برخی از کشورهای عربی، لباس عزا سفید است. یک نمونهاش سودان است که عزاداران در مرگ عزیزان خود، سفید میپوشند.
مثلا من در کشورهای آفریقایی که میرفتم، میدیدم با توجه به فرهنگ آنجا، خانمها برای پوشش خود از رنگهای تندی استفاده میکنند. مثلا سفید یا قرمز میپوشیدند. یک بار به این موضوع برخورد کردم که یک خانم دانشجوی آفریقایی به من گفت شما که سفیدپوست هستید، وقتی رنگ مشکی میپوشید، باعث جلب توجه میشود. من خیلی تعجب کردم. ببینید تفاوت فرهنگ چقدر میتواند تاثیر گذار باشد. در حالی که اگر همان خانم آفریقایی با همان رنگ پوشش به ایران بیاید، مسلما رنگ پوشش تند او، جلب توجه میکند.
دخت ایران: درباره رنگ مشکی، روایت مشخصی داریم که بر کراهت آن تاکید کرده باشد؟
چون استحباب رنگ سفید مطرح شده است، در مقابل آن کراهت نیز مطرح شده است. اما باید توجه کنیم که این کراهت در پوشش رو نیست. یعنی برای پوشش بانوان و در برابر نامحرم این کراهت صدق پیدا نمیکند و روایت وارده صحیح نیست. اما برای زمانی که نامحرم نیست، آن روایت مصداق پیدا میکند.
دخت ایران: چرا؟
چون ما یک اصل کلی داریم و آن هم عدم جلب توجه رنگ پوشش است. اگر یک خانم بخواهد به حکم کراهت رنگ مشکی، یک رنگ شاد را برای پوشش خود انتخاب کند، مسلما در اشتباه است. چون دارد آن اصل کلی را زیر پا میگذارد و آن را تحتالشعاع قرار میدهد.
دخت ایران: عرف هم در رنگ پوشش تاثیر دارد؟ مثلا ما در کشورهای مسلمان دیگر مانند مالزی و اندونزی، می بینیم که رنگ پوشش خانمهای آنها رنگهای شاد است. چرا برای آنها چنین مشکلی وجود ندارد، اما در فرهنگ ایرانی مقاومتی وجود دارد که چادر رنگی به بازار بیاید. با توجه به آن فقه پویایی که داریم، نمیتوانیم عرف را تغییر بدهیم، با توجه به این که اصول اسلام هم زیر پا گذاشته نشود؟
تغییر عرف نیاز به فرهنگسازی دارد. میشود پوشش را از رنگ مشکی به رنگهای سرد دیگر تغییر داد. اما مسلما نیاز به فرهنگسازی دارد. اما آن چیزی که از نظر اسلام روشن است، آن است که این تغییر فرهنگ باعث نقض آن اصل کلی که خدمتتان گفتم نشود.
دخت ایران: این را قبول دارید که خود خانمهای جوان بیشتر به پوشش رنگی علاقمندند؟
خیر. من احساس میکنم در حال حاضر اقبال خود خانمهای جوان به رنگهای مشکی بسیار بیشتر است. من با جوانان در محیط های دانشگاهی و در جامعه که برخورد میکنم، این طور برداشت میکنم که اقبال به رنگ مشکی بیشتر است. الان شما حتی بانوان مانتویی را هم که نگاه کنید، میبینید که پوشش مشکی بسیار بیشتر از پوشش رنگی است.
دخت ایران: آخر خیلی از دختر خانمها چادر را فقط به همین بهانه سرشان نمیکنند که فقط مشکی است.
این طور نیست. با برخوردها و صحبتها و نشست و برخاستهایی که من با بخشی از جامعه جوان کشورمان داشتهام، این طور احساس نمیکنم. خیلیها شاید به خاطر زحمتی که چادر دارد، آن را سرشان نمیکنند. شاید هم دلایل دیگر داشته باشد. اما تعداد خیلی کمی فقط به خاطر رنگ، چادر را پوشش خودشان انتخاب نمیکنند. الآن اقبال به چادرهای ملی نشان میدهد که بیشتر از رنگ، زحمت پوشیدن چادر است که دختران جوان را به انتخاب پوششی غیر از چادر هدایت میکند.
دخت ایران: شما در گفتههایتان دائم از دو تقسیمبندی رنگ سرد و رنگ گرم استفاده کردید. آیا در علم روانشناسی تقسیمبندی تحت عنوان رنگ سنگین و رنگ جلف هم داریم؟
برای چه محیط و جامعهای می گویید؟
دخت ایران: منظور من به صورت عام است.
رنگهایی مانند قرمز، ارغوانی و امثال آن رنگهای تند هستند. اما خیلی به فرهنگها و آداب جامعه مورد بحث بستگی دارد. در بعضی جاها همین قرمز رنگ جلف حساب میشود، اما در برخی کشورها، رنگ عادی است. یک مثال میزنم. مثلا در احرام، پوشیدن رنگ مشکی کراهت دارد. حرام نیست، اما به هیچ وجه رایج نیست. همه خانمها در حال احرام از پوشش سفید استفاده میکنند. حالا فرض کنید یک خانم بیاید و در حال احرام از رنگ مشکی استفاده کند. در آن مکان و زمان، رنگ مشکی و پوشش آن خانم، جلف است. چون جلب توجه میکند. پس به این بستگی دارد که کجا پوشیده شود.
دخت ایران: یعنی کاملا به شرایط بستگی دارد؟
تفاوت رنگها به شرایط بستگی دارد. اما حد کلی و آن اصل کلی که اول گفت و گو عرض کردم، به شرایط بستگی ندارد. آن یک اصل کلی است که رنگ پوشش نباید جلب توجه کند. قصد هم این است که از تنوع طلبی و خودنمایی جلوگیری کند و آن را تعدیل کند.
دخت ایران: با این تفاسیر، به عنوان یک روانشناس فکر نمیکنید که رنگ پوشش مشکی برای بانوان ایرانی، باعث تاثیر منفی در روحیات آنها بشود؟
اگر همیشه استفاده بشود مسلما تاثیر منفی میگذارد. اما اگر در جاهایی که حجاب برای زن لازم نیست، از رنگهای مختلف استفاده کنند، این تاثیر کمتر میشود. پس لازم است برای حفظ روحیه و حفظ تعادل، در مکانهایی که نامحرم حضور ندارد، از رنگهای شاد استفاده کنند. اگر این یکنواختی از بین برود، تاثیر منفی هم نخواهد داشت. افسردگی در اشخاص از یکنواختی به وجود میآید. مثلا اگر یک خانمی در هر محیطی از رنگهای تیره استفاده بکند، مسلما تاثیر منفی در روحیات او خواهد داشت. پس باید تعادل را با توجه به اصول تعریف شده، رعایت کرد.
دخت ایران: از وقتی که در اختیار مجله اینترنتی دخت ایران قرار دادید، تشکر میکنیم. 
در نهایت از حرفهای ایشون این برداشت میشه که باز هم لباس مشکی بپوشید چون یک وقت خدای نکرده نامحرم بهتون نگاه نکنه , الان جامعه یک جوری شده که حتی اگر چادرم سرت باشه از نگاه نامحرم در امان نیستی پس باید گفت لباس یا رنگ لباستون باعث جلب توجه شده ؟! مشکل اینا نیست ........
من نمی دانم چطور مرضیه خانم از حرف های خانم دکتر اینطور برداشت کردن! به نظر من این عرف ماست که موجب شده رنگ مشکی رنگ رایج ما در بیاید. امیدوارم نهادهای مربوط بالاخره کار فرهنگ سازی را شروع کنند.
ببینید بالاخره جامعه ما یک عرفی داره. باید این عرف رعایت بشه یا نه؟ نمی دونم چرا رعایت این عرف رو برای خودمون سخت می کنیم؟ من معتقدم نصفی از این اعتقاداتی که هست که رنگ سیاه افسردگی میاره و اینها همش تلقینه. البته خودم معتقدم باید کم کم و آرام آرام عرف رو با فرهنگ سازی اصلاح کرد. اما نه با سرعت و هنجار شکنی. الآن هر چی می کشیم از همین سرعته دیگه!
گفتند رنگی که جلب توجه نکند رنگی که نامحرمان را خیره نکند این رنگ بنابر اقتضای هر محیط و فرهنگ تفاوت می کند مثلا در بعضی از کشورها شاید مشکی جلب توجه کند بعضی از مشکی ها هم جلب توجه می کنند!!! مثلا چادرهایی که دارای نقش های براق هستند. ولی باید هرکس خودش کلاه خود را قاضی کند و لباس مناسب شرع و عرف بپوشد و گفته اند که -والعاقبه للمتقین-
سلام به همگی من یه سوال داشتم اونم اینکه این عرف جامعه رو کی تعیین می کنه . مردم به خدا بس که تو کوچه و خیابون همش تیره و مشکی دیدیم. به نظرتون اگه کسی تو پوششش از رنگهای شاد استفاده کنه و رفتار و کردار زننده ای نداشته باشه این اشکال داره؟