3022
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. مریم حلم‌زاده
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۳)
            تعداد بازدید: 3022
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        مسائلی در مورد «کیفیت بچه‌ها» وجود دارد، که بر روی تصمیم‌گیری خانوارها موثر است.

        دکتر مرتضوی، عضو هیئت علمی موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی
        دکترای جامعه‌شناسی-گرایش جمعیت‌شناسی، از دانشگاه دیسکانسین در مدیسون آمریکا

        - دخت ایران: به طور کلی، مواردی که در تصمیم‌گیری والدین برای فرزند دارشدن تاثیر می‌گذارد، به چند دسته تقسیم می‌شود؟
        در مجموع این عوامل به دو دسته تقسیم می‌شوند. یکی عوامل اجتماعی-اقتصادی است که می‌تواند موثر باشد. این عوامل به صورت ناآگاهانه در تصمیم‌گیری خانواده‌ها موثر است و ممکن است خانواده‌ها از آن تصویر واضح و شفافی نداشته باشند؛ به طور مثال تبلیغات تلویزیون، از این دسته‌اند. دسته دوم، مواردی است که به طور آگاهانه بر این تصمیم‌گیری اثر می‌گذارد، مانند درآمد خانواده‌ها و...

        - دخت ایران: درآمد خانوار چه تأثیری می‌تواند در تصمیم‌گیری والدین داشته باشد؟
        درآمد خانوار را باید با فاکتور هزینه بچه‌ها، در نظر گرفت. اگر هزینه بچه‌ها نسبت به درآمد خانوار بالا برود، احتمال زیاد دارد که خانواده‌ها بچه‌دارشدن را به تعویق بیاندازند، تا زمانی که وضعیت اقتصادی آنان بهتر شود. مسائلی در مورد «کیفیت بچه‌ها» وجود دارد، که بر روی تصمیم‌گیری خانوارها موثر است. مثل اینکه می‌خواهند فرزندشان را با چه کیفیتی بار بیاورند، یعنی آن مقدار هزینه‌ای که خانواده‌ها صرف جنبه‌های مختلف بچه‌ها می‌کنند، مثلا برای تحصیلاتشان می‌خواهند چقدر هزینه کنند، یا برای سلامتی‌شان و... این مسئله مقدار زیادی هم برمی‌گردد به ارزش‌های والدین، که چه باروها و ارزش‌هایی دارند و بر اساس آن چه نوع فرزندی می‌خواهند.
         

        - دخت ایران: اینکه والدین ساکن شهر باشند یا روستا، یا در پایتخت زندگی کنند یا جایی غیر از آن، چقدر در مورد کیفیت بچه‌ها می‌تواند تاثیر داشته باشد؟
        وقتی آمارها را نگاه می‌کنید می‌بینید عامل «سکونت» تأثیر عمده‌ای دارد، در باروری خانواده‌هایی که ساکن شهر هستند و آنانی که ساکن روستا هستند. اما چرا چنین تفاوت‌هایی وجود دارد؟ بررسی‌ها نشان می‌دهد که این تفاو‌ت‌ها از عوامل مهم دیگری، مثل تحصیلات سرچشمه می‌گیرد. معمولا هرچقدر تحصیلات والدین بالاتر می‌رود، تعداد فرزندان‌شان کمتر می‌شود. دلیل آن چیست؟! یکی از دلایل آن، این است که معمولا افراد تحصیل‌کرده در سنین بالاتری تشکیل خانواده می‌دهند و این باعث کاهش باروری می‌شود. دلیل دیگر آن، تفاوت ارزش‌ها و ترجیحات این افراد است. چون معمولا آدم‌های مدرن‌تری هستند و بچه‌های کمتری را هم ترجیح می‌دهند. بر اساس دلیل دیگر، چون این افراد خودشان تحصیلات بالاتری دارند بچه‌هایی هم می‌خواهند که تحصیلات بالاتری و در نتیجه کیفیت بالاتر داشته‌باشند. پس تحصیلات فاکتور مهمی است. در نواحی شهری، افراد تحصیلات بیشتری دارند، بنابراین امکان اینکه در نواحی شهری باروری کمتر باشد، هست. از سوی دیگر در نواحی روستایی ارزش‌ها، باورها و هنجارهایی وجود دارد که بنا به دلایل بخصوصی باروری سطح بالا را تجویز می‌کردند و می‌کنند. در گذشته، به دلیل مرگ و میر بالا در روستاها، باروری زیادی هم صورت می‌گرفته است. بخصوص مرگ و میر بچه¬ها بالا بوده و خانواده برای بقای خودش مجبور بوده فرزندان بیشتری داشته باشد. در نتیجه بر مبنای آن هنجارهایی به وجود آمده که باروری بالا را تجویز می‌کرده است. در ایلات و عشایر هم می‌بینید که چنین دلایلی باعث می‌شود که باروری بالا داشته‌ باشند. اما این دلایل در مناطق شهری از بین رفته است.

        - دخت ایران: در روستاها از فرزندان به عنوان نیروی کار هم استفاده می‌شود؟
        در گذشته، فرزندان، در مناطق روستایی کارکرد تولیدی هم داشتند. بچه‌های خانواده‌های روستایی، می‌توانستند روی زمین کار کنند یا در خانه کارهای دستی تولید کنند. به همین دلیل خانواده‌ها ترجیح می‌دادند بچه بیشتری داشته‌ باشند. از دیگر عوامل تفاوت بارداری در شهر و روستا، این است که در شهرها فضای زندگی هم کوچک‌تر است. اکثریت مردم در آپارتمان زندگی می‌کنند و هزینه بچه‌داری بالاتر است، در نتیجه ممکن است خانواده‌ها تصمیم بگیرند که بچه کمتری داشته باشند.

         - دخت ایران: در مورد تأثیر فاکتور درآمد بیشتر توضیح می‌دهید؟ چون درآمد وقتی پایین است، قاعدتا نباید باروری بالا باشد، اما می‌بینیم که برخلاف آن اتفاق می‌افتد. از طرف دیگر در خانواده‌های ثروتمند، باروری کاهش پیدا می‌کند. یعنی با ثروت بالا تعداد فرزندان افزایش پیدا نمی‌کند. 
        البته این مسئله پیچیده‌ای است. همان طور که گفتید، بررسی آمارها نشان می‌دهد، وقتی درآمد پایین می‌آید، باروری افزایش پیدا می‌کند. در صورتی که نظریات اقتصادی می‌گویند هر چقدر درآمد بالا برود، باروری هم افزایش پیدا می‌کند. چون خانواده‌ها راحت‌تر می‌توانند از عهده هزینه‌های بچه‌دارشدن بربیایند. در اینجا نظریات مختلفی وجود دارد. وقتی درآمد افزایش پیدا می‌کند اگر عوامل دیگر را کنترل کنید، ممکن است، باروری کمی افزایش پیدا کند، زیرا با افزایش درآمد خانواده‌ها ترجیح می‌دهند بچه‌هایی با کیفیت بالاتری داشته باشند یعنی بیشتر باید برای آنها هزینه کنند، از این رو جلوی افزایش زیاد باروری را می‌گیرند. البته یک عامل دیگری که مهم است و جامعه‌شناسان و جمعیت‌شناسان آن را بررسی کرده‌اند، این است که فرزندان در بعضی جاها به صورت بیمه‌ای برای فقر و حوادث عمل می‌کنند. در این صورت خانواده‌ای را تصور کنید که بچه‌های زیادی دارد، اگر شوهر خانواده به هر دلیلی فوت کند، بچه‌ها می‌‎‌توانند با کار کشاورزی گذران زندگی کنند؛ در نتیجه خطراتی که در اثر فوت پدر ایجاد می‌شود می‌تواند کاهش پیدا کند. اما اگر در این خانواده بچه‌ای نباشد زندگی برای زن خیلی سخت می‌شود. به همین دلیل، کارشناسان معتقدند وجود فرزند زیاد در این خانوارها می‌تواند به صورت بیمه‌ای هم عمل کند. از سوی دیگر در این جوامع سنتی وقتی سن والدین بالا می‌رود، و هیچ نهاد حمایت‌گری، بیمه‌ای و بازنشستگی وجود ندارد، فرزندان از پدر و مادر نگه‌داری می‌کنند. اما در جوامع مدرن، سیستم بازنشستگی و بیمه، احساس نیاز به فرزند زیاد را برطرف می‌کند. در مورد سوالی که پرسیدید که درآمد چه تأثیری بر میزان باروری دارد، باید بدانیم که نوع جامعه هم در این قضیه موثر است.

        volume30_24 .jpg

         

        - دخت ایران: آیا می‌توانیم این موضوع را بر اساس طبقه اجتماعی تقسیم کنیم؟ یعنی عواملی را که در طبقه فرودست تأثیر مستقیمی می¬گذارد، در طبقه ثروتمند آن تأثیر را مشاهده نمی‌کنیم؟
        بله، این موضوع وجود دارد. هر موردی را باید در شرایط خاص خود بررسی کرد. وضعیت تحصیلات، درآمد، هنجارها و... را باید بررسی کرد. «دسترسی به اطلاعات»، عامل مهم دیگری است که باید به آن اشاره شود. در جهان امروزی به دلیل پیشرفت تکنولوژی و افزایش وسایل ارتباط جمعی، اعتقادات، ارزش‌ها و باورها به راحتی گسترش پیدا می‌کند. همه می‌بینند که در جاهای پیشرفته، تعداد بچه‌ها کم است و خانواده‌ها ترجیح می‌دهند فعالیت دیگری انجام بدهند، مثلا به فعالیت‌های فرهنگی و هنری بپردازند. این شیوه جدید زندگی را همه می‌بینند و امکان دارد که طالب آن شوند. پس اشاعه افکار و باورهای جدید هم می‌تواند روی تصمیم‌گیری والدین اثر بگذارد. در ایران این عامل مهمی است.

        - دخت ایران: تأثیر طبقه اجتماعی بر تصمیم‌گیری والدین برای فرزنددارشدن را چگونه بررسی می‌کنید؟
        طبقه اجتماعی شامل درآمد، موقعیت شغلی و فرهنگ می‌شود. منظورم از فرهنگ مجموعه ارزش‌ها و باورهاست. که در مورد این فاکتورها پیش از این صحبت کردیم.

        - دخت ایران: تأثیر مذهب، به عنوان ارزش و باوری که در تصمیم‌گیری افراد نقش دارد، چقدر است؟ آیا تأثیر مثبت دارد یا منفی؟
        در حالت کلی نمی‌توان گفت، اما اگر فقط در مورد ایران صحبت می‌کنیم، باید پژوهشی در این زمینه انجام شود.

        - دخت ایران: به طور کلی، مذهب در تصمیم‌گیری برای فرزنددارشدن یا نشدن موثر است؟
        بله، قطعا موثر است. به این صورت که مذهب افراد را تشویق می‌کند تا زودتر ازدواج کنند، در نتیجه فرصت بیشتری برای بچه‌دارشدن دارند. افراد مذهبی با نگاه مثبت‌تری نسبت به بچه‌دارشدن نگاه می‌کنند. اعتقادات بخصوصی دارند که ممکن است باروری را افزایش دهد، به عنوان مثال، مخالف سقط جنین هستند و یا اعتقاداتی مثل «خدا روزی بچه‌ها را خواهد داد» که باعث می‌شود نگرانی در مورد آینده کودکانشان نداشته باشند. با این حال در خانواده‌های سنی، نسبت به خانواده‌های شیعه، باروری بالاتر است. چون در مذهب شیعه، تنظیم خانواده پذیرفته شده‌است. اما در مذهب سنی به این شکل نیست.

        - دخت ایران: سیاست‌های دولت در تصمیم‌گیری خانواده‌ها برای باروری نقش مؤثری دارد. شما تأثیر آن را چگونه ارزیابی می‌کنید؟volume30_23.jpg
        دولت هم می‌تواند در این باره تأثیرگذار باشد و نیز می‌تواند تأثیری نگذارد. در حال حاضر سیاستی که رسما توسط دولت اعلام شده، سیاست تشویقی است. همان‌طور که از اخبار متوجه می‌شویم، دولت خیلی موافق کنترل جمعیت نیست.

        - دخت ایران: با این حال از سوی دیگر، با افزایش هزینه‌های زندگی، عملا امکان باروری بالا از خانواده‌ها گرفته شده‌است...
        اینکه می‌گویم ممکن است، سیاست‌های دولت تأثیر زیادی نداشته‌ باشد به همین خاطر است. با وجود اینکه سیاست رسمی دولت ازدیاد باروری ست، اما مسائل دیگری که در کنار آن وجود دارد، مثل مسائل اجتماعی و افزایش هزینه‌های زندگی، تصمیم خانواده‌ها را برای بچه‌دارشدن جهت می‌دهد. بنابراین با اینکه شاید دولت موافق افزایش جمعیت باشد، اما این خیلی تأثیر بر باروری ندارد. مردم راه خودشان را می‌روند و خودشان تصمیم مناسب را می‌گیرند.

        - دخت ایران: به‌طور کلی دولت، برای تشویق و ازدیاد باروری یا منع از باروری بالا، چه مکانیسم‌هایی دارد؟
        یکی از آنها تبلیغات است که معلوم نیست خیلی مؤثر باشد. راه دیگر آن این است که مستقیما از طریق دادن امتیازهایی تشویق کند، به‌طور مثال پول بدهد، مثلا کشور آلمان با مشکل کاهش جمعیت رو به روست. دولت آلمان سعی می‌کند پولی را به طور مستقیم به والدین بدهد، اما این سیاست در آنجا خیلی تأثیرگذار نبوده، برخی می‌گویند چون مبلغ زیادی را برای تشویق در نظر نگرفته‌اند. به طور کلی، سیاست‌های دولت زمانی می‌تواند تأثیر بگذارد که در جهت خواست مردم باشد. به عنوان مثال اگر مردم بخواهند به خاطر مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بچه کمتری داشته باشند، در آن صورت اگر دولت به مردم خدمات تنظیم خانواده ارائه دهد، می‌تواند به کاهش باروری کمک کند. می‌توان گفت در ایران چنین تأثیری اتفاق افتاده، و همین الان با وجود اینکه دولت از سیاست‌های تشویق باروری صحبت می‌کند، در کنار آن خدمات تنظیم خانواده از طرف وزارت بهداشت ادامه دارد. ولی اگر سیاست‌های دولت مخالف خواست مردم باشد، احتمال تأثیرگذاری آن کم است. با این حال سیاست‌هایی مانند کوپن دادن، می‌تواند حداقل در بین اقشار فقیر انگیزه‌ای برای باروری ایجاد کند.

        - دخت ایران: اشتغال زنان، که در ایران با افزایش چشم‌گیری رو به روست چه تأثیری در این زمینه دارد؟
        اشتغال زنان می‌تواند در بچه‌دارشدن عامل مهمی باشد، برای زنانی که بیرون از خانه کار می‌کنند، سخت است بچه‌دار شوند و از بچه نگهداری کنند و نیز هم‌زمان کار بیرون از خانه هم انجام بدهند. بنابراین ترجیح می‌دهند فرزند کمتری داشته باشند تا بتوانند کار کنند و وضعیت مالی خود و خانواده‌شان را بهبود بخشند. کار زنان در خارج از خانواده می‌تواند باعث کاهش باروری شود ولی در ایران شاید این خیلی تأثیری نداشته باشد چرا که اشتغال زنان در ایران محدود و تعداد زنان شاغل در کشورمان خیلی زیاد نیست.

        - دخت ایران: در کشورهایی مثل اتریش، آلمان و مجارستان که با نرخ منفی رشد جمعیت مواجه هستند، دولت برای اینکه زنان شاغل را به بچه‌دارشدن تشویق کند، به آنان تا ۳ سال حقوق مادری می‌دهد. اگر فرض کنیم که اشتغال زنان می‌تواند برای رشد جمعیت در آینده کشور مشکل به وجود آورد، آیا چنین تصمیمی برای مادران ایرانی لازم است؟
        نمی‌توان حکم کلی داد، چرا که همه طبقات جامعه از یک دست نیستند. زنان شاغل می‌شوند تا استقلال پیدا کنند، اما همین پولی که به صورت موقت از دولت دریافت کنند شاید باعث وابستگی و عدم استقلال آنان شود. از سوی دیگر زنی که شاغل شده، معمولا ترجیح می¬دهد شرایط بهتر اقتصادی را برای خانواده‌اش فراهم کند، اما باروری بالا عملا جلوی رفاه خانواده را می‌گیرد.

        - دخت ایران: افزایش چشم‌گیر میزان «طلاق» بخصوص در شهرها، چه تأثیری بر میزان باروری خانواده‌ها دارد؟
        هرچقدر میزان طلاق افزایش پیدا کند، با کاهش باروری روبه‌رو هستیم، مخصوصا در جامعه ایران، که باروری فقط در چارچوب خانواده انجام می‌گیرد. در بعضی کشورهای اروپایی و آمریکایی، باروری خارج از خانواده هم وجود دارد. چون طلاق باعث از هم پاشیدن خانواده می‌شود، می‌تواند باعث کاهش باروری هم بشود.

        - دخت ایران: عامل «سن» در این تصمیم‌گیری چه تأثیری دارد؟
        در ارتباط با سن والدین، سن زن خانواده، تأثیرگذار است. زیرا زنان فقط در محدوده سنی خاصی می‌توانند بچه‌دار شوند. یعنی حداقل از ۱۵ سالگی و حداکثر تا ۵۰ سالگی. البته در سنین خیلی پایین و خیلی بالا هم مشکلاتی برای بچه-دارشدن وجود دارد. میزان اقدام به بچه‌دارشدن در سنین ۲۵ تا ۳۰ سالگی به حداکثر خود می‌رسد. اگر به واسطه تحصیلات ازدواج عقب بیافتد و زن در سنین بالاتری ازدواج کند، طول مدتی که می‌تواند بچه‌دار شود کاهش پیدا می‌کند. اما مردان به طور کلی، در سنین پایین تمایل کمی به بچه‌دارشدن دارند، در میانسالی این تمایل افزایش پیدا میکند.

        - دخت ایران: امنیت عاطفی، یعنی احساس رضایتی که طرفین از زندگی زناشویی خود دارند، چه تأثیری در تصمیم‌گیری آنها برای بچه‌دارشدن دارد؟
        من ندیدم که این مسئله به صورت یک عامل تأثیرگذار مورد بررسی قرار بگیرد. اما امنیت مالی، که منشاء امنیت روانی افراد است، تأثیر مستقیمی در این مورد دارد.

        - دخت ایران: به طور کلی، چه پیشنهادی دارید برای والدینی که در موقعیت تصمیم‌گیری برای بچه‌دارشدن هستند؟
        هرچه اطلاعات و دانش بیشتری در مورد بچه‌دارشدن و مسائل جانبی آن داشته باشند، تصمیم عاقلانه‌تری خواهند گرفت. بنابراین کسب اطلاعات و آگاهی بیشتر منجر به تصمیم‌گیری بهتر برای خودشان و بچه خواهد شد. در این زمینه سازمان‌ها و مراکز روان‌شناسی وجود دارد که به زوج‌ها مشاوره‌هایی را در این مورد می‌دهد. بخش بهداشت خانواده وزارت بهداشت نیز در این مورد کار کرده است، مثلا در دانشکده روانشناسی دانشگاه تهران، واقع در زیر پل گیشا، مشاوره‌هایی را در این زمینه می‌دهند. مطالعه کتاب‌های روان‌شناسی که در بازار هست، هم به این آگاهی کمک می‌کند.


        3 نظر | ارسال نظر

              1. user-pic
              2. مونا
                ۱۷ خرداد ۹۱
                ۱۳:۴۳
          1.  
            سلام. کلا جامعه ما همیشه درگیره. یه روز میگیم فرزند کمتر زندگی بهتر و فرداش طرح میدیم برای ازدیاد زاد و ولد!
           
          0
           
          0
          1.  
            پاسخی به نظر مونا
            سلام. کلا جامعه ما همیشه درگیره. یه روز میگیم فرزند کمتر زندگی بهتر و فرداش طرح میدیم برای ازدیاد زاد و ولد!
            با مونا موافقم
           
          0
           
          0
          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷