2005
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. الهام اعتمادی
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۰)
            تعداد بازدید: 2005
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        سیاستگذاری جمعیت با وعده و وعید راه به جایی نمی‌برد، ایران تا سه دهه دیگر رشد منفی نخواهد داشت

         

        سیاست‌های جمعیتی به مجموعه‌ای از تدابیر و قوانینی گفته می‌شود که دولت‌ها برای بهبود وضعیت و کیفیت جمعیت وضع و اجرا می‌کنند. طراحی، اجرا و بازنگری سیاست‌های جمعیتی یکی از وظیفه‌های هر دولت به شمار می‌رود. این بخشی از گفته‌های محمدجلال عباسی‌شوازی، استاد گروه جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران و پژوهشگر موسسه تحقیقات جمعیتی دانشگاه ملی استرالیا است که پژوهش‌های بسیاری در حوزه باروری، تحولات خانواده و بهداشت باروری در ایران انجام داده است. وی در گفت‌وگو با دخت‌ایران به بررسی سیاست‌های جمعیتی در ایران و عوامل تاثیرگذار بر آن پرداخته است.
         
        عباسی شوازی درباره عوامل تاثیرگذار بر سیاست‌های جمعیتی گفت: «سیاست‌های جمعیتی باید با تحولات و ساختار جمعیتی موجود در هر کشور طراحی و همواره ارزیابی شود، این ارزیابی‌ها گاه نشان می‌دهد که باید سیاست‌های جدیدی تدوین و اجرا شود. بدون مطالعه و شناخت عمیق و دقیق مسایل جمعیتی نمی‌توان سیاست‌های جمعیتی جامع و پایداری طراحی کرد. نداشتن شناخت درست از تحولات  جمعیتی نیز باعث ارایه طرح‌ها و برنامه‌های جمعیتی به صورت ناقص یا شتابزده می‌شود که حتی در صورت اجرا شدن مفید و موثر نخواهند بود. علاوه بر آن، بدون توجه به شرایط زمینه‌ای، ارایه سیاست‌های جمعیتی، به نتیجه مناسب نمی‌رسد. شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه موجب تغییر و تحولات جمعیتی می‌شوند که در زمان‌های خاص بایستی با در نظر داشتن آنها شرایط سیاست‌های جمعیتی را ارزیابی و بازنگری کرد. مهم‌تر از آن، سیاست‌های جمعیتی باید به‌صورت جامع طراحی شده و همه ابعاد جمعیت را در نظر بگیرند. تاکید بر جنبه‌های خاص جمعیت باعث می‌شود که در دستیابی به اهداف سیاست‌ها با مشکل مواجه شویم. به عنوان مثال، شرایط جمعیتی در حال حاضر ناشی از شرایط خاص اقتصادی و اجتماعی است که به افزایش هزینه‌های زندگی منجر شده است و مردم نوعی احساس ناامنی اقتصادی دارند و بر آن مبنا ازدواج و فرزندآوری را به تاخیر می‌اندازند. ساده‌لوحانه خواهد بود اگر سیاست‌های جمیعتی با ارایه یک سکه یا پاداشی جزیی سعی در تشویق به ازدواج یا فرزندآوری کنند. با در نظر گرفتن تمام شرایط اجتماعی و اقتصادی که موجب افزایش سن ازدواج یا کاهش فرزندآوری شده است باید برنامه‌ها و سیاست‌هایی تدوین شود که زمینه فرزندآوری برای افراد را فراهم کند نه با ارایه پاداش‌های جزیی و زودگذر.»
         
        دخت‌ایران: آیا در ایران هنگام برنامه‌ریزی‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی یا دیگر حوزه‌ها به این عوامل توجه می‌شود؟
         
        معمولا قبل از ارایه سیاست‌های کلان یا میان‌مدت و حتی کوتاه‌مدت باید گروه‌های مشاور و متخصص درباره موضوع و مسایل مربوط به آن تحقیق و بررسی و ابعاد مختلف آن‌را ارزیابی کنند، پس از انجام تحقیقات، باید گزارش‌های جامع، علمی و کاربردی تهیه شود و در اختیار افراد مختلف و داورانی قرار گیرد تا یافته‌های آنها را مرور و نقد و بررسی کنند. بهتر است در مرحله داوری از استادان و متخصصان صاحب‌نظری که گاه نظرهای مخالفی نیز دارند، استفاده کرد تا گزارش و برنامه از ابعاد مختلف واکاوی شود. پس از اینکه نظرات مختلف و نقدهای ارایه شده بررسی شد، می‌توان برنامه اولیه را بر مبنای آن گزارش تهیه کرد تا به‌صورت آزمایشی اجرا شود. دلیل این امر این است که چنانچه برنامه مشکلی دارد یا اگر زمینه اجرای برنامه مناسب نیست، بتوان اشکال‌های احتمالی را رفع و سپس برنامه جامع و ملی را بر آن اساس طراحی و اجرا کرد.
         
        متاسفانه در سال‌های اخیر گزارش جامعی از وضعیت جمعیت ارایه نشده و مشخص نیست که سیاستگذاری‌های اخیر بر چه مبنایی صورت پذیرفته است؟ سوال این است که آیا گزارشی درباره مسایل جمعیتی تهیه شده یا خیر؟ اگر بلی چه کسانی این گزارش‌ها را تهیه کرده‌اند؟ آیا گزارش‌ها در اجتماع علمی و حرفه‌ای نقد و ارزیابی شده است یا خیر؟ آیا اجماع درباره مسایل جمعیتی و اولویت‌ها و راه‌حل‌های آن وجود دارد؟ به نظر می‌رسد پاسخ همه این سوال‌ها منفی باشد، چراکه تا به‌حال گزارش جامعی درباره مبنای سیاست‌های جمعیتی  اخیر در اختیار نیست و بیشتر اطلاعات سیاست‌های صرفا از طریق مطبوعات و مصاحبه‌ها منتشر می‌شود که بیشتر جنبه ژورنالیستی دارد و مبنا و منطق علمی و کارشناسی ندارد.
        volume38_33.jpg
        دخت‌ایران: آیا متخصصان در جلسه‌هایی که برای سیاست‌گذاری کلان کشور برپا می‌شود، شرکت دارند؟
         
        مسایل اجتماعی و جمعیتی مقولاتی پیچیده، گسترده و چند وجهی‌اند و لازم است متخصصان مختلفی در سیاستگذاری‌ها نقش داشته باشند. نهادهای سیاستگذاری باید همواره ارتباط خود را با مراکز تحقیقاتی، علمی و استادان و کارشناسان حفظ و تقویت کنند. تبادل‌نظر بین محققان و سیاستگذاران می‌تواند به سیاست‌های جامع و کارآمد منجر شود اما بروز شکاف بین این دو گروه موجب خلاء عمیقی می‌شود که شناخت مسایل و مشکلات ممکن نخواهد بود، در نتیجه سیاست‌هایی که تدوین می‌شوند، نمی‌توانند مبتنی بر واقعیت‌ها باشند. به عبارتی، زمانی که سیاستگذاران سیاست‌های خود را  بر مبنای واقعیت بنیان نکنند، دچار آرمان‌گرایی می‌شوند و اهدافی را  برای سیاست‌های جمعیتی و اجتماعی در نظر می‌گیرند که دستیابی به آنها ممکن نخواهد بود.  نتیجه این امر، اتلاف وقت، سرمایه و نیروی انسانی بسیار بدون رسیدن نتیجه است. در بررسی مسایل جمعیتی از متخصصان رشته‌های مختلف کمتر مشورت گرفته می‌شود و این موضوع باعث شده است که اختلاف‌نظر و دیدگاه‌هایی درباره مساله جمیعیتی در کشور وجود داشته باشد. هرچند پس از اعلام برخی سیاست‌ها، سعی می‌شود با متخصصان مشورت شود، ولی بهتر بود پیش از تدوین سیاست‌ها این مشورت‌ها صورت بگیرد تا مسایل جمعیتی به درستی مطرح شده و سیاست‌های متناسب با آن نیز تدوین شوند.
         
        دخت‌ایران: دیگر متغیرهای موثر بر تعیین سیاست‌های جمعیتی چه مسایلی است؟
         
        علاوه بر مسایلی که پیشتر گفته شد، زمان اجرای سیاست‌های جمعیتی نیز بسیار مهم است. بهترین سیاست‌ها، اگر در شرایط مناسبی اجرا نشوند با شکست روبه‌رو خواهند شد. به‌عنوان مثال، اگر سیاست‌ها نیاز به تامین مالی دارند، دولت باید در شرایط مالی و بودجه‌ای خوبی باشد تا امکان تامین بودجه اجرای سیاست‌ها فراهم شود. در غیر این‌صورت، سیاست‌ها به‌صورت نیمه‌تمام اجرا می‌شوند و به اهداف تعیین‌شده، نمی‌رسند. همچنین پیش از ارایه سیاست‌ها باید بین صاحب‌نظران جمعیتی، اقتصادی، بهداشتی و مسایل دیگر اتفاق‌نظر وجود داشته باشد. دستگاه‌های سیاستگذار، قانونگذار و مجری برنامه‌ها درباره برنامه‌ها توافق نظر داشته باشند. همچنین باید برنامه‌ها و سیاست‌ها مردم‌محور باشد یعنی به خواسته‌ها و آمال و آرزوها، اعتقادات و انتظارات آنها توجه شود. سیاست‌های جمیعتی نباید به‌صورت بالا به پایین دیکته شوند، بلکه باید آنها را در راستای آسان کردن رسیدن مردم به خواسته‌هایشان تدوین کنند. در نهایت، سیاست‌های جمعیتی را نمی‌توان شتابزده ارایه کرد، چراکه تغییر ساختارهای اجرایی مربوط به سیاست‌های پیشین، سال‌ها طول می‌کشد و نتیجه آنها نیز پس از سالها ظهور خواهد کرد. بنابراین، در ارایه سیاست‌ها نباید با عجله طرح و برنامه اعلام کرد. شتابزدگی در تدوین و اجرای سیاست‌ها، همان‌طور که پیشتر نیز اشاره کردم، نتیجه‌ای جز اتلاف وقت و انرژی و سرمایه نخواهد داشت.
         
        دخت‌ایران: کدام متغیرها در طرح و اجرای سیاست‌های جمعیتی تاثیر بیشتری دارند؟
         
        طبیعی است که شناخت عمیق از مسایل جمعیتی، جامع‌نگری، واقع‌بینی و دوراندیشی از اصول مهم در تدوین و اجرای برنامه‌ها به شمار می‌روند اما نادیده گرفتن موضوع‌هایی که به نظر بی‌اهمیت می‌رسند، می‌تواند جلوی دستیابی سیاست‌های کلان به هدف را بگیرد. بنابراین، برای تعیین اینکه کدام متغیرها مهمترند باید به زمینه و بستر اجتماعی و سیاستی که سیاست‌ها در آن قرار است اجرا شود، نگاه کرد.
         
         
        دخت‌ایران: شرایط ایران را در سال‌های آینده از نظر جمعیتی چگونه پیش‌بینی می‌کنید؟ و آیا راهکاری برای وضعیت فعلی جمعیتی در جامعه ایران پیشنهاد می‌کنید؟
         
        ایران در حال حاضر دارای جمعیتی جوان است که می‌تواند منشا تحولات مثبت اقتصادی و اجتماعی باشد. دیدگاه‌هایی که اخیرا به سالخوردگی جمعیت در چهار دهه آینده توجه دارند، اهمیت سرمایه جوانی جمعیتی را نایده می‌گیرند. بهترین راهکار برای مساله فعلی و حتی برای آینده جمعیت در ایران این است که باید «مساله جمعیت» و زمینه‌های جمعیتی و اجتماعی جامعه ایران را به درستی بشناسیم و بر مبنای واقعیات موجود برای تامین نیازهای جمعیتی موجود که برگرفته از ساختار سنی حاضر است برنامه‌ریزی کنیم. به عنوان مثال، ایجاد زمینه‌های شغلی و تامین نیازهای رفاهی جمعیت جوان باید از اولویت‌های برنامه و سیاست‌های جمعیتی قلمداد شود. بدون‌شک چنین برنامه‌ریزی باعث می‌شود تا نه تنها از توانایی‌های جمعیت جوان موجود کشور در راستای رشد و توسعه اقتصادی بهره گرفته شود، بلکه تنها در چنین شرایطی است که این جمعیت جوان با ازدواج و فرزندآوری که از آمال و آرزوهای آنان است، رشد جمعیت نیز در حدی معقولی پایدار می‌ماند. علاوه بر آن، در آینده همین جوانان شاغل حاضر سالخوردگانی توانمند، فعال و آگاه خواهند بود. از سوی دیگر تا سه دهه دیگر ایران دارای رشد منفی جمعیت نخواهد شد و نگرانی‌ها در این باره نیز اشتباه است. بهتر است در این زمان با همکاری متخصصان حوزه‌های مختلف از جمله جمعیت‌شناسان، اقتصاددانان، متخصصان علوم پزشکی و نیز علمای مذهبی برنامه‌ریزی درست و جامعی برای مساله جمعیت انجام دهیم.
         
        volume38_31.jpg
        دخت‌ایران: به نظر شما تعداد جمعیت چه رابطه‌ای با امنیت ملی دارد؟ آیا جمعیت زیاد نمی‌تواند معرف قدرت زیاد یک کشور باشد؟
         
        موضوع رابطه جمعیت و امنیت از دیرباز مطرح بوده و برخی تعداد زیاد جمعیت یک گروه، قوم یا کشور را نماد قدرت آن گروه یا کشور می‌دانستند. یکی از دلیل‌های طرفداران افزایش جمعیت نیز همین موضوع امنیت است. فرض این افراد بر این است که هرچه جمعیت بیشتر باشد امکان مانور دفاعی کشور بیشتر است. در مقابل این نظر تحلیل‌گرانی معتقدند که جمعیت زیاد الزاما نمی‌تواند به افزایش قدرت دفاعی کشور منجر شود. یکی از دلایل این نظر، پیشرفت تکنولوژی‌های دفاعی و نظامی است. امروزه با اختراع و تولید سلاح‌های نرم و الکترونیکی می‌توان به مراتب بالای قدرت نظامی و دفاعی دست یافت و برخلاف گذشته نیازی به جنگ‌های تن‌به‌تن و رویارویی نیست. برای دستیابی به چنین قدرت دفاعی باید از سرمایه‌های انسانی موجود استفاده کرد و امکان بهره‌مندی از خلاقیت این سرمایه‌های انسانی را بالا برد. اگر فرض شود تنها تعداد جمعیت می‌تواند توان دفاعی کشور را بالا ببرد، در آن صورت باید برای ایستادن در مقابل دشمنان احتمالی از کشورهایی که جمعیت زیادی دارند، جمعیت کشور ما نیز به همان اندازه جمعیت آنها باشد. سوال این است که اگر به فرض مثال روزی ایران با کشور چین مشکلی داشته باشد، آیا باید برای پیشگیری از چنین مشکلی یا حتی برای دفاع از میهن، جمعیت کشورمان را به مرز میلیارد نفر برسانیم؟ بدیهی است چنین امری نه امکان‌پذیر است و نه منطقی به نظر می‌رسد. مهمتر از آن، باید تعریف درست و جامعی از امنیت داشت. امنیت تنها ایجاد زمینه مطلوب دفاعی و توانایی نظامی نیست. امنیت شغلی، روانی و رفاهی همراه با سلامت نیز از بخش‌های مهم امنیت به شمار می‌روند. چنانچه جمعیت یک کشوری از شغل مناسب، روانی شاد و سالم و امکانات رفاهی در حد معقول و متوسط برخوردار نباشد، ممکن است به مشکلات اجتماعی و سیاسی منتهی شود که امنیت یک کشور را با خطر مواجه سازد. تحلیل‌گران سیاسی امروزه بر این نکته تاکید دارند که اگر زمینه‌های اشتغال جمعیت جوان یک کشور فراهم نشود، آن جامعه با ضرر مضاعف روبرو می‌شود. نخست اینکه از توانایی‌های بالقوه آن جمعیت تحصیل‌کرده، متخصص و توانمند بهره نگرفته است و از دیگر سو، این جمعیت باسواد و بالقوه فعال می‌تواند به یک جمعیت بیکار، ناراضی و آماده تحرکات و تغییرات رادیکال در کشور منجر شود.  بنابراین، نباید با ساده‌انگاری تنها تعداد جمعیت را ملاک قدرت دفاعی دانست و امنیت را صرفا به مقوله امنیت از بعد نظامی و سیاسی آن تعریف کرد.
         
        دخت‌ایران: رابطه جمعیت با رشد اقتصادی و رفاه جامعه چگونه است؟
         
        همان‌گونه که در سوال قبل نیز گفته شد، صرفا با بهره‌مند بودن از جمعیت جوان و آماده کار نمی‌توان به رشد اقتصادی رسید. بر مبنای آمارهای سال ۲۰۱۲، حدود ۹۵ درصد رشد جمعیت جهان توسط کشورهای کمتر توسعه یافته تامین می‌شود، درحالیکه بیش از ۵۰ درصد سهم تولید ناخالص ملی دنیا مربوط به کشورهای توسعه‌یافته است. از سوی دیگر کشورهای توسعه‌یافته تنها حدود ۲۰ درصد جمعیت دنیا را به خود اختصاص می‌دهند و عمده این کشورها نیز جمعیتی سالخورده دارند. بنابراین، نکته مهم در اینجا مدیریت جمعیت است. اگر بتوانیم از جمعیت موجود و سرمایه‌های انسانی حال حاضر بهره برده و زمینه‌های شکوفایی استعدادهای این جمعیت را فراهم کنیم، می‌توانیم به رشد اقتصادی بالا نیز برسیم. در غیر این صورت، همواره رشد جمعیت از رشد اقتصادی پیشی می‌گیرد و امکان دستیابی به رشد اقتصادی فراهم نمی‌شود. بهترین مثال، در این باره دو کشور چین و هند به شمار می‌روند. کشور چین با جمعیت یک میلیارد و سیصد میلیونی امروزه یکی از کشورهای قدرتمند اقتصادی جهان است، در صورتی‌که هند که جمعیتی نزدیک به چین دارد، امروزه تنها ۴ درصد تولید ناخالص ملی دنیا را به خود اختصاص می‌دهد. باید نظریه‌پردازنی که رشد جمعیت را معادل رشد اقتصادی می‌دانند نگاهی به آمارهای واقعی بیکاری در جامعه بیندازند و به این سوال پاسخ دهند که اگر در حال حاضر جمعیتی بیش از این بود، سطح اشتغال و بیکاری در جامعه چگونه بود؟ براساس آمارهای رسمی، در حال حاضر درصد بیکاری در سطح ملی بیش از ۱۲ درصد است. علاوه بر آن، بیش از ۲۵ درصد جمعیت جوان کشور (۱۵-۲۹) ساله بیکارند. این افراد عمدتا جمعیتی تحصیل‌کرده‌اند. در کنار این آمارها، باید میزان رشد اقتصادی در کشور را نیز در نظر گرفت و تحلیل کرد که آیا تنها با رشد جمعیت می‌توان به رشد اقتصادی نیز دست یافت؟ آیا رشد جمعیت در دهه ۱۳۶۰ با رشد اقتصادی مناسب آن توام بوده است؟ پاسخ این سوال منفی است و بنابراین همواره باید به دیگر متغیرها و بسترهایی که می‌تواند پیامدهای جمعیتی را تحث تاثیر قرار دهد، توجه داشت.
         
         

          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷