1754
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. الهه فراهانی
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۰)
            تعداد بازدید: 1754
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        گفتگو با دکتر معینی‌فر درباره سیاست‌های تشویقی در آن سوی مرزها

         

        سیاست‌های تشویقی و بسته‌های پیشنهادی در راستای افزایش یا کاهش جمعیت موضوع جدیدی نیست، بلکه سالها است که در آن سوی مرزها به اجرا درآمده و قطعا پیامدهایی را نیز به همراه داشته است. در این ارتباط گفتگویی با سرکار خانم دکتر حشمت‏السادات معینی‌فر، دکترای جامعه شناسی و استاد دانشگاه تهران داشته‌ایم تا به تبیین و تحلیل این سیاست‌ها و نیز میزان اثرگذاری آنها بر افزایش یا کاهش جمعیت بپردازیم. ایشان بر روی مسائلی چون توسعه، تنظیم خانواده، کنترل جمعیت و... کار و تحقیقات علمی انجام داده و در این مقوله صاحب نظر می‌باشند.
         
        دخت ایران: بحث افزایش یا کاهش جمعیت در کشورهای غربی از چه زمانی گسترش یافت؟
         
        در کشورهای غربی تا دهه ۶۰ میلادی مسئله افزایش جمعیت مطرح نبود. در آمریکا تا سال ۱۹۶۴ فروش وسایل جلوگیری از بارداری ممنوع بود. در آرژانتین هم تا دهه ۷۰ مبحث تنظیم خانواده در رأس برنامه‌های دولت نبود. در کشورهای غربی اصلا مسئله‌ای به نام افزایش جمعیت به شکلی که در کشورهای جهان سوم و در حال توسعه مطرح است، وجود نداشت. حتی افزایش جمعیت به نحوی مطلوب هم بود. اما با تغییرات صورت گرفته در ساختار جوامع اروپایی و آمریکایی، کانادا و دیگر کشورهای غربی صورت مسئله کاهش جمعیت به تدریج مورد توجه دولت‌ها قرار گرفت. در واقع کاهش افرادی که در سنین کار قرار دارند، جمعیت را به سمت پیری می‌کشاند. در چند دهه اخیر دولتهای غربی با توجه به نامطلوب بودن کاهش جمعیت در کشورشان دست به طراحی بسته‌های تشویقی برای خانواده‌ها زدند تا در واقع از کاهش رشد جمعیت جلوگیری کنند. بطور مثال افزایش جمعیت امریکا در سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۱ میلادی، فقط ۰.۷ درصد بود که در مقایسه با سالهای قبلی از ۰.۹ درصد هم پایین‌تر آمده است. به صفر رسیدن این آمار در برخی کشورهای غربی، دولتها را به فکر واداشت تا خانواد‌ه‌ها را به بچه‌دار شدن تشویق کنند. اگرچه در بین کشورهای غربی با میلیونها بچه‌ای که خارج از نهاد ازدواج و خانواده متولد می‌شوند هم روبرو هستیم، اما این مسئله هم نتوانست به افزایش رشد جمعیت کمک کند. در این میان بالارفتن سن ازدواج، کاهش تمایل افراد به ازدواج و بچه‌دار شدن و کاهش مهاجرتهای بین‌المللی در کشوری چون امریکا، گسترش بحرانهای افتصادی، دشواری یافتن شغل و بسیاری دلایل دیگر از عواملی هستند که نرخ باروری و رشد جمعیت را در این کشورها کاهش می‌دهند. از دیگر عوامل می‌توان به ورود زنان به بازار کار، عدم احساس آرامش و امنیت در زندگی مشترک و عدم باور به دوام زندگی مشترک نام برد؛ تا زوجین بخواهند تصمیم بگیرند آیا با هم تفاهم دارند یا نه و ببینند که می‌توانند زندگی خوب و خوشی را در کنار هم داشته باشند، قطعا خیلی دیر شده و طول دوره باروری هم برای زنان بسیار کاهش پیدا کرده است. 
         
        دخت ایران: نقش دولتها در کنترل موالید یا تشویق افزایش جمعیت، چه تاثیر جامعه‌شناختی بر یک جامعه دارد؟ 
         
        بحث اینکه آیا دولتها باید در موضوع افزایش یا کاهش جمعیت دخالت کنند و یا این مهم را باید به صورت سنتی به خانواده‌ها واگذار کنند از مسائلی است که دهه‌هاست در محافل علمی روی آن بحث و اظهار نظرهای متفاوتی می‌شود. اگر به سیاست تک‌فرزندی دولت چین که مردم را مجبور به داشتن یک فرزند می‌کرد اشاره کنیم، می‌بینیم در آن زمان آمار سقط جنین بالا رفته بود. در واقع چون خانواده‌ها تمایل به داشتن فرزند پسر داشتند، به محض اینکه از دختر بودن فرزند خود مطلع می‌شدند، فرزندشان را سقط می‌کردند. در حال حاضر در هند نیز این مسئله وجود دارد. 
         
        دخت ایران: آیا کشورهای خارجی هم از بسته های تشویقی -چه در راستای افزایش جمعیت، چه کاهش جمعیت- استفاده می کنند؟
         
        در کشورهای در حال توسعه حتی از لحاظ سیاسی نیز این مسئله تأثیرگذار است. برای مثال شکست خانم ایندیرا گاندی در انتخابات سال ۱۹۷۷ میلادی به این خاطر بود که سیاستهای تنبیهی را، اگرچه در قالب بسته‌های تشویقی به مردم معرفی می‌کرد، اما به دلیل ورود به حریم خصوصی افراد مانند کارگزاران، پرستاران، پزشکان و... باعث شکست وی در انتخابات شد. او پس از بازگشت به ریاست جمهوری و پیروزی در انتخابات بعدی هم دیگر از سیاست‌های تنبیهی استفاده نکرد.
         
        اما در خصوص سیاستهای تشویقی باید عرض کنم وقتی در قالب کمکهای مالی، ایجاد تسهیلات در امر آموزش، بهداشت و حتی در قالب بسته‌های مرخصی و غیره مطرح می‌شود، مشکل خاصی ایجاد نمی‌کند و به تضعیف دولت‌ها نمی‌انجامد، چرا که بدون تحت فشار قرار دادن و اجبار خانواده‌ها به سمت فرزنددار شدن تنها شرایط را برای آنها فراهم می‌کنند. 
         
        در برخی کشورها ارائه تسهیلات از زمانی که زوجین تصمیم به ازدواج می‌گیرند شروع می‌شود. بعد از بارداری به مادر امکان استفاده از مرخصیهای طولانی مدت داده می‌شود، پس از تولد نوزاد نیز مادران می‌توانند از اقدامات بهداشتی یا بسته‌های بهداشتی ارزان‌قیمت استفاده کنند. در این تسهیلات حتی والدین می‌توانند از فرصت پرستار کودک استفاده کنند و یا در سالهای دیگر فرزندانشان را به مدارس کم‌هزینه بفرستند. 
         
        در اکثر کشورهای غربی مادرانی که صاحب سه فرزند هستند می‌توانند از مرخصی یک ساله استفاده کنند و در مدتی که در منزل هستند حقوق بالای هزار دلار هم دریافت کنند. البته این موضوع بیشتر در خصوص فرزند سوم صدق می‌کند. در ایالت کبک در کانادا افرادی که صاحب فرزند سوم می‌شوند، از هدایای بالایی برخوردار می‌شوند. برای فرزند اول ۵۰۰ دلار، فرزند دوم  ۱۰۰۰ دلار و برای فرزند سوم به هفت هزار و پانصد دلار افزایش پیدا می‌کند. اینها نمونه‌هایی از سیاستهای دولت کبک در سال ۲۰۰۳ میلادی بوده است. ایالت کبک ۲۵ درصد از جمعیت کانادا را در خود جای داده است. البته این بسته ها تنها شامل تشویقهای مالی نمی‌شود، بلکه شامل تسهیلات  آموزشی و رفاهی کودکان هم می‌شود.
         
        در روسیه مادری که صاحب فرزند می‌شود می‌تواند نه هزار و ششصد دلار هزینه دریافت کند. در کشوری مثل آلمان  بعد از اینکه زنان صاحب فرزند می‌شوند، می‌توانند از ادامه کار منصرف شده و به نگهداری فرزندان خود بپردازند و  نکته جالب توجه این است که معادل دو سوم حقوق خود یعنی حدود ۲ هزار و سیصد و هفتاد و پنج دلار هم به صورت ماهانه دریافت کنند. حتی در مورد زنانی که حقوق بسیار پایینی دریافت می‌کنند هم صددرصد حقوق را با منزل ماندن دریافت می‌کنند. مادری که تصمیم دارد کارش را ادامه بدهد، می‌تواند از فرصت ۱۲ ماه مرخصی استفاده کند. چنانچه پدر و مادر هر دو مسئولیت مراقبت از فرزند را به عهده بگیرند، می‌توانند از ۱۴ ماه مرخصی به صورت مشترک برخوردار شوند تا هر دو بتوانند به مراقبت و نگهداری از فرزندانشان بپردازند. در آلمان حتی به والدینی که نیاز مالی دارند هم ۴۰۰ دلار ماهانه کمک هزینه تعلق می‌گیرد.
         
        در کشوری مثل سوئد وقتی والدینی صاحب فرزند می‌شوند، می‌توانند در حالیکه در مرخصی به سر می‌برند، از هشتاد درصد حقوق خود معادل ۴۸۰ روز کاری برخوردار شوند.
         
        اما با وجود تمام این سیاست های تشویقی متأسفانه می‌بینیم که در کشوری مثل فرانسه در سال ۲۰۰۴ میلادی از هر هزار خانوار تنها ۱۲.۷ فرزند در این منازل نگهداری می‌شدند. در سوئد این آمار پایین‌تر است و به ۱۱.۲ می‌رسد و در آلمان نیز این رقم ۸.۵ درصد است. و این نشان دهنده پایین بودن بیش از حد رشد باروری در این کشورها است.
         
        volume38_44.jpg
         
        دخت ایران: آیا تشویقهای مالی در این راستا می‌توانند موثر باشند یا تشویقها باید تنها در قالب تسهیلات ارائه شود؟
         
        بخش مهمی از بسته‌های کمک مالی نصیب خانواده‌های فقیر خواهد شد. احتمالا خانواده با تصور اینکه با بچه‌دار شدن و دریافت کمک مالی می‌تواند برخی از مشکلات مالی خود را مرتفع کند، دست به این کار می‌زند. بنابراین، قطعا بی‌تاثیر نخواهد بود، اما تأثیر چندانی روی افزایش جمعیت نخواهد داشت. بعید است این سیاستها در کوتاه مدت بتواند نوع زندگی افراد را تغییر بدهد. در کشورهای در حال توسعه، به دنبال سیاستهای تنبیهی و یا حتی تشویقی که در قالب دادن ساری در بنگلادش یا بلیط مسابقات در هند اتفاق افتاد، این سیاستها نتوانست خیلی کارساز باشد و مانع از رشد جمعیت شود. عکس آن را هم می‌توان در کشورهای غربی حدس زد که تغییر نحوه زندگی افراد و تغییر شیوه ازدواج آنها، تغییر ابعاد و سایز خانواده و اینکه زوجین تصمیم بگیرند بچه داشته باشند و یا نداشته باشند، با یک مبلغ ناچیز نمی‌تواند میسر شود. 
         
        دخت ایران: چطور می‌توان میزان اثرگذاری این بسته‌ها را افزایش داد؟
         
        به اعتقاد من در این حوزه، آنچه بیشتر می‌تواند کارساز باشد، تغییر نگرش افراد است. اگرچه در خانواده‌های پرجمعیت و در کشورهایی که با افزایش جمعیت روبرو بوده‌اند به نوعی از بالابودن آگاهی افراد تعبیر می‌کنند، اما من با این نظر مخالفم. حتی در کشورهایی که شاهد کاهش رشد جمعیت در آنها هستیم هم نمی‌توانیم این مسئله را حمل بر عدم آگاهی افراد کنیم. نوع زندگی افراد، نوع برداشت آنها از زندگی مشترک و بچه‌دارشدن، آنها را به سمتی پیش برده که تغییر این نگرش زمان‌بر است. در جوامع غربی سالیانه چندین میلیون نوزاد خارج از نهاد خانواده و ازدواج به دنیا می‌آید، نمی‌توان در مدت زمان کوتاهی این روند را تغییر داد و در واقع این بچه‌ها را وارد نهاد خانواده کرد و گفت تنها بچه‌هایی باید به دنیا بیایند که حاصل ازدواج باشند و در نهاد خانواده‌ای کامل بزرگ شده و رشد یافته باشند. در واقع این نگرش سالهاست در غرب رواج دارد که زن و مرد می‌توانند روابط نامشروع داشته باشند. به هر حال چنین تغییراتی باید حاصل برنامه‌های درازمدت و همراه با تغییر نگرش مردم باشد که بخشی از آن قطعا از طریق رسانه امکان‌پذیر است.
         
        دخت ایران: میزان نیاز آموزش در کنار این بسته‌های آموزشی چقدر است؟
         
        قطعا آموزش نقش بسیار موثری دارد. اما اگر فرهنگ حاکم که سبک زندگی را ترویج می‌کند همچنان باقی بماند، قطعا از میزان تاثیرگذاری خواهد کاست. برای مثال اگر در آمریکا ۸۰ درصد از افراد جامعه را افراد بالای شصت و پنج سال تشکیل دهند، خواهید دید چه بار سنگینی بر دوش دولت این کشور خواهد افتاد، چراکه این افراد خارج از سن کار هستند، به تأمین اجتماعی بالا نیاز دارند و حقوق‌های بازنشستگی باید بسیار بالا باشد و همین فشار مضاعف بر دولت است. بنابراین تغییر این نگرش‌ها به این سادگی‌ها صورت نمی‌گیرد و وجود تشویق‌های مالی و حتی تشویق‌های غیرمالی در قالب مرخصی‌ها و... نتوانسته چنین تغییری را ایجاد کند و همچنان در غرب افراد تمایلی به بچه‌دارشدن ندارند. حتی در کشورهایی که رشد جمعیت آنها تقریبا در حال رسیدن به صفر است.  حتی دولت‌ها در دهه‌های  ۵۰ و ۶۰ میلادی و قبل از آن، جمعیت را یک عامل نظامی و عامل نیروی کار تلقی می‌کردند و علت آن هم این بود که چون جوامع هنوز صنعتی هم نشده بودند در واقع نیروی کار انسانی هنوز جای خود را به ماشین نداده بود و نیروی کار انسانی بسیار بالا بود. اما امروز ما با جوامعی روبرو هستیم که در آینده‌ای نزدیک آن نیروی انسانی حداقل را نیز نخواهند داشت، زیرا با خیل عظیمی از افراد از کارافتاده مواجه خواهند شد که نه می‌توانند در بازار کار فعال باشند و نه در بازار اقتصادی فعالیت داشته باشند و نه حتی می‌توانند مغز سیاسی و فکر سیاسی کشورها باشند. اگرچه حتی این مسئله از لحاظ نظامی هم در قدیم مورد توجه بوده است، اما هنوز هم از ابعادی می‌توان به این بحث پرداخت که در واقع از مضاری است که کشورهای غربی به آن دچار شده‌اند.
         
         
         
         

          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷