حجاب بی‌جنسیت

یکی از بزرگترین اشتباهات رایج در بحث حجاب، عفاف و پوشش تحدید و منحصر کردن آن به زنان است. چه از منظر یک حکم شرعی و چه از منظر یک قانون مدنی، حجاب و عفاف مقولاتی هستند که هر دو جنسیت را در بر می‌گیرند؛ هر چند تفاوتهایی در میزان و نوع مصادیق آنها وجود دارد، اما واقع امر این است که زن و مرد هر دو می‌بایست آموزه‌ها و اصولی را به عنوان قانون رعایت کنند.
اما نه تنها در طول سی سال گذشته که حجاب به یک قانون مدنی تبدیل شده، بلکه پیش از آن نیز تقریبا تمام توجه فرهنگ و عرف در حجاب معطوف به زنان بوده است. البته به دلیل غالب بودن وجه ظاهری در حجاب زنان، بخشی از این رویکرد قابل توجیه است؛ اما دلایل دیگری مانند نگرش‌های مردسالارانه، عدم نگرش علمی و منطقی و غیره باعث تندروی و انحصاری کردن حجاب به زنان شده‌اند. به همین منوال حجاب و عفاف نیز از چند بعد پوشش، رفتار و کردار به صورت تک بعدی و ناظر بر ظواهر پوشش خلاصه شد. حتی بر خلاف اشاره صریح قرآن به رعایت حریمها در نگاه و گفتار، این مسایل در سطحی‌نگری‌های عرفی و فرهنگی رنگ باختند و تنها و تنها مساله چادر و شال و روسری به جا ماند.
بنابر همین ضرورت بازنگری مساله حجاب و عفاف، در این شماره از مجله اینترنتی دخت ایران به حجاب و پوشش مردان پرداخته شده است. با توجه به توضیحات فوق، دیگر نباید چنین موضوعی برای یک مجله با موضوع زنان و دختران عجیب باشد؛ چرا که دخت ایران به دنبال نگاه جامع و مانع به موضوعات است و این موضوع نیز مستثنا نیست.
اولین نکته‌ای که در بحث حجاب می‌بایست مورد توجه جدی قرار گیرد، اجتماعی بودن این وظیفه است. به عنوان یک مساله حقوقی و قانونی، طبیعتا رعایت قانون مشتمل بر رعایت و احترام متقابل حقوق دیگران نیز هست. اما از نظر یک حکم شرعی نیز، تاکید شده است که زنان برای دوری از چشمان و قلبهای بیمار مردان حجاب داشته باشند. یا به مردان تاکید شده نگاه خود را از بدحجابی‌ها بپوشانند؛ یعنی هم وظیفه در قبال دیگران و هم مسئولیت در برابر حقوق دیگران. در مورد این مساله در چند مطلب این شماره بیشتر خواهید خواند.
نکته دوم در مساله حجاب و عفاف مردان در این است که در خصوص مردان وجه رفتاری و منش بیشتر از ظاهر و پوشش است. اگر از نگاه فقهی که حداقل‌ها را در نظر می‌گیرد بنگریم، شاید ظواهر پوششی مردان قابل نقد به نظر نرسد، اما تاکید در مردان بیشتر بر رفتارهای اوست. کنترل نگاه و خودداری از تعامل غیرضروری با زنان نکات کلیدی در عفت مردانه به شمار می‌روند که نسبتی با پوشش ندارند. در حقیقت اگر بخواهیم نگاه درستی داشته باشیم، نکات مذکور احکام ظاهری و پوشش مردان را هم تحت تاثیر خود قرار می‌دهند. با توجه به لزوم جلب توجه، یا وقار در تعامل با زنان، دیگر نمی‌توان به حداقل‌های فقهی پوشش مردانه بسنده کرد و مثلا با لباس خاص، مدل موی خاص و در مجموع ظاهری به قول سعدی «چنان که افتد و دانی!» در جامعه حاضر شد و جلب توجه کرد و رفتار باوقار و طمانینه هم داشت!
نکته آخری که باید بر آن تاکید شود، پرهیز از نگاه سیاه و سفید به این مسایل است. اگر مثلا گفته می‌شود رفتار باید با طمانینه و وقار همراه باشد، به معنای بدخلاقی و خشونت نیست. اگر بر پوشش به دور از جلوه‌گری تاکید می‌شود، منظور نامرتب بودن نیست؛ منظور شیک نبودن نیست. باید دقت کرد تا در این طیف، تنها دو انتهای آنها دیده نشود. متاسفانه همین افراط و تفریطها از آسیب‌هایی هستند که کلا در مسائل فرهنگی وجود دارد! وگرنه، بسیاری از مطلوبات فردی همه افراد با استانداردهای رفتاری و اجتماعی به راحتی قابل جمع بستن هستند و رضایت عمومی را در بر دارند.