اندازه متن:

تعداد بازدید: 737

می‌گویند سفید رنگ مورد علاقه پیامبر بوده و در قرآن آیه‌ای هست كه به رنگ زرد تاكید دارد (قال انه یقول انها بقره صفرا فاقع لونها تسرالناظرین) و رنگ سبز نشان سیادت خاندان علی(ع) است. حالا اینكه رنگ مشكی بر چه اساس برای پوشش مسلمانان –به خصوص زن مسلمان- رنگ برتر به شمار آمده، بحثی است كه شماری آن را به دوره قاجار در ایران نسبت می‌دهند. گرچه شواهد و مداركی دال بر تایید این نظر هست، اما رنگ مشكی پرده خانه خدا در قبول بی چون و چرای این پیشینه تاریخی تزلزل می‌آفریند. تزلزلی كه با ورود به مبحث هنر اسلامی البته قابل تعدیل است. چرا كه از دیدگاه اندیشمندان هنر اسلامی، رنگ سفید نشانی از وجود مطلق پروردگار است كه عموماً به نور نیز تعبیر می‌شود؛ و رنگ سیاه نماد تعالی و رسیدن به جهان و مفاهیم ماورایی است. تفسیری كه نه فقط اساس انتخاب رنگ سیاه برای پوشش خانه كعبه بوده، كه مفهومی خاص برای رنگ سفید لباس احرام مسلمانان نیز یافته است.
اما با ورود به همین مبحث هنر اسلامی، در كمال شگفتی دنیایی از رنگ آبی در طیف‌های گوناگون به روح و جسم مسلمان پاشیده می‌شود. فیروزه‌ای، لاجوردی و زنگاری رنگ‌های اصلی در زمینه معرفی اسلام به دنیا هستند. یعنی به لطف تعابیر موجود در هنر اسلامی، مسلمان را در دنیا نه به رنگ سیاه، كه به رنگ آبی - نمادی از مراقبه و مشاهده- می‌شناسند. آبی اشاره‌ای است به رنگ آسمان آرام سپیده‌دم كه آرامش و قداستی خاص را بر پهنه گیتی می‌گسترد. بر همین اساس در معماری مساجد، درون این بنا خلاف نمای بیرونی كه اغلب از آجر است، فضایی سفید طراحی می‌شود كه در كنار تزئینات آبی رنگ كاشی‌ها در دیواره داخلی گنبد به خلوت و آرامش و سكوت دامن زده و روح معنویت را در آن می‌دمد. فلسفه‌ای كه این رنگ را تا این اندازه برای هنر اسلامی مهم كرده است به عمقی برمی‌گردد كه از آبی ساطع می‌شود. رنگی كه یادآور بی چون و چرای وسعت آسمان و بی‌كرانگی دریا است، حضور خود را به عنوان سمبل جاودانگی و ایمان در هنر اسلامی اثبات می‌كند. در واقع تعاریف مختلف همواره آبی را متوجه درون دانسته و ادعا می‌كنند هیچ رنگی به این اندازه ابعاد متفاوت روح آدمی را در خود بروز نداده است.
اما رنگ سیاه كه اغلب در مباحث فرهنگ‌ و فلسفه و هنر جایگاهی متضاد با پاكی، بی‌گناهی و تعالی داشته است، چرا باید به مقام برتری در پوشش مسلمان برسد؟ این امر در ایران می‌تواند تا حدودی به همان پیشینه  تاریخی سلیقه قاجار بازگردد. به خصوص آنكه در كمتر جامعه اسلامی متفاوت از ایران، می‌توان مسلمان را لزوماً با پوشش مشكی دید. به جز برخی از ایالات هند، در باقی مناطق، مسلمانان از همان تنوع رنگی در پوشش خود استفاده می‌كنند كه مسیحی و هندو و بودایی و دیگر مذاهب. در پاكستان، مالزی، تركیه و دیگر كشورهای افریقایی هم غلبه رنگی وجود ندارد. گرچه عراق و سوریه و كشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از این قاعده مستثنی هستند، اما نكته جالب در مورد این نواحی از كره زمین هم آن است كه تا مدتها جنس لباس این مردم از كنف و گونی بوده و رنگی خاكی داشته كه برگرفته از طبیعت اطراف‌شان نیز بوده است. زنان اغلب چادری عبایی شكل به رنگ بیابان داشته‌اند كه به مرور تبدیل به سبز یشمی شده و بعدتر به مشكی رسیده است. امروز هم كه زنان عرب در حجابی سراسر مشكی ظاهر می‌شوند، مرد عرب با پوششی یكدست سفید همراه شده است تا تكامل دو جنس در كنار هم بیشتر نمود بیرونی و ظاهری پیدا كند. در واقع این تضاد رنگ عجیب در لباس عرب به ریشه‌هایی در مذهب باز می‌گردد كه ازدواج را امری در جهت تكامل به شمار آورده است. همسایگی با این كشورها و تعدد روابط میان ایران و آنها نیز می‌تواند دلیلی مزید بر این حافظه تاریخی –قاجاریه- به شمار آید.
دلیل توجه به رنگ مشكی هرچه باشد، عرف جامعه كنونی ایران را تشكیل داده كه برای زن مسلمان محجبه به دنبال حجاب برتر، گریزی از پذیرش آن نیست. این رنگ چه با تكیه بر برخی روایات و احادیث مستحب باشد و چه با تكیه بر برخی احادیث و روایات دیگر مكروه، قالب پوشش – به خصوص زنان- را تشكیل داده و حتی به قول بزرگی اگر به اولین و تنهاترین منبع غنا و وسوسه نیز تبدیل شود، فعلاً این رنگ‌های دیگرند كه در مظان اتهام خواهند بود! ایجاد دگرگونی نیز در عرف جامعه‌ای این چنین كه هنوز علی‌رغم ظاهر آشفته و سرگردان و متضاد، در بطن خود به شدت پایبند به مذهب و سنت باقی مانده، گرچه شاید در بررسی و پژوهش ساده به نظر برسد، اما در عمل كاری به شدت طاقت‌فرسا و نیازمند زمان خواهد بود كه بدون همیاری و دخالت مراجع دینی هم به نتیجه نخواهد رسید.
در این میان، امید و آرزوی زن ایرانی هم می‌تواند این باشد كه شاید آینده‌ای روشن‌تر و رنگین‌تر از امروز در انتظارش باشد و روزی فرا رسد كه مسلمان ایرانی – به خصوص زن مسلمان ایرانی – را نیز در دنیا با رنگی به جز مشكی بشناسند؛ تا دیگر نیازی نباشد زن و دختر ایرانی در سطح بین‌المللی مدام خود را از زن عرب جدا كرده و تاكید كند كه زبان مادری او نه عربی، كه فارسی است!