نقد و بررسی دیدگاههای عرفانی و شبیه آن، لزوماً به معنای رد کامل و باطل دانستن همه آنها نیست. این نوعِ نگاه، نحوه مقابله و برخورد ما با این نوع تفکرات و جریانهاست که ایرادات و نواقصی دارد. از جمله آنها میتوان به اختصار، دو مورد زیر را ذکر کرد:
1- انکار و نفی عقاید قبلی
شاید اولین چیزی که در بدو روبرو شدن با یک نوع نگرش اهمیت دارد، شناخت و بررسی رابطه این نگرش جدید با عقاید قبلی ماست. آیا همخوانی و سازگاری دارد یا خیر؟ آیا موید و مکمل یکدیگرند یا ضد و مخالف؟ این نوع تفکر که هر چیز جدیدی، لزوماً مغایرت با دیدگاه ما دارد، اشتباه است. گاهی فکر کردن به نوع نگرش جدید و رویارویی با تفکرات تازه، نگاهی معتدل و حد واسط هر دو نگرش در ذهن ما ایجاد میکند.
از طرف دیگر، نباید هنگامی که با عقاید دینی دیگر و یا مسائل به اصطلاح عرفانی مواجه میشویم، کاملاً منکر عقاید قبلی خود شویم و آنها را کاملاً باطل بدانیم. بسیاری از مواقع، این انکار و نفی عقاید قبلی ناشی از روحیه تنوعطلب و کنجکاو انسانهاست. چه بسا میتوان با دیدی همه جانبه، از تعالیم و آموزههای سایر ادیان یا تفکرات به نفع خود و در جهت تحکیم پایههای اعتقادی و دینی خود استفاده کنیم.
در طول تاریخ، نمونههای بسیاری را داشتهایم که به ناگاه و یکباره، دست از همه تفکرات قبلی خود کشیده و به چیز جدیدی روی آورده و پس از مدتی در سرگردانی و برزخ تفکرات و عقاید برای همیشه ماندهاند.
2- عدم رجوع به منابع معتبر
استفاده از منابع اصلی و دست اول، اهمیت زیادی در زمان مراجعه به مباحث عرفانی دارد. درست یا نادرست بودن مسائل عرفانی، به راحتی مسائل علمی قابل تشخیص نیست. کسی که سعی در ارائه تفکری به عنوان عرفان دارد، مطمئناً حداقلهایی را برای عمیق و پرمغز جلوه دادن آن، رعایت کردهاست. بسیاری از افراد شیاد که عرفانهای کاذب را به افراد بیاطلاع ارائه میکنند، آموزههای دینی را به سلیقه خود تغییر داده و با چاشنی رفتارهایی که در ظاهر پسندیده ولی عاری از عمق و معرفت هستند، همراه میکنند. لذا مراجعه به منابع معتبر و دست اول، کمک زیادی در تشخیص به ما میکند.
امروزه بدلیل استقبال زیاد مخاطبان از این قبیل مسائل، شاهد چاپ کتابهای متعددی در این زمینه و با این موضوعات هستیم که اکثر آنها غیرمعتبر و پر از اشتباه، چه از لحاظ علمی و چه از لحاظ اعتقادی و دینی، میباشند. چه خوب است که برای مطالعه و تحقیق در این زمینه، ابتدا به ساکن، مشورت و پرس و جو کنیم که کدام کتاب از کدام نویسنده و ناشر، ارزش مطالعه دارد.
