یک حفره‌‌ بزرگ

اول. یک توضیح ساده: خوابگاه در لغت یعنی جای استراحت، مکانی که بتوان در آن خوابید و آرامش یافت و در اصطلاح یعنی محل اسکان ِ آدم‎هایی که از خانه دورند. چه برای کار. چه درس و چه هر دلیل دیگری. و این محل اسکان ِ آدم‎های دور را از آن جهت خوابگاه نامیده‎اند که محل استراحت و خواب هم باشد و آرامش آنها را تامین نماید.

دوم. لغت و اصطلاح را که رها کنیم، خوابگاه همه چی هست الا محل خواب و آرامش! هر خوابگاه رفته مصیب کشیده‎ای می‎داند که سکوت و آسایش در خوابگاه، مفهومی فراموش شده و به یغما رفته‎ است. از لحظه‌ای که خسته و کوفته پا به ساختمان می‎گذاری تا خود صبح، سر و صدای رفت و آمد و پیج مداوم مسئول خوابگاه و صدای موزیک این و آن امانت را می‌برد. بدیهی است که هیچ حوصله‌ نشستن در مراسم سخن‌رانی فلان کس و حضور در جلسات هفتگی با موضوع ده هزار بار تکرار ازدواج و شرکت در شصت و هشتمین مسابقه‎ کتاب‎خوانی را نداشته باشی.

سوم. از خیلی از بچه‌ها که می‌پرسیم می‎گویند همه‌ اینها پیش کش. نان و آب‌مان را بدهند، برنامه‌های فرهنگی نخواستیم. یا خیلی که حوصله داشته باشند فقط می‎خواهند یک مشاور بیاورند برایشان. نه مشاوری که بنشیند پشت میز و طی یک ساعت سخن‌رانی غرا (!) متکلم وحده باشد. نه. کسی که بنشیند پای حرف‌ها و دردهایشان و فقط گوش کند و راه حل هم ندهد حتی! همین هم نیست.

چهارم. تصویر برنامه‎های باصطلاح فرهنگی خوابگاههای ما شبیه یک کاریکاتور ناموزون است که دست و پای گنده دارد و کله فندقی. برنامه‎هایی که برایش کار ِ کارشناسی نشده و هیچ برنامه ریزی بلندمدتی پشتش نیست. همین قدر است که مسئول خوابگاه یادش بیافتد که هفته‌ بعد عید است مثلا و یک سری بچه‌های خوش ذوق‎تر چهار تکه کاغذ و مقوا به در و دیوار بزنند و شب عید هم همه بروند نمازخانه برای جشن. جشن به معنای چند ساعت یک جا نشستن و افزایش خستگی. بدون هیجان. بدون شادی. و برنامه‌های دیگر هم به همین ترتیب. مثل مسابقه‌های بی‎شمار کتاب خوانی که حتی یک نظم مشخص هم ندارند و محتوا هم. یا حتی اردوها که مثل نوسانات نامنظم یک قلب بیمارند! گاهی به شدت فشرده آن قدر که در یک آخر هفته سه تا اردوی خارج از شهر می‎گذارند و سه ماه بعد از آن دریغ از یک قم جمکران ساده.


پنجم. اصل برنامه‎ فرهنگی (در خوابگاهها) برای آموزش زندگی همگانی است. خوابگاه تفاوت‎های اساسی با خانه دارد. نه پدر و مادری هست. نه خواهر و برادر. نه فامیل و دوست و نه حتی هم‌شهری گاهی. برای زندگی در چنین فضایی باید از قبل آماده بود. باید جنس مشکلات و خطرات زندگی جمعی را دانست و نسبت به آن آگاهی پیدا کرد و توانایی سازش یافت. و این رسالت خطیر برعهده‎ برنامه‎های فرهنگی ِ خوابگاه است که تا حدامکان از بروز معضلات برای بچه‎ها جلوگیری کند و سلامت روانی آنان را تضمین نماید. با این نگاه، در واقع بیشترین برنامه‎ریزی در ابتدا باید برای بچه‎های جدید باشد تا در بدو ورود زیر بار مشکلات رنگارنگ نشکنند و روحیه‌شان را محکم و استوار سازند. و این دقیقا همان حفره‌ بزرگ در برنامه‎های فرهنگی خوابگاههاست که همیشه اوایل سال لنگ و فشل هستند و سامان ندارند و تا به خودشان بیایند ترم اول تمام شده و خیلی که هنر کنند به همان اردوی تعطیلات بین ترم برسند و بس.

ششم. نمی‎خواهم از رویاها و ایده‎آلهای بچه‎های خوابگاهی مثل وجود یک مشاور متخصص مقیم یا برگزاری اردوها و کارگاههای خلاقانه بگویم. ولی این حداقلِ مورد انتظار برای یک مسئول فرهنگی است که بتواند دانشجوها را - نه حتی شاداب- بلکه تنها در سلامت روانی نگه دارد و ضریب افسردگی و گرایش به رفتارهای پرخطر را پایین بیاورد. چند درصد از این انتظار برآورده شده است آیا؟

هفتم. اصطلاحی هست در پروژه‎های مهندسی به نام فاز صفر. یعنی مرحله‎ مطالعاتی. یعنی قبل از وارد شدن به ورطه‎ عمل اول خوب تحقیق کنیم و جوانب را بررسی کنیم تا بتوانیم بهترین خدمت را با کمترین هزینه ارائه دهیم. و کار فرهنگی دقیقا مانند یک پروژه‌ مهندسی نیاز به فاز صفر دارد و مانند هر مسئولیت دیگری نیز نیاز به تخصص و تجربه. خیلی‎ها در بحث فرهنگ و کار فوق برنامه از نبود بودجه می‎نالند. در حالیکه اگر یک بار برای یک دوره‎ مشخص پنج ساله مثلا، مطالعه‎ای صورت بگیرد و اولویت‎های فرهنگی توسط متخصصین علامت‎گذاری شود، نصف مشکلات خودبه خود از بین می‎رود و کارها روال منظمی می‎یابد. فقط و فقط در چنین صورتی است که می‎توان به داشتن خوابگاهی با محیط سالم و دانشجویان پرنشاط و به تبع آن آینده‎ زیباتر برای ایران، امیدوار بود.