بلاگر زن سوری یا مرد آمریکایی؟!

بیشتر افرادی ‎که پیگیر اخبار ناآرامی‎های سوریه، در رسانه‎های غربی هستند، نام «امینه» را شنیده‎اند. اگر نام وی را نشنیده‎اید، باید بگوییم امینه را به‎ عنوان بلاگر همجنس‎باز سوری معرفی می‎کردند که نوشته‎هایش - به‎خصوص از زمانی‎که شایعه شد توسط مقامات سوری بازداشت شده است - توجه بسیار زیادی را به خود جلب کرد. کار تا بدان جا کشید که کمپین‎هایی برای آزادی وی به راه افتاد.
دلیل استفاده از زمان گذشته در این مطلب، این نیست که او به ‎دست مقامات سوری کشته شده است، بلکه به این دلیل است که چنین کسی هیچ‎گاه وجود خارجی نداشته است. در حقیقت امینه تنها موجودی خیالی بود که توسط «تام مک مستر» خلق شده بود. تام مک مستر کیست؟ یک مرد متأهل آمریکایی که در اسکاتلند مشغول به تحصیل است.
بلاگ او که از بهمن ماه گذشته راه اندازی شده بود، شهرت جهانی یافته و به دقت از سوی رسانه‎های خبری بین‎المللی دنبال می‎شد.
در نوشته‎های او علاوه ‎بر پرداختن به زندگی شخصی و اجتماعی، تصویری به ظاهر روشن و واضح از دمشق (پایتخت سوریه)، در جریان ناآرامی‎های این کشور ارائه شده و علاوه ‎بر آن از بشار اسد، رییس‎جمهوری سوریه نیز انتقاد می‎شد.
تام هنگامی که به‎همراه همسرش برای تعطیلات به ترکیه رفته بود، حقیقت یا قسمتی از آن را فاش کرد. وی آخرین نوشته‎اش را که به‎نحوی یک عذرخواهی عمومی است، با این جمله آغاز کرد: «تنها امیدوارم مردم تا آن‎جایی که ممکن است، به مردم خاورمیانه و تلاش‎شان در این سال انقلاب‎ها توجه کنند. رخدادهایی که به‎صورت روز به روز توسط مردم خلق می‎شود. من تنها تلاشم این بوده که آن را برای مخاطبان غربی شفاف‎سازی کنم.»


وی نوشته کوتاه خود را با این جمله به پایان برده است:‎ «با این وجود عمیقا از واکنش خوانندگان تحت تأثیر قرار گرفتم.»
خبر فوق با سرعت زیادی در توییتر منتشر شد و خبرنگاران، بلاگرها و فعالین درباره این رسوایی به اظهارنظر پرداختند و البته واضح است که هیچ‎کس از این تلاش برای «روشنگری» درباره مشکلات مردم خاورمیانه متشکر نبود!
بعید به‎نظر می‎رسد که اگر افرادی مانند «علی ابونعمه» و «بنیامین دوهرتی» در سایت «الکترونیک انتفاضه» و «اندی کاروین» در NPR تلاش نکرده بودند با ذکر تناقضات نوشته‎های مک مستر، آن‎ها را زیر سؤال ببرند، آیا وی بازهم حاضر می‎شد واقعیت را فاش کند.
کم‎کم مشخص شد که هیچ‎کس تاکنون نه امینه را دیده و نه با وی صحبت کرده است و تنها راه ارتباطی با وی ایمیل بوده است. بعد مشخص شد عکس‎هایی که به وی نسبت داده شده است، متعلق به زنی ساکن لندن به‎نام «یلنا لسیچ» است. نوشته مک مستر بالاخره پایانی بر این معما بود.
به مدت چندین روز، توجه قابل ‎ملاحظه‎ای معطوف اقداماتی شد که علیه معترضین در سوریه انجام می‎شود. کمپین آزادی یک زن خیالی تنها در یک شبکه اجتماعی 15 هزار عضو جذب کرده بود. درست است که پیوستن به چنین کمپینی در فیسبوک، به‎راحتی و با یک کلیک امکان‎پذیر است، اما اثبات شده که فشار مردمی ضامن سلامت بلاگرهای منطقه فوق بوده است.
یکی از سایت‎های غربی در این زمینه اعتراف می‎کند: «اگر بخواهیم منصف باشیم، مک مستر تنها کسی نیست که باید در این ماجرا مقصر شناخته شود. رسانه‎های بزرگ نقش تعیین‎کننده‎ای در انتخاب داستانی که مهم محسوب شده و در صدر باقی می‎ماند، دارند.» دور از انتظار نیست هنگامی‎که چنین داستانی فاش می‎شود، صحت دیگر مطالب نیز زیر سؤال می‎رود.»


به‎طور حتم این اولین‎بار نیست که چنین اتفاقی رخ می‎دهد، و در آینده نیز امکان تکرار آن وجود دارد. جایی در این کره خاکی، فردی خیالی ساخته شده و در وبلاگی به شخصیتش پر و بال داده می‎شود. اگر ماجرای اخیر تنها یک حسن داشته باشد، این است که غربی‎ها به یاد عکس تام مک مستر خواهند افتاد که در اینترنت پخش شده است. عکسی که با تی‎شرتی منقش به تصویر چه‎گوآرا قیافه‎ای انقلابی به خود گرفته است. مردم دیگر به‎راحتی «امینه»ها را باور نخواهند کرد و قبل از این‎که به بازنشر نوشته‎هایش بپردازند، به صحت آن فکر خواهند کرد.
لیات کالینز، ستون‎نویس روزنامه صهیونیستی «جروزالم پست»، با پرداختن با جریان مک مستر اعتراف می‎کند که در جریان رخدادهای پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال 1388 که رسانه‎های غربی تلاش کرده بودند عنوان «انقلاب توییتری»‎ را برایش جا بیندازند، افرادی با وی تماس گرفته بودند که مدعی ارائه اخبار دست اول از تهران هستند. بسیاری از خبرنگاران غربی بدون هیچ‎گونه بررسی صحت ادعاهای این افراد، به نشر و استناد به آن‎ها می‎پرداختند که باعث آبروریزی‎هایی برای رسانه‎های شناخته شده و مدعی صحت مطالب، مانند سی.‎ان.‎ان، شد.