زنان در کویت

در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، زنان در کویت، بیش از هر جای دیگر، نقش برجسته‌ای در زندگی حرفه‌ای ایفا میکنند و از موقعیت بهتری برخوردارند. به طوری که در این جامعه سنتی، زنان در کنار مردان، به عنوان حقوقدان، دانشجو، دیپلمات، پزشک، معلم، استاد دانشگاه، مهندس، سرمایهگذار، رییس دانشگاه، معاون وزیر و غیره فعالیت میکنند. ولی با این حال زنان کویت از بارزترین حقوق خود یعنی حق رأی دادن و نمایندگی مجلس محروم میباشند. در مناطق قبیلهای، به دلیل نفوذ رسوم و سنتهای قبیلهای، مخالفت با مشارکت سیاسی زنان بیشتر از مناطق شهری است. ولی در مناطق شهری، علت مخالفت، بنیادگرایی اسلامی است. همچنین مردان بیش از زنان با حضور سیاسی زنان مخالفت کردهاند، هر چند برخی از زنان هم تحت نفوذ و تأثیر مردان خود، با این امر مخالفت نمودهاند.
از سوی دیگر، علاوه بر سلفیها، اخوان المسلمین کویت هم در رابطه با مسایل مختلف، خصوصا مسأله اعطای حقوق سیاسی به زنان و حضور و مشارکت سیاسی آنان، به فتوای علمای الازهر مصر و سوریه استناد میکنند. گرچه در بعضی از موارد به فتوای علمای عربستان سعودی هم استناد میکنند، ولی این امر نشان دهنده خواسته واقعی آنان نمیباشد. بلکه بر اساس شرایط موجود و به مقتضای زمان و مصلحت، در بعضی موارد، به فتوای علمای عربستان سعودی استناد میکنند. در رابطه با مشارکت سیاسی زنان در کویت، اصولاً اخوان المسلمین و جنبشهای وابسته به آن مانند «الحرکة الدستوریة الاسلامیة» یا جنبش اسلامی قانون اساسی، موافق حضور مشروط زنان در فعالیتهای سیاسی می‌باشند. با وجود موافقت با مشارکت سیاسی زنان، این گروه بر اساس شرایط و مصلحت زمان، با فرمان امیر کویت و طرح اعطای حقوق سیاسی به زنان مخالفت کردند. عبداللّه العرادة نماینده مجلس و از علمای اسلامی عضو «حرکة الدستوریة» کویت در این مورد میگوید: «ما نمیخواهیم دری را باز کنیم که بعدا نتوانیم آن را ببندیم، لذا ورود زنان و کاندیدا شدن آنان را رد می کنیم و این به معنای آن نیست که این مسأله حرام است، یا اینکه اگر زنان نماینده شوند حرام است، هرگز.»


عدهای از فقهای اسلامی، موافق اعطای حقوق سیاسی به زنان و مشارکت سیاسی آنان میباشند و به ایده مساوات بین زن و مرد معتقدند. به گفته آنها مشارکت سیاسی زنان نشان دهنده وجود عدالت و مساوات در جامعه است. به نظر اینان اسلام با حضور و مشارکت سیاسی زنان موافق است و مانعی برای مشورت با زنان وجود ندارد، کما که پیامبر اسلام با ام سلمه، مشورت میکردند.
این گروه از جمله با اشاره به مشارکت زنان در بیعت با رسول خدا، خروج زنان برای شرکت در نمازهای جمعه و جماعت، حضور در جلسات سخنرانی پیامبر اسلام و خلفای دیگر، شرکت در جنگهای صدر اسلام، عیادت مریض و زیارت پدر، اقوام، نزدیکان و اماکن مقدسه را به معنای خروج زنان از منزل دانسته و ضمن حمایت از حق کاندیدا شدن و حق رأی دادن زنان کویتی، در اعتراض به استناد سلفیون به فتوای «بن باز» مطرح میکنند که بن باز حتی رانندگی برای زنان را هم منع کرده است، اما اکثریت زنان و دختران سلفیها در کویت رانندگی میکنند. لذا مطرح است که برای مسلط شدن بر عقل، عواطف، احساسات و عقاید مردم کویت در راستای رسیدن به اهداف سیاسی خود، این خود یک سیاست است. اما به هر حال، صرف وجود این مسأله، یعنی استناد به دلایل شرعی، حتی از سوی افراد و گروههایی که معتقد به عامل دینی نمیباشند، نشان دهنده این است که عملاً اسلام جایگاه بسیار مهمی در جامعه سنتی کویت دارد. اکثریت کتابها، مقالات، سخنرانیها و سمینارهایی که در مورد مشارکت سیاسی زنان موجود میباشد، بیشترین تأکید خود را بر عامل اسلام و نظرات موافق و مخالف فقهی متمرکز نمودهاند. در واقع آنان برای برجسته کردن نگرانیهای فرهنگی از اسلام استفاده میکنند.
یکی از مهمترین موارد در مبارزات زنان کویت، جهت کسب حقوق خود و ایجاد وضعیت مطلوب برای زنان در کویت، انجمنهای زنان است. در قانون انجمنهای عام‌المنفعه و ماده 43 قانون اساسی، بحث ایجاد و تشکیل جمعیتها و انجمنهای عامالمنفعه با فعالیت در عرصههای مختلف صنفی و فرهنگی، مطرح شده است. این انجمنها تابع وزارت کار و امور اجتماعی بوده و از کمکهای مادی دولت برخوردارند. از سوی دیگر، به دلیل اینکه مسؤولین و اعضای اکثر این انجمنها از زنان خاندان حاکم و یا وابسته به آنان می‌باشند، اکثریت افراد جامعه معتقدند این انجمنها، در راستای اهداف دولت بوده و صرفا جشنها و نشستهایی را برگزار میکنند که در آنها فقط حرف میزنند و عمل نمیکنند. و نیز گفته میشود این انجمنها صرفا به مسایل زنان مناطق شهری رسیدگی میکنند و در مناطق قبیله نشین فعالیتی ندارند.


بر اساس مطالعات خانم دکتر مریم الکندری، اکثریت زنان کویتی به دلیل کمک کردن به دیگران وارد این انجمنها میشوند. در واقع نه به دلایل سیاسی که به دلایل اجتماعی مثل کمک کردن به دیگران و یا برای پر کردن اوقات فراغت خود و برای نمایاندن تواناییهای خود وارد این انجمنها میشوند. بنابراین می‌توان گفت این انجمنها در زمینههای غیر سیاسی، در امور مشارکت زنان در کویت موفق بودهاند، اما در زمینه مشارکت سیاسی زنان در کویت، با وجود تلاشهای برخی از این انجمنها، موفق به کسب حقوق سیاسی برای زنان نشدهاند. به دنبال اشغال کویت در اوت 1990م (1369ش) و تشکیل دولت در تبعید در عربستان سعودی، اولین اعتراض داخلی را زنان کویتی، با انجام تظاهرات در کویت، دو روز پس از اشغال انجام دادند. آنان خواستار بازگشت حکومت قانونی کویت و خروج متجاوزین از کشور خود بودند. در خارج از کشور، زنان کویتی با حضور در محافل بین المللی، شرکت در کنفرانسها و سمینارها، از طریق فعالیتهای تبلیغاتی، کمیتههای کمک رسانی، انجام راهپیماییهای اعتراض آمیز در کشورهای مختلف، تشکیل نشستهای تنظیم استراتژی (لندن 1990م) افکار جهانی را علیه این تجاوز بسیج نموده و از هیچ کمکی برای آزادی کشور دریغ نورزیدند.
خاندان حاکم آل صباح، پس از آزادی کویت، مجددا به عنوان حاکم وارد کویت شدند. البته این خاندان با انتقاد از سوی لیبرالها، اسلامگرایان و حتی نمایندگان قبیلهای و نیز با فشارهای بسیار داخلی و خارجی، جهت انجام اصلاحات سیاسی و افزایش مشارکتهای مردمی در روند تصمیمگیریهای سیاسی روبه رو بود. لذا در قدم اول، اکثریت فشارهای داخلی و خارجی، متوجه ایجاد ساختارهای مشورتی و بازگشایی مجدد مجلس امت بود که قبل از اشغال کویت در 1368 به وسیله امیر کویت، منحل شده بود. متحدان غربی کویت در آزادسازی این کشور هم، وعده امیر این کشور در طول دوران تبعید (به ویژه کنفرانس جده) در مورد افزایش دایره مشارکتها و آزادیهای عمومی و حقوق سیاسی زنان را یادآوری میکردند.

خلاصه‌ای از پایان نامه دانشجوی ایرانی مقیم کویت