17378
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. سیدسجاد صاحب‌فصول
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            تعداد بازدید: 17378
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        آنچه بیش از همه موجب شد تا حاکمیت سعی بر آن داشته باشد با ورود به مساله مهریه آن را کنترل کند، افزایش تعداد زندانیان مهریه بود.

        به دیوار تکیه داد و ته سیگار را که جلوی پایش انداخته بود با دمپایی‌اش خاموش کرد؛ انگار همین دیروز بود که زیر صورت‌جلسه مهریه را امضا کرده بود و به حرف عموی عروس که کی داده، کی گرفته و نگاه‌های مضطرب عروس خانم جواب مثبت داده بود تا برای رسیدن به او کوتاه بیاید و کشمکش دو سه ساعته بزرگترها در خصوص تعداد سکه‌های مهریه پایان بپذیرد. سکه‌هایی که امروز نه صداق عروس خانم که بیانگر روزهای باقی مانده حبس بود.


        مهریه چیست؟


        در قرآن کریم از مهریه با الفاظ صدقه، نحله و فریضه یاد شده است. صدقه از ریشه صدق و به معنای راستی و نشانه صداقت مرد در تشکیل خانواده و ابراز عشق و علاقه به همسر است. نحله در معنای عطا و پیش‌کش بدون عوض است. مهر در اصل واژه عربی و معادل کابین در زبان فارسی است. قانون‌گذار  ایران از مهریه تعریفی ارائه نکرده و تنها به ذکر اوصاف، شرایط و احکام آن پرداخته است. حقوقدانان مهر را مالی دانسته‌اند که زوج به مناسبت عقد نکاح دایم ملزم به ایفای آن به زوجه می‌شود. (۱) مهریه از احکام تاسیسی اسلام نبوده، بلکه این سنت از پیش از پیدایش اسلام در ادیان و اقوام مختلف وجود داشته است. پیشینه‌شناسان در میان قوانین حمورابی نیز مویداتی بر این نظر یافته‌اند.


        مهریه ضامن بقای خانواده!


        علاوه بر سنت غلط چشم‌وهم‌چشمی مرسوم در خانواده‌های ایرانی که نهایتی بر میزان مهریه را متصور نیست. این باور که سنگینی مهریه ضامن بقا و خوشبختی خانواده است، سبب شده تا مهریه بالاتری را از داماد مطالبه کنند؛ امری که سن ازدواج را به شدت تحت تاثیر قرار داده است و آن را بالا برده، چراکه پسران جوان امکان پرداخت مهریه را نداشتند و ترس از عواقب آن موجب اکراه نسبت به ازدواج شده است.


        زندانیان مهریه


        آنچه بیش از همه موجب شد تا حاکمیت سعی بر آن داشته باشد با ورود به مساله مهریه آن را کنترل کند، افزایش تعداد زندانیان مهریه بود. براساس آمار در خلال سال‌های ۸۹ و ۹۰ بیش از ۲۰ هزار مرد به واسطه عدم توانایی پرداخت مهریه در زندان بوده‌اند. (۲) علاوه بر مشکلات اجتماعی ناشی از مهریه‌های سنگین نظیر بالا رفتن سن ازدواج و.... که کیان خانواده را مورد آسیب قرار داده بود، تبدیل شدن زندانیان مهریه به یکی از بزرگترین گروه‌های محبوس در زندان‌ها، دستگا‌ه‌های زیرربط را به واکنش نشان داد.
        براساس ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، هرکس محکوم به پرداخت مالی به دیگری شود چه به صورت استرداد عین یا قیمت یا مثل آن و یا ضرر و زیان ناشی از جرم یا دیه و... آن را تادیه ننماید، دادگاه او را الزام به تادیه نموده و چنانچه مالی از او در دسترس باشد، آن را ضبط و به میزان محکومیت از مال ضبط شده استیفا می‌نماید؛ در غیر این صورت، بنا به تقاضای محکوم‌له، ممتنع را در صورتی که معسر نباشد تا زمان تادیه حبس خواهد کرد. از همین رو داماد‌هایی که امکان پرداخت مهریه را نداشتند به ازای بدهی‌شان روانه زندان می‌شدند.

        volume37_37.jpg
        سابقه طرح تعیین سقف برای مهریه به سال ۸۴ و قانون تسهیل ازدواج برمی‌گردد. در تبصره ماده ۵ طرح تسهیل ازدواج جوانان، سقف مهریه ازدواج برای هر منطقه را کمیته سامان ازدواج تعیین و مشخص می‌کرد. به این ترتیب، رعایت سقف تعیین شده ملاک صدور سند برای دفاتر ثبتی در نظر گرفته شده بود، هرچند این تبصره مورد موافقت قرار نگرفت و بدون آن به تصویب رسید. براساس ماده ۱۰۸۰ قانون مدنی تعیین مقدار مهر منوط به تراضی طرفین است. که براساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی به محض اجرای عقد به زن تعلق می‌گیرد و می‌تواند هرگونه تصرفی که بخواهد در آن انجام دهد. براین اساس تعیین سقف برای مهریه ناقض اصل آزادی اراده است. لذا دولت می‌خواست ضمن احترام به این اصل طرفین را از تراضی به مقادیر هنگفت بازدارد، لذا ایده‌هایی نظیر ارائه تضمین برای پرداخت مهریه یا پرداخت مالیات برای مهریه‌های بیشتر از حد مجاز مطرح گردید. آنچه مدنظر طراحان اولیه تعیین سقف بود به این صورت بود که حدود و سقفی معین (مقداری سکه یا پول) برای مهریه تعیین شود. چنانچه مبلغی بالاتر از آن به عنوان مهریه تعیین شود، ثبت مبلغ مازاد نیاز به تضمیناتی از قبیل ملک، سرقفلی، پروانه دارای اعتبار مالی و... در دفاتر داشته باشد، که در صورت طلاق یا مطالبه زوجه، زوج ملزم به پرداخت مبلغ مهریه در مهلت مقرر از سوی دادگاه بوده، در غیر این صورت مورد تضمیمنی مهریه به نفع زن معادل مبلغ مهریه واگذار ‌شود.


        اما آنچه به عنوان لایحه حمایت خانواده به مجلس رفت به گونه‌ای دیگر تنظیم شده بود. هیئت وزیران لایحه حمایت خانواده را در ۳ تیر ۸۶ به تصویب رساند و برای مجلس شورای اسلامی ارسال کرد. براساس لایحه وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است از مهریه‌های بالاتر از حدمتعارف و غیرمنطقی با توجه به وضعیت زوجین و مسائل اقتصادی کشور متناسب با افزایش میزان مهریه به صورت تصاعدی در هنگام ثبت ازدواج مالیات وصول نماید. میزان مهریه متعارف و میزان مالیات با توجه به وضعیت عمومی اقتصادی کشور به موجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود که به وسیله وزارت امور اقتصادی و دارایی پیشنهاد و به تصویب هیات وزیران می‌رسد. براساس لایحه زوجه موظف شده بود که مالیات قسمت غیرمتعارف به صورت تصاعدی را هنگام ثبت ازدواج پرداخت کند. با توجه به عرف جامعه که «مهریه را کی داده؛ کی گرفته» یعنی قبل از دریافت مهریه باید مالیات آن را پرداخت می‌کرد.


        اما کمسیون قضایی و حقوقی مجلس با تغییراتی در لایحه مصوبه خود را به صحن علنی فرستاد. براساس این مصوبه تنها در صورتی زوجه می‌توانست از مقررات ماده قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی بهره‌مند شود که مهریه آن میزان متعارف بوده باشد و دریافت مازاد آن نه تنها ضمانت اجرایی نداشت که بسته به توانایی مالی شوهر بود.


        ماده ۲۴- دولت باید از طریق دستگاه‌های فرهنگی و رسانه‌های عمومی در ترویج فرهنگ ازدواج و رعایت برقراری مهریه‌های متعارف اقدامات لازم را به عمل آورد.


        تبصره۱- میزان مهریه متعارف با توجه به وضع عمومی اقتصادی کشور هر سه سال یک‌بار از طریق رئیس قوه قضاییه اعلام می‌شود.
        تبصره ۲- هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد به میزان متعارف باشد و زوج در صورت به زمان حال رسیدن مهریه از پرداخت آن امتناع کند، مشمول مقررات ماده (۲) قانون نحوه اجرا محکومیتی مالی می‌باشد.
        تبصره ۳- چنانچه مهریه مقرر از میزان مهریه متعارف در سال وقوع عقد بیشتر باشد، درخصوص مازاد صرفا ملائت زوج ملاک پرداخت است.
        تبصره ۴- مقررات مربوط به محاسبه مهریه به نرخ روز لازم‌الرعایه است.


        اما نیره اخوان‌بی‌طرف، نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی، پیشنهادی دیگر ارائه کرد. براساس این پیشنهاد سقف ۱۱۰ سکه برای مهریه مشخص شده بود: «هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصدوده سکه بهارآزادی طرح جدید یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده ۲ قانون اجرا محکومیت‌های مالی است. چنانچه مهریه، بیشتر از این میزان باشد درخصوص مازاد، صرفا ملائت زوج ملاک پرداخت است. مقررات مربوط به محاسبه مهریه به نرخ روز کماکان لازم‌الرعایه است.» اما پس از جنجال‌های بسیار در نهایت آنچه در فروردین‌ماه ۹۰ در کمیسیون حقوقی قضایی تصویب شد حذف ماده مذکور بود. تا با پاک کردن صورت مساله این مشکل باقی بماند.


        داماد‌ها دیگر به زندان نمی‌روند


        بخش‌نامه اخیر رئیس قوه قضاییه راه را برای اجرای مجازات حبس بست. آیت‌الله آملی‌لاریجانی در این بخش‌نامه اجرای حبس را منوط به آن کرده‌اند که بر قاضی ملائت و تمکن مالی مرد در ادای مهریه محرز گردد. لذا بسیاری از مردان که توانایی ادای مهریه‌های همسران خود را ندارند به ازای بدهی‌شان به حبس نمی‌روند. امری که تنها مسکنی برای درد تعداد زندانیان مهریه بود و می‌تواند موجب مشکلات دیگری را برای زنان در جهت استیفای مهریه‌شان گردد. متن بخش‌نامه شماره ۱۰۰/۱۵۴۵۸/۹۰۰۰-۳۱/۴/۹۱ به شرح زیر است:


        «در اجرای ماده ۶ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، مصوب ۱۳۷۷ و با توجه به تعبیر «ممتنع» و نیز «درصورتی که معسر نباشد» در ماده ۲ قانون مذکور و نظر به فتوای حضرت امام خمینی (قدس‌سره) و رهنمودهای اخیر مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در همایش قوه قضاییه، بند ج ماده ۱۸ آیین‌نامه نحوه اجرای محکومیت‌های مالی به شرح زیر اصلاح می‌شود:


        ج- در سایر موارد چنانچه ملائت محکوم‌علیه نزد قاضی دادگاه ثابت نباشد، از حبس وی خودداری و چنانچه در حبس باشد آزاد می‌شود.
        تبصره: در صورتی که برای قاضی دادگاه ثابت شود محکوم‌علیه با وجود تمکن مالی از پرداخت محکوم به خودداری می‌کند، با درخواست محکوم‌له و با دستور قاضی دادگاه، تا تادیه محکوم به حبس می‌شود.»

        volume37_36.jpg


        شرع چه می‌گوید:


        از نظر شرعی نمی‌توان برای مهریه نهایتی در نظر گرفت. چندی پیش سایت شفقا متن استفتایی را از جمعی از مراجع معظم تقلید منتشر کرده‌بود. مراجع معظم تقلید در پاسخ به استفتاء شفقنا مهریه‌های سنگین را مجاز دانسته‌ بودند، هرچند از آن نهی کرد‌ه‌اند.


        متن پرسش شفقنا و پاسخ مراجع عظام تقلید به این شرح است:


        ۱-    با توجه به اینکه در شرع مقدس آمده که پرداخت مهریه از سوی زوج به زوجه عندالمطالبه است، آیا تعیین مهریه‌های سنگین که ازدواج جوانان را دچار صعوبت می‌نماید، به لحاظ شرعی مجاز است یا خیر و چه حکمی دارد؟


        ۲-    از آنجایی که در عرف جامعه بسیاری از زوجات مهریه خود را مطالبه نمی‌نمایند، در میان برخی خانواده‌ها رایج شده که به منظور توجیه تعیین مهریه‌های سنگین، عبارت «چه کسی مهریه را داده و چه کسی گرفته؟!» را به کار می‌برند و به نوعی پرداخت و مطالبه مهریه را در تردید قرار می‌دهند. نظر به قطعی بودن حق زوجه در مطالبه مهریه، آیا به کار بردن این عبارت در زمان تعیین مهریه، در عقد ازدواج خدشه وارد می‌نماید یا خیر و از نظر شرعی چه حکمی دارد؟


        پاسخ حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای:
        میزان مهریه بستگی به توافق طرفین دارد و در شرع مقدس اسلام سفارش به تقلیل آن شده و مهرالسنه مستحب است و عبارت مذکور موجب خدشه در صحت عقد ازدواج نمی‌شود.

         

        پاسخ حضرت آیت الله العظمی سیستانی:
        ۱-    مجاز است اگرچه کار خوبی نیست.
        ۲-    ازدواج، صحیح است.


        پاسخ حضرت آیت الله العظمی فیاض:
        ۱-    مانعی شرعی ندارد و لکن بهتر آن است که مهریه سنگین نباشد.
        ۲-    در هنگام اجرای عقد زواج باید مهریه معلوم و معین باشد و اگر نه صحیح نخواهد بود و استعمال آن عبارات تأثیری بر صحت عقد نکاح ندارد.


        پاسخ حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی:
        ۱-    تعیین مهریه‌های سنگین اگر از طرف زوج با قصد جدی باشد که زوج خود را بدهکار بداند اشکال ندارد ولی اگر زوج معسر باشد زوجه حق مطالبه ندارد.
        ۲-    میزان همان است که در پاسخ سؤال اول بیان شد پس اگر قصد جدی در تعیین مهریه نباشد به طوری که فقط صورت‌سازی باشد و زوج خود را مدیون نداند آنچه با این حال به عنوان مهریه تعیین شده مهریه محسوب نمی‌شود و قهراً مهریه مهرالمثل می‌شود.


        پاسخ حضرت آیت الله العظمی مکارم‌شیرازی:
        ۱-    مهریه های فوق‌العاده سنگین که نشان از سفاهت زوج می دهد یا قرینه بر عدم قصد جدی نسبت به آن است باطل است و تبدیل به مهرالمثل می شود ولی اصل عقد در هر حال صحیح است.
        ۲-    این مطلب ضرری به عقد و مهریه نمی‌زند و در واقع نوعی تعارف است نه واقعیت زیرا مهریه را در زمان ما تقریباً همه گرفته‌اند و همه داده‌اند.


        پاسخ حضرت آیت الله العظمی شبیری‌زنجانی:


        ۱-    قرار دادن مهر سنگین، اگرچه خللی به عقد وارد نمی‌کند، اما مستحب است مهریه بیش از مهرالسنه نباشد.
        ۲-    این عبارات خللی به انشای عقد وارد نمی‌کند.


        پاسخ حضرت آیت الله العظمی موسوی‌اردبیلی:
        ۱-    از نظر شرعی حد خاصی برای مهریه قرار داده نشده است اگرچه کم قرار دادن مهریه تشویق شده و بدان سفارش شده است. از نبی مکرم اسلام (ص) نقل است که می‌فرمایند «پر برکت‌ترین زنان آنانی هستند که مهرشان از دیگران کمتر باشد» البته چنانچه مقدار مهریه به قدری زیاد باشد که طرفین بدانند که زوج عادتاً هیچ گاه قادر به پرداخت آن نخواهد بود، در حقیقت طرفین قصد آن مهریه را نکرده‌اند و در نتیجه مهریه مذکور باطل است و زوج باید مهرالمثل به زوجه بپردازد.
        ۲-    صرف مطلب مذکور خدشه‌ای در مهریه وارد نمی‌کند.


        پاسخ حضرت آیت الله العظمی سبحانی:
         هر نوع تکلیف حوزه پرداخت مهریه باشد یا غیر آن مشروط به قدرت و توان است بنابراین مقید کردن پرداخت مهریه به کلمه «عندالمطالبه» صحیح نیست مگر اینکه مقصود از آن عندالقدره باشد. از این جهت باید زوجین را تفهیم کرد هر نوع مهریه خواه سبک و خواه سنگین لزوم پرداخت آن مشروط به قدرت زوج است. از این جواب سؤال دوم نیز روشن شد زیرا اساس سؤال را این تشکیل می‌دهد که خیال می‌کنند زوج ملزم به پرداخت است عندالمطالبه هر چند فقیر و بی‌چیز باشد ولی این مطالب صحیح نیست.


        نتیجه‌گیری


        تعیین محدودیت برای مهریه از سوی دولت با اصل آزادی اراده در تعارض و مداخله دولت در امور شخصی شهروندان محسوب می‌گردد و از سوی دیگر حق دختر را در تعیین مهریه تحدید می‌کند. حق دختر در ازدواج و تعیین مهریه از مسلمات فقهی است و لذا قانون‌گذار نمی‌تواند آن را محدود نماید.

         


        پی‌نوشت:
        ۱-    بررسی معضل بالا بودن مهریه در نکاح.گزارش ۸۵۹۶ مرکز پژوهش‌های مجلس
        http://rc.majlis.ir/fa/report/show/۷۳۳۱۶۹
        ۲-    http://www.yjc.ir/fa/news/۴۰۴۱۱۳۶/%D۸%A۷%D۸%A۸%D۹%۸۴%D۸%A۷%D۸%BA-%D۸%A۸%D۸%AE%D۸%B۴%D۹%۸۶%D۸%A۷%D۹%۸۵%D۹%۸۷-%D۸%AC%D۸%AF%DB%۸C%D۸%AF-%D۸%AF%D۸%B۱-%D۹%۸۵%D۹%۸۸%D۸%B۱%D۸%AF-%D۸%B۲%D۹%۸۶%D۸%AF%D۸%A۷%D۹%۸۶%D۹%۸A%D۸%A۷%D۹%۸۶-%D۹%۸۵%D۸%B۹%D۸%B۳%D۸%B۱

         


    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷