1899
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. علی خواجه
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۰)
            تعداد بازدید: 1899
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        کنکاشی در مسائل و آسیب‌های برنامه‌سازی کودک در ایران

         

        دخت ایران - می‌توان با قاطعیت گفت که در دوره جدید، در کنار خانواده، مدرسه و گروه‌های دوستی، یکی از منابع قطعی و اثرگذار بر تدوین رفتار و شخصیت انسان‌ها، رسانه‌ها هستند. یعنی می‌توان پاره‌هایی از شخصیت، رفتار، عقاید و گرایش‌های هر فرد از جامعه را در لابه‌لای رسانه‌ها جستجو نمود و در میان محصولات رسانه‌ای، برنامه‌های کودک -که افراد دقیقا در سنین شکل‌گیری شخصیت، رفتار و... با آنها سر و کار دارند- از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

        نگاه به برنامه‌های کودک، از دو منظر کلی ممکن است. یکی اینکه در دیده مخاطب و -به اصطلاح رسانه‌ای‌ها- از نظرگاه گیرنده به موضوع بنگریم و دیگر آنکه در دیده تولیدکنندگان برنامه‌های کودک بنشینیم و به برنامه‌های کودک از منظر برنامه‌سازی دقت کنیم.
        ما در اینجا طریق دوم را برگزیده‌ایم. می‌خواهیم ببینیم برنامه‌سازی کودک در تلویزیون با چه مسائلی درگیر است؟ یعنی برنامه‌سازی، متأثر از چه عوامل و آسیب‌هایی هست یا می‌تواند باشد. در بررسی که انجام دادیم به این نتیجه رسیدیم که زمین بازی برنامه‌سازی کودک، سه ضلع سازمان مدیریتی، تولید و توزیع دارد. در اینجا پس از شرح اجمالی از تمامی موارد مؤثر در فرایند برنامه‌سازی، مهمترین آنها را بیان خواهیم نمود:

        سازمان مدیریتی
        - مالکیت خصوصی یا حکومتی:
        منظور این است که رسانه به طور کلی بهتر است خصوصی باشد یا حکومتی؟ که هر نوعی به صورتی برنامه‌ها را رقم خواهد زد. در حال حاضر در کشور ما، حکومتی بودن تلویزیون، آسیب‌هایی را به وجود آورده که البته راهکار آن هم خصوصی شدنش نیست. بلکه دست یافتن به شق سومی است که در آن تحت نظارت حکومت و نهادهای رسمی، شاهد بروز خلاقیت‌ها و استعدادهای مختلف باشیم و رقابتی سالم و در چارچوب نظام شکل بگیرد که البته در اینجا مهلت پرداختن به آن نیست.

        - نیروی انسانی: منظور از آن تمامی نیروهایی هستند که در کل فرایند برنامه‌سازی می‌توانند مؤثر باشند که به موجب آن تخصص و تعهد این نیروها مورد نظر خواهد بود. کمبود نیروهای متخصص و در عین حال متعهد به نظام، در حال حاضر از جمله مهمترین معضلات تلویزیون و به طریق اولی برنامه‌های کودک محسوب می‌شود.

        - مسائل مالی: مثل هر کار فرهنگی دیگری، برنامه‌سازی برای کودک هم دارای این معضل هست که از یک سو ولخرجی‌ها و از آن سو ناخن‌خشکی‌های بی‌مورد مشکلات خاص خود را به وجود می‌آورد.

        - مدیریت: یکی از مهمترین بخش‌های برنامه‌سازی کودک بخش مدیریت است که منظور از آن، تمام بخش‌های مدیریتی مربوط به برنامه کودک است و مهمترین آنها مدیریت شبکه و مدیر گروه کودک است. بحث پیرامون مدیریت در ادامه به صورت تفصیلی‌تر ارائه خواهد شد.

        تولید برنامه کودک
        الف) محتوا: یعنی تمام آنچه بر صفحه تلویزیون، به عنوان برنامه کودک ظاهر می‌شود. به عبارتی آنچه مخاطب می‌بیند. پیرامون محتوا و اجزاء آن، نظریات، مختلف است. اما در اینجا سعی می‌کنیم دیدگاه بینابینی را در نظر بگیریم. محتوا در یک نگاه دارای دو بخش کلی است.

        اول؛ «مضمون»، که منظور از آن، همان پیام مورد تأکید و حرفی است که برنامه‌ساز می‌خواهد در برنامه خود منتقل کند البته می‌توان مضمون را به دو جزء پیام و روش انتقال پیام نیز تقسیم کرد.
        دوم؛ «فرم» یعنی آنچه مضمون از خلال آنها منتقل می‌شود (موسیقی، فضا، رنگ و...) که خود دارای معناست.
        در حال حاضر برنامه‌های کودک تلویزیون چه به لحاظ فرم و تخصص‌های ساخت و چه به لحاظ مضمون دارای خلأ جدی هستند به خصوص مضامینی که از طریق برنامه‌های کودک در حال پراکندن است به هیچ وجه از فیلترهای علمی و تخصصی روانشناختی، تربیتی، جامعه‌شناختی، دینی و... عبور نمی‌کند و کاملا به صورت تجربی و سلیقه‌ای در برنامه‌ها گنجانده می‌شوند.

        ب) سبک‌های برنامه‌سازی
        برنامه‌های کودک را می‌توان در قالب‌های مختلفی ارائه داد که هر یک دارای اقتضائاتی است. یعنی فرصت‌هایی که هر یک از آنها برای برنامه‌ساز فراهم می‌کنند متفاوت است و البته اثری که هر یک بر ذهن کودکان می‌گذارند. پویانمایی (انیمیشن)، برنامه‌های نمایشی ضبطی، برنامه‌های زنده و برنامه‌های ترکیبی (ضبطی و زنده) چهار نوع قالبی هستند که برنامه‌های کودک تلویزیون ما در حال حاضر از آنها استفاده می‌کنند و به دلیل ضعف در تخصص و اهتمام برنامه‌سازان و سیاست‌گذاری‌های ایمن‌ساز برای برنامه‌سازان، هیچکدام دغدغه رفتن به سمت قالب‌های دشوار و البته اثرگذاری همچون پویانمایی نمی‌روند.

        ج) نظارت: نظارت در تولید برنامه‌های کودک، یکی از مهمترین بخش‌های آن است که در حال حاضر با مشکلات زیادی مواجه است: اول آنکه نظارت از طریق مدیریت صورت نمی‌گیرد. یعنی مدیران به دلیل دوری از فضای تولید، کمتر می‌توانند بر ساخت برنامه‌ها نظارت کنند و عمدتا نظارت آنها (اگر بخواهد باشد و تحت تأثیر صلاح‌دیدهای خاص و سهل‌انگاری قرار نگیرد) در مرحله پخش (توزیع) اتفاق می‌افتد. مشکل دیگر نظارت این است که به صورت تخصصی و کارشناسانه اتفاق نمی‌افتد. یعنی افرادی که امر نظارت در تولید به عهده آنهاست عموما افراد متخصصی نیستند و همین موضوع باعث می‌شود که امر نظارت به صورت سلیقه‌ای و غیرعادلانه اعمال شود.

        د) تکنولوژی‌های ساخت: یکی دیگر از عوامل مؤثر در تولید برنامه‌های کودک، تکنولوژی‌های ساخت برنامه‌های کودک است که ما در ایران به طور کامل از آنها برخوردار نیستیم. البته این عدم برخورداری هم متأثر از تحریم و صد البته کوتاهی و کم‌کاری متخصصان داخلی است.

        توزیع برنامه کودک
        عوامل مؤثر در توزیع برنامه‌ها نیز می‌توانند بر کیفیت آنها اثر بگذارند. در نتیجه می‌توانند در صورت نامطلوبیت، خود نیز جزء آسیب‌های آن محسوب شوند:
        * کونداکتور: یعنی طریقۀ چینش برنامه‌ها در شبکه، که به سبب آن اینکه برنامه‌های کودک در چه زمانی از روز و قبل و بعد از چه برنامه‌هایی قرار بگیرد، می‌تواند موجب موفقیت یا عدم موفقیت آن شود. البته در این حوزه مشکل جدی وجود ندارد، زیرا برنامه‌های کودک طی این سال‌ها زمان مشخصی از روز را به نام خود اختصاس داده‌اند.
        * نظارت: مسئله نظارت در توزیع از جهات دیگری مد نظر خواهد بود. معیارهای نظارت یا به عبارتی معیارهای بازبینی و ارزیابی، شرایط و حد مطلوبیت ناظرین، مسائلی هستند که می‌توان به عنوان مسائل اصلی نظارت در بخش توزیع به آنها توجه کرد. می‌توان ادعا نمود که مسئلۀ نظارت در توزیع با مشکلات جدی روبرو است و در حال حاضر از حد مطلوبیت کافی برخوردار نیست.
         

        volume46-19.jpg

        حال از میان تمام عوامل بیان شده که تقریبا همگی جزء مسائل اثرگذار و آسیب‌زا بوده است؛ مهمترین، اثرگذارترین و آسیب‌زاترین آنها در حوزه برنامه‌سازی کودک را ذکر می‌کنیم.

        * مدیریت: اولین و مهمترین مسائل در برنامه‌سازی برای کودک، مدیریت است. مدیر گروه کودک که مجموعه عوامل ذکر شده در این پژوهش همگی به توان کارشناسی و اجرایی او وابسته است، مهمترین رکن برنامه‌سازی است. نبض حد مطلوبیت و اثرگذاری عوامل مؤثر در برنامه کودک در دست مدیر گروه کودک شبکه است. برنامه‌هایی که بر صفحه تلویزیون ظاهر می‌شوند، گویای سلایق، سواد، توانایی و خلاصه شخصیت مدیر گروه هستند. در نتیجه اولین مسئله مورد توجه در برنامه‌سازی برای کودک انتخاب و حتی تربیت مدیران لایق و کارآزموده است که شرح مهمترین ویژگی‌های او را در سه مورد زیر می‌توان پی گرفت:

        - تعهد: اولین خصلتی که باید بدون هیچ نقصی در مدیر باشد تعهد او به مبانی ارزشیِ مجموعه‌ای است که در آن مشغول به کار است. هیچ فاعلی، نمی‌تواند غرض و غایت خود را در فعل خود پنهان دارد و لاجرم فعلی که از او سر می‌زند متضمن غایت و نیت او نیز هست. یعنی تفاوت هست بین هنرمند مسلمان و غیرمسلمان در طرحی که می‌زنند. و مدیر گروه کودک صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران باید به تمام اجزاء مسئولیت خود متعهد باشد. یعنی «کودک، صدا و سیما و جمهوری اسلامی ایران»؛ اگر چنین نباشد و مدیر کودک زوایای انقلابی‌گری‌اش و زوایای تدینش سابیده باشد، لاجرم در محصولاتی که در دوره مدیریت او روی آنتن تلویزیون می‌رود این سابیدگی مشهود است و...

        - تخصص: مدیر گروه کودک، باید متخصص باشد تا بتواند برنامه کودک را به سرانجام نیک برساند. این تخصص در زمینه‌های مختلفی تسری دارد: درک پیام‌های ضمنی آثار رسانه‌ای یا درک نشانه‌ها و استعارات به کار رفته در محصولات رسانه‌ای نیازمند تخصص است. یکی دیگر از وجوه مبتلا به اهمیت و نیاز به تخصص در مدیر آن است که مدیر بتواند، آثار فاخر و غیرحرفه‌ای را از همدیگر به خوبی تمیز دهد. تخصص دیگری که لازم است در مدیر به طور ضمنی وجود داشته باشد و البته بیش از آن به کمک مشاورین متخصصین دیگر جبران شود، سواد تربیتی و روانشناختی است.

        - توانایی در اجرا: علاوه بر تخصص‌های رسانه‌ای، لازم است تا مدیر، در اجرائیات نیز توانمند باشد. یعنی بتواند مجموعه زیر دست خود را به طور دقیق اداره کند.

        نیروی انسانی: انتخاب نیروهای ارزشی و متخصص موجود و تربیت نیروهای بیشتر در همه زمینه‌های مرتبط با برنامه‌سازی، شرط دیگر توفیق در برنامه‌سازی کودک است که در حال حاضر به صورت فراگیر مورد غفلت است. منظور از همه زمینه‌ها این است که نه تنها برنامه‌سازی و کارهای فنی پیرامون آن نیازمند تربیت نیروهای متبهر و متعهد است، بلکه حوزه‌هایی مثل نظارت و حوزه‌هایی شبیه به آن که شاید مستقیما در این زمینه نقش نداشته باشند نیز دارای اهمیت است. حوزه برنامه‌سازی برای کودک، حوزه‌ای است که نمی‌توان با تسامح از کنار ویژگی‌های افرادی که در آن دخیل هستند گذشت؛ زیرا خواه ناخواه تمامی نیروها بر کیفیت آن اثر می‌گذارند و چون خود واقفیم که فعلا چنین امکانی وجود ندارد، شایسته است در انتخاب و تربیت نیروهای انسانی مربوط به مسئولیت‌های کلیدی این اهتمام و دقت ملحوظ شود.

        غنای علمی محتوا: محتوای برنامه‌های کودک به عنوان مخ و مغز برنامه‌ها، که همه عوامل، به بهانه آن فراهم شده است، رکن مهم دیگر در برنامه‌سازی است. آنچه به عنوان محتوای برنامه‌های کودک در حال حاضر ارائه می‌شود، سلیقه و تشخیص شخص برنامه‌ساز است. کارِ کارشناسی علمی با نگاه دینی، تربیتی، روانشناختی، جامعه‌شناختی و البته رسانه‌ای، برای ارتقای محتوای برنامه‌ها، فقر غیرقابل انکاری است. این مسئله در درجه اول به تشخیص مسئولین امر بازمی‌گردد که آیا، نگاه کارشناسانه تربیتی و علمی را در کنار نگاه‌های فنی دارای اولویت می‌دانند یا خیر (که خیر) و در درجه دوم و در صورت قبول این امر، احصاء مبانی تربیتی گویا برای استفاده در نقد و ساخت برنامه‌های کودک تلویزیون، مورد اهمیت و البته غفلت است.
        نگاشته حاضر بر این واقعیت تأکید می‌کند که وجود این غنای علمی نه تنها ضرورت دارد، بلکه می‌توان گفت بدون دارا بودن سطح معینی از تخصص‌های لازم برای برنامه‌سازی -که ذکر آنها رفت- قدم گذاشتن در این راه، نقض غرض و حرکتی معکوس و عقب رفتن در این مسیر خواهد بود.

        نظارت(تولید و توزیع): در نهایت، مسئله نظارت نقطه مهم دیگر در پازل برنامه‌سازی برای کودک است. هرچه تلاش کنیم که عوامل مؤثر در فرایند ساخت و توزیع برنامه‌ها مقبول و مطلوب باشند، در نهایت نظارت و ارزیابی کارشناسانه و مطلوب است که می‌تواند به صورت مستمر به مجموعه، سطح مطلوبیت کارش را نشان دهد. نظارت و ارزیابی، نه تنها از بروز اشکالات طبیعی و محتمل در مجموعه مراقبت می‌کند، بلکه یادآوری اشکالات و کاستی‌های کار، می‌تواند جریان مستمر ارتقا و افزایش سطح کیفیت برنامه‌ها را در زمینه‌های مختلف تضمین نماید.

         

        و حال شایسته است که به وضع بدمان در برنامه‌سازی کودک افسوس بخوریم و صد البته بدانیم که اینطورها هم نیست که بشود با دست روی دست گذاشتن به قضیه امیدوار بود...

         


          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷