1698
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. مهدی نجفی
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۰)
            تعداد بازدید: 1698
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        حکم خرید تدریجی جهیزیه و پول پس‌انداز شده برای تهیه جهیزیه

         

        دخت ایران - یکی از مهمترین دغدغه‌های خانواده‌های ایرانی، تهیه جهیزیه برای دختران در شرف ازدواج می‌باشد، رسمی پسندیده که می‌تواند در تقلیل هزینه‌های زندگی زوج‌های جوان موثر باشد و بسیاری از مشکلات آنها را مرتفع نماید، اما وجود برخی مشکلات اقتصادی در کشور، توانایی خرید و مهیا نمودن جهیزیه را برای دختران جوان به شدت کاهش داده است؛ بنابراین برای بسیاری از خانواده‌های پایبند به احکام اسلامی خصوصا در مسائل اقتصادی این سوال را ایجاد کرده است که اگر خانواده‌ای تمکن مالی کافی برای تهیه یکباره جهیزیه دخترش را نداشته باشه می‌تواند به مرور زمان آن را تهیه کرده و از پرداخت وجوهات شرعی (خمس) نیز معاف باشد؟

         

        طرح این سوال به علت تدریجی بودن بسیاری از اقلام جهیزیه برای دختران دم بخت ایجاد می‌گردد. به نحوی که در حال حاضر برخی خانواده‌ها به علت مشکلات فراوان اقتصادی، پروسه طولانی را برای کامل نمودن جهیزیه دختران خود طی می‌کنند. همین امر شائبه تعلق خمس به جهیزیه را در بین جامعه به وجود آورده است. از آنجا که یکی از مسائل مورد بحث در باب خمس مسئله تعلق خمس به جهیزیه و پولی که برای تهیه آن کنار می‌گذارند می‌باشد، بنابراین نظر مراجع بزرگوار تقلید را در این باب ذکر می‌کنیم.

         

        آیا جهیزیه خمس دارد؟

        با بررسی اقوال و نظرات مراجع عظام تقلید درمی‌یابیم که عدم تعلق خمس بر جهیزیه از درآمد بین سال خمسی مورد اشتراک نظر می‌باشد، بدین نحو که وسائل مورد نیاز زندگی مانند فرش، یخچال، ظروف، پوشاک و... که در زندگی مورد استفاده قرار می‌گیرد، اگر از درآمد بین سال خریداری گردد، شامل خمس نمی‌شود؛ خواه جهیزیه از درآمد کسب والدین و... تهیه گردد یا از کارکرد دختر فراهم شود.
        در هر صورت در گام نخست باید گفت اگر در بین سال خمسی به تدریج برای دختر جهیزیه خریده شود، بر آنها خمس تعلق نمی‌گیرد. (۱)

         

        حکم خرید تدریجی جهیزیه و پول پس‌انداز شده برای تهیه جهیزیه

        از مهم‌ترین مباحث در موضوع جهیزیه، تهیه تدریجی آن و بررسی اقوال مراجع بزرگوار در چگونگی تعلق یا عدم تعلق خمس به آن می‌باشد. در مسئله مذکور، تهیه تدریجی جهیزیه در بین سال و از درآمد همان سال با رعایت برخی شروط که در ادامه ذکر خواهد گردید، مورد اجماع نظر علما و فقهای بزرگوار می‌باشد، لذا فقها و مراجع عظام تقلید چنین می‌فرمایند: «اگر انسان نتواند جهیزیه دختر را یک جا تهیه کند و مجبور باشد هر سال مقداری از آن را تهیه نماید، چنانچه در بین سال از منافع و درآمد آن ساله جهیزیه بخرد -به شرط این که زیادتر از شان او نباشد، بلکه عرفا و معمولا تهیه آن مورد احتیاج باشد- خمس ندارد؛ اما اگر بخواهد از منافع و درآمد سال گذشته جهیزیه تهیه نماید، باید خمس آن را بدهد». (۲) بدین ترتیب خانوده‌هایی که قادر به خرید یک مرتبه جهیزیه مورد نیاز خود نیستند، می‌توانند از درآمد کسب به تدریج وسایلی به این جهت بخرد.

         

        مراجع تقلیدی همچون آیت الله خامنه‏‌ای، سیستانی، نوری، جوادی آملی، سبحانی، شبیری زنجانی و وحید خراسانی می‌‌فرمایند: چنانچه در بین سال، از درآمد آن سال تهیه کرده و از شأنش بیشتر نباشد، خمس ندارد. (۳) همچنین حضرات آیات صافی و مکارم با در نظر گرفتن برخی قیود، به عدم تعلق خمس در موضوع تهیه تدریجی جهیزیه حکم داده‌اند، لذا در مجموع باید گفت مراجع بزرگوار عدم تعلق خمس به تهیه تدریجی جهیزیه را مورد تأیید قرار داده‌اند، که اقوال مختلف مراجع عظام تقلید در موضوع خرید تدریجی جهیزیه ذکر می‌گردد:

         

        آیت الله خامنه‌ای (دام ظلّه):

        جهیزیه: اگر تدریجاً جهیزیه خود را با درآمد خود تهیه کنید خمس ندارد، ولی چنانچه پول آن باقی بماند خمس آن را بپردازید. (۴)

         

        آیت الله نوری همدانی (دام ظلّه):

        جهیزیه: اگر در منطقه‌ای باشد که معمولا جهیزیه دختر را به تدریج تهیه می‌کنند، به این معنا که هر سال مقداری از آن را تهیه می‌کنند، چنانچه در بین سال از منافع آن، جهیزیه بخرد و از شأنش زیاد نباشد، لازم نیست خمس آن را بدهد. (۵)

         

        آیت الله سیستانی (دام ظلّه):

        اگر متعارف چنین باشد که انسان جهیزیه دخترش را در سال‌های متعدد، تدریجا تهیه کند و تهیه نکردن جهیزیه منافی شانش باشد هر چند از جهت این که نتواند در وقتش تهیه کند، اگر در بین سال از منافع آن سال مقداری جهیزیه بخرد که از شأنس زیاد نباشد و عرفا تهیه آن مقدار در یک سال جزء مصارف سالیانه متعارف او شمرده شود، خمس آن را لازم نیست بدهد. (۶)

         

        آیت الله شبیری زنجانی (دام ظلّه):

        کسی که برای تأمین مخارج زندگی در سال‌های آینده همچون جهیزیه دختر یا خرید منزل، لازم است پولی یا جنسی را کنار بگذارد و بدون این کار نتواند در سال‌های آینده مخارج خود را تأمین کند؛ پول یا جنسی را که کنار می‌گذارد خمس ندارد. (۷)

         

        آیت الله جوادی آملی (دام ظلّه):

        جهیزیه و پول: اگر تهیه تدریجی وسایل مرقوم ممکن نباشد؛ چه اینکه تهیه دفعی آن مقدور نیست، وجوه جمع شده جزو هزینه سالانه محسوب می‌شود. (۸)

         

        آیت الله سبحانی (دام ظلّه):

        اگر انسان نتواند یکجا جهیزیه دختر را تهیه کند و مجبور باشد هر سال مقدارى از آن را تهیه نماید یا در شهرى باشد که معمولا هر سال مقدارى از جهیزیه دختر را تهیه مى‌کنند، چنانچه در بین سال از منافع آن سال جهیزیه بخرد، آن مبلغ خمس ندارد. (۹)

         

        آیت الله وحید خراسانی (دام ظلّه):

        جهیزیه: اگر انسان در شهری باشد که معمولا هر سال مقداری از جهیزیه دختر را تهیه می‌کنند در صورتی که آن شخص نتواند در غیر این صورت جهیزیه را تهیه کند و ندادن جهیزیه منافی شأن او باشد چنانچه در بین سال از منافع آن سال جهیزیه بخرد، خمس ندارد. (۱۰)

         

        آیت الله مکارم شیرازی (دام ظلّه):

        جهیزیه: در مناطقی که اگر جهیزیه را قبلا تهیه نکنند عیب است و یا اینکه تهیه آن جز به صورت تدریجی مشکل است، خمس ندارد. در غیر این صورت خمس دارد. (۱۱)

         

        آیت الله صافی گلپایگانی (دام ظلّه):

        جهیزیه: اگر جهیزیه در وقتی تهیه شود که دختر در معرض (سن) ازدواج است و اتفاقا چند سال بگذارد و شوهر نکرده باشد خمس ندارد. (۱۲)

         

        volume47-10.jpgپول پس‌انداز شده برای تهیه جهیزیه

        همچنین در مسئله تعلق خمس به ذخیره پول کسب برای تهیه جهیزیه، باید گفت، حضرات آیات صافی، سیستانی، جوادی آملی، سبحانی، شبیری زنجانی، مکارم و وحیدخراسانی قائل به تعلق خمس بر آن می‌باشند و آیت الله نوری همدانی به عدم تعلق خمس بر پس‌انداز پول کسب برای تهیه جهیزیه حکم نمودند. آیت الله خامنه‌ای نیز عدم تعلق خمس بر پس‌انداز پول کسب را با شرایطی اعلام نمودند.

         

        آیت الله صافی گلپایگانی (دام ظلّه):

        پول جهیزیه: اگر تهیه بعضی اقلام جهیزیه بدون کنار گذاشتن پول که قهرا سال هم بر آن می‌گذرد و برای شخص یک جا خریدن ممکن نباشد در این صورت به پولی که جهت تهیه آن کنار گذاشته خمس تعلق نمی‌گیرد. (۱۳)

         

        آیت الله مکارم شیرازی (دام ظلّه):

        پول جهیزیه: اگر پول کنار بگذارند خمس به آن تعلق می‌گیرد، اما اگر زیاد در زحمت باشد، خمس آن را به آنها می‌بخشیم. (برای کسانی که از نظر موقعیت مالی، ضعیف هستند). (۱۴)

         

        آیت الله جوادی آملی (دام ظلّه):

        جهیزیه و پول: اگر تهیه تدریجی وسایل مرقوم ممکن نباشد؛ چه اینکه تهیه دفعی آن مقدور نیست، وجوه جمع شده جزو هزینه سالانه محسوب می‌شود. (۱۵)

         

        آیت الله خامنه‌ای (دام ظلّه):

        پول جهیزیه: اگر پول جهیزیه را کنار می‌گذارند باید سر سال، خمس آن پرداخت شود، مگر آن که بخواهند در آینده نزدیک صرف خرید لوازم ضروری ازدواج نمایند و با پرداخت خمس آن نتوانند باقیمانده لوازم مورد حاجت را تهیه کنند. (۱۶)

         

        آیت الله سبحانی (دام ظلّه):

        هر گاه انسان از تجارت یا صنعت یا کسب‌هاى دیگر مالى به دست آورد، چنانچه از مخارج سال خود او و کسانى که متکفل هزینه زندگى آنهاست زیاد بیاید، باید خمس یعنى پنج یک آن را به شیوه‌اى که بعداً گفته مى‌شود، بدهد. (۱۷)

         

        آیت الله نوری همدانی (دام ظلّه):

        پول جهیزیه: اگر نمی‌تواند وسائل جهیزیه را از درآمد بین سال خریداری نماید و به اندازه احتیاج و متعارف باشد، خمس ندارد. (۱۸)

         

        آیت الله وحید خراسانی (دام ظلّه):

        پول جهیزیه: اگر کنار گذاشتن جنس به دلیل عدم توانایی یا قدیمی شدن مدل آن، مقدور نیست، می‌تواند پول کنار بگذارد و خمس ندارد. (۱۹)

         

        آیت الله شبیری زنجانی (دام ظلّه):

        کسی که برای تأمین مخارج زندگی در سال‌های آینده همچون جهیزیه دختر یا خرید منزل، لازم است پولی یا جنسی را کنار بگذارد و بدون این کار نتواند در سال‌های آینده مخارج خود را تأمین کند؛ پول یا جنسی را که کنار می‌گذارد خمس ندارد. (۲۰)

         

        هدایا و زیورآلاتی از قبیل طلا و... که در غالب جهیزیه به دختر اهداء می‌شود

        هدایایی که به عنوان جهیزیه کنار گذاشته می‌شود بر مبنای حضرات آیات خامنه‌ای و نوری خمس ندارد، (۲۱) همچنین حضرات آیات سیستانی و صافی فرمودند، تا سر سال خمسی زیاد بیاید، خمس دارد. (۲۲) و نیز بر مبنای آیت الله مکارم شیرازی، چنانچه تا سر سال خمسی زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب، باید خمس آن را بدهد. (۲۳) در حکم اعلام شده از سوی آیت الله وحید خراسانی نیز چنانچه مقدار آن زیاد و قابل توجه باشد و از مخارج سال زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد. (۲۴) آیت الله جوادی نیز در باب هدایای نقدی فرمودند: «در صورتی که در اثنای سال هزینه نشود و مال ارزشمند شود متعلق خمس می‌شود.» (۲۵) و همچنین  در مورد کلیت هدیه فرمودند: «هدیه اگر قابل توجه باشد، خمس دارد.» (۲۶) همچنین آیت الله سبحانی نیز قائل به خمس هدایا اما از سوی بخشنده مال می‌باشد و لذا چیزی بر گیرنده مال نیست، ایشان می‌فرماید: «اگر چیزى را که خمس آن داده نشده به کسى ببخشند پنج یک آن به عهده خود بخشنده است و با این تصرف خمس به ذمه او تعلق مى‌گیرد و چیزى بر گیرنده نیست.» (۲۷)

         

        لذا با تبیین کلیت هدیه می‌توان هدایایی که در غالب زیور آلات به دختر اهداء می‌گردد را معین ساخت لذا بر مبنای حضرات آیات خامنه‌ای و نوری، طلای اهدائی به خانم‌ها از باب هدیه می‌باشد و هدیه خمس ندارد. (۲۸) لیکن از منظر حضرات آیات سیستانی، سبحانی، صافی، مکارم و وحید خراسانی؛ چنانچه زینت آلات مزبور، مورد نیاز و یا در شأن او باشد، خمس ندارد. (۲۹)

         

        در خاتمه  باید اذعان نمود لوازم و اثاثیه‏‌ای که دختر به نام جهیزیه تهیه می‌‌کند و یا به دختر در غالب طلا و زیور آلات و... هدیه داده‏ می‌شود در صورتی که مورد نیاز باشد، خمس ندارد. همچنین به جهیزیه‌ای که پدر به دختر می‌دهد و همین طور به طلای خانم‌ها که در شأن آنان باشد، خمس تعلق نمی‌گیرد، مگر اینکه به پولی که آنها را تهیه کرده‌اند، سال خورده باشد و خمس آن را نداده باشند، مثلاً پدری پولی را جمع کرد و سال بر آن خورد و خمس آن را پرداخت نکرد و با آن پول یخچال برای جهیزیه دخترش خرید، که خمس به آن تعلق می‌گیرد، اما اگر در بین سال خمسی کم‌کم برای دختر جهیزیه خرید، بر آنها خمس تعلق نمی‌گیرد. (۳۰)

         

        همچنین لوازم و اثاثیه‏ای که خریداری می‌شود و یا به خانم‌ها داده‏اند، و یا جهیزیه می‌باشد در صورتی که مورد نیاز باشد، خمس ندارد و نیز لوازمی که ممکن است فعلاً مورد استفاده قرار نگیرد، ولی داشتن آنها برای زندگی لازم است و مطابق با شأن باشد، خمس ندارد. همه اینها جزء مخارج زندگی است که خمس ندارد. (۳۱)

         

         

        پی‌نوشت:

        [۱] توضیح المسائل مراجع، ج ۲ ص ۲۶ و ۳۰
        [۲] توضیح المسائل مراجع، ج ۲ مسئله ۱۷۷۴
        [۳] توضیح‏ المسائل مراجع، م ۱۷۷۷؛ خامنه‏‌ای، اجوبة، س ۹۰۵ و ۹۱۷؛ نوری، توضیح‏ المسائل، م ۱۷۷۳؛ وحیدخراسانی، توضیح‏ المسائل، م ۱۷۸۵
        [۴] ترجمه اجوبه الاستفتائات مقام معظم رهبری، چاپ وزیری، س ۸۹۹ و س ۹۰۹
        [۵] توضیح المسائل، ۱۳۸۶، ص ۲۵۳، م ۱۷۷۳
        [۶] توضیح المسائل، ۱۴۲۵ هـ ق، ص ۱۷۴۷، م ۱۷۴۷
        [۷] المسائل الشرعیه، ۱۴۲۸، هـ ق، ص ۳۸۷، م ۱۷۸۵ / توضیح المسائل، ۱۳۸۳، ج۲، ص ۱۱، م ۱۷۸۶
        [۸] جوادی آملی ۳۱/۱/۱۳۷۴
        [۹] توضیح المسائل، مسئله ۱۴۷۴
        [۱۰] توضیح المسائل، ۱۳۸۳، ص ۵۲۲، و ۵۲۳ م ۱۷۹۴
        [۱۱] توضیح المسائل، ۱۳۸۶، ص ۲۸۱، م ۱۵۰۰
        [۱۲] صافی، جامع‏ الاحکام، ج ۱، س ۷۴۸
        [۱۳] جامع الاحکام، ۱۳۸۲، ج۱، ص ۲۰۷، س ۷۴۸ و ۷۵۰
        [۱۴] استفتائات، ۱۳۸۳، ج ۳، ص ۱۱۲، س ۳۳۴
        [۱۵] جوادی آملی ۳۱/۱/۱۳۷۴
        [۱۶] اجویة الاستفتائات، ۱۳۸۷، ص ۱۹۱، با استفاده از س ۹۱۸ و ص ۱۸۹ با استفاده از س ۹۰۶
        [۱۷] سبحانی، توضیح المسائل، مسئله ۱۴۴۹
        [۱۸] هزار و یک مسئله فقهی، ۱۳۸۳، ج۱، ص ۸۴، س ۲۹۴
        [۱۹] توضیح المسائل، ۱۳۸۳، ص ۵۲۲، و ۵۲۳ م ۱۷۹۴
        [۲۰] المسائل الشرعیه، ۱۴۲۸، هـ ق، ص ۳۸۷، م ۱۷۸۵ / توضیح المسائل، ۱۳۸۳، ج۲، ص ۱۱، م ۱۷۸۶
        [۲۱] خامنه‌ای، اجوبه، س۸۵۰؛ نوری، توضیح المسائل، م۱۷۴۹
        [۲۲] توضیح المسائل مراجع، م۱۷۵۳
        [۲۳] همان، م۱۷۵۳
        [۲۴] همان، م۱۷۵۳ و وحیدخراسانی، توضیح المسائل، م۱۷۶۱
        [۲۵] جوادی آملی ۱/۵/۱۳۷۷
        [۲۶] http://portal.anhar.ir/
        [۲۷] سبحانی، توضیح المسائل، مسئله ۱۴۶۰
        [۲۸] خامنه‌ای، اجوبه، س۸۵۰؛ نوری، توضیح المسائل، م۱۷۴۹
        [۲۹] مکارم، استفتائات، ج۱، س۳۰۶؛ صافی، جامع الاحکام، ج۱، س۶۲۳، توضیح المسائل مراجع، م۱۷۷۵؛ وحیدخراسانی، توضیح المسائل، م ۱۷۸۳، سبحانی، توضیح المسائل، مسئله ۱۴۹۲
        [۳۰] توضیح المسائل مراجع، ج ۲، ص ۲۶ و ۳۰
        [۳۱] توضیح المسائل مراجع، ج ۲، ص ۲۵، مسئله ۱۷۷۵

         

         


          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷