فرهنگسازی، تنها راهکار تغییر شرایط موجود
رسانه همچون دانشگاهی است که آموزش جمعی را بدون مدرک به افراد ارائه میدهد. اما باید دید این آموزشها در مورد پوشش و رنگ آن چگونه است؟ رییس کمیته تخصصی طراحان لباس و صحنه صدا و سیما میگوید: «تمام هم و غم طراحان لباس صدا و سیما، ارائه لباسهای ایرانی-اسلامی برای مردم به ویژه بانوان با رنگهای زنده و شاد است. در حال حاضر پوشش مجریها در تلویزیون رنگیتر از قبل شده، اما به طور کلی در زمینه رنگ و نوع لباس، ما به نوعی فرهنگ سازی نیاز داریم و برای این موضوع همه متولیان فرهنگی باید دست به کار شوند. ما نیاز به روش داریم. قبل از هر طرح و برنامهای باید فلسفه ستر و پوشش مشخص شود. به عبارت دیگر متولیان فرهنگی و صاحبان قدرت باید با در نظر گرفتن عرف، مذهب و شرایط جامعه برای رنگ و پوشش معیار ارائه دهند. آن وقت طراح باید بر اساس معیارهای داده شده، دست به کار شود. چون ایده طراحان بدون در نظر گرفتن نظر اشخاص صاحب قدرت در زمینه فرهنگ، به نتیجهای نمیرسد.»
«حسین برغشی» معتقد است تا وقتی این موضوع در حد حرف باقی بماند، کاری از پیش نمیرود. او راه حل عملی رسیدن به معیاری خاص در لباس پوشیدن را برگزاری نمایشگاه دانسته و میگوید: «در این نمایشگاه، باید کارگروههای مختلف با حضور تمام لایههای فرهنگی و مذهبی تشکیل شده و طرحها و رنگها توسط آنان بررسی شود، و پس از جمعبندی، طرحها و رنگهایی که با مذهب، عرف و مد روز جامعه همخوانی دارد، به تولید انبوه برسد. برگزاری نمایشگاههای این چنینی هر 3 ماه یک بار، حضور جوانان و ارائه نظراتشان در این جلسات همگی از راهکارهایی است که در طول زمان میتواند به لباس ایرانی هویت بدهد و استفاده از رنگهای زنده در لباس پوشیدن را ترویج بدهد.»

برغشی میگوید: «باید هویت فرهنگی ایرانی را در لباس و رنگ آن پیاده کنیم. ما با قشرهای مختلفی سر و کار داریم که نسبت به رنگ، واکنشهای مختلفی نشان میدهند. باید رنگ را برای تمام لایههای فرهنگی جامعه تعریف کرده و در مرحله بعد به این رنگها هویت ایرانی دهیم. ما نمیتوانیم جوانانمان را از پوشیدن لباسهای رنگی و به روز محروم کنیم. چون در جزیرهای جداگانه از جهان زندگی نمیکنیم.» البته او معتقد است تغییر در فرهنگ ممکن است در طول یک نسل به نتیجه برسد و کار آسانی نیست.
پروانه قاسمیان، عضو کمیته تخصصی طراحان لباس صدا و سیما محدودیتهای طراحان را مشکل اصلی در این حوزه دانسته میگوید: «رسانه خلاقیت پوششی و رنگی لازم را به مردم ارائه نمیکند. دست طراحان بسته است. آنها طرح و برنامه میدهند، در جلسات صدا و سیما مطرح میشود و مصوبهاش هم تصویب میشود، اما اجرایی نمیشود.»
این استاد دانشگاه در ادامه میافزاید: «از سال 83 تاکنون در جلسات مختلف سازمان صدا و سیما و همچنین در مراکز دیگر صحبت در خصوص رنگ و نوع لباس به ویژه درمورد بانوان ایرانی بسیار مطرح شده و شاید در بخش اعظمی از آنها حضور داشته و در مورد معضلاتی که در پوشش ایرانیها وجود دارد متذکر شدهام. ولی باز به این نکته اشاره کنم که سیاست پوشش و رنگ پوشش به طراحان لباس بر نمیگردد، بلکه به سیاستگذاران جامعه مربوط میشود. اگر برفرض طراحان لباس با آراء صد در صد بیان کنند که جامعه نیاز به بینهایت رنگ دارد تا مردم از افسردگی در آمده و نشاط طبیعی در جامعه حاصل شود، یا اگر تمامی روانشناسان جامعه بر این باور باشند که تمام جامعه افسرده است و برای نجات کودکان رنگهای شاد تزریق کنید، چنین می شود؟ تاوقتی دست طراحان بسته باشد، کاری نمیتوان کرد. بعضی اوقات محدودیتها آنقدر زیاد است که طراحان تبدیل به افرادی خود سانسور میشوند. فکر میکنم اول باید صاحبان قدرت این حوزه و تصمیم گیرندگان اصلی فکری به حال این معضل کنند، بعد در مرحله بعدی طراحان وارد عمل شوند.»
البته او به تغییراتی که در یکی دو سال اخیر در استفاده از رنگها در صدا و سیما ایجاد شده، اشاره میکند. «مدتی است پوششهای رنگی در برنامهها و سریالهای مختلف بیشتر از پیش استفاده میشود، برای مثال پوشش خاصی با ترکیب رنگهای شاد برای خبرنگاران، فیلمبردارها و مجریان طراحی شده که قطعا حضور این افراد با این لباسها، در روحیه بینندگان و انتخابهایشان تاثیرگذار خواهد بود. از اقدامات دیگر میتوان به حضور ناظر لباس در مراحل مختلف ساخت سریالها و برنامههای تلویزیون اشاره کرد.»
قاسمیان میگوید: «اگر میخواهیم جامعهای شاد داشته باشیم، باید رنگهای شاد را به جامعه تزریق کنیم. این موضوع زمانبر است. همانطور که بیمار مرحلهای درمان میشود، جامعه را هم باید مرحلهای درمان کرد. استفاده از رنگهای شاد و با خلوص رنگی بالا را نمیتوان یک باره به جامعه تزریق کرد. باید بپذیریم که عرفهایی در جامعه وجود دارد که در طی سالها به وجود آمده و سالها هم طول میکشد تا بتوان آنها را تغییر داد. اگر صفحات تقویم را ورق بزنیم، روزهای ملی بسیاری در آن وجود دارد که هر کدام به بهانهای در نظر گرفته شده، میتوان یک روز در سال را هم روز پوشش اسلامی رنگی اعلام کرد. روزی که همه شهروندان در استفاده از رنگ، آزاد باشند و بانوان بتوانند با پوششی رنگی و اسلامی در جامعه حضور پیدا کنند. از طرف دیگر خود آگاهی در استفاده از رنگها باید در مردم به وجود آید. به عبارت دیگر جامعه باید شناخت رنگیاش را افزایش دهد.»
عضو کمیته تخصصی طراحان لباس صدا و سیما نظارت بر تولیدیها را مرحله بعدی میداند. «متاسفانه نظارتی بر انتخاب رنگ لباس به ویژه مانتو برای بانوان وجود ندارد. در حال حاضر نقش اصلی در انتخاب پوشش در بازار را تولیدیها برعهده دارند. چون لباس توسط این افراد به شهروندان ارائه میشود. اگر فرهنگ استفاده از رنگهای شاد در بین مردم رواج پیدا کند، باز هم تا وقتی تولیدیها مانتوهای تیره تولید کنند، کاری از پیش نمیرود. البته رابطه دوسویه عرضه و تقاضا را نمیتوان نادیده گرفت.»
امیدهای ناامید شده
برگزاری جشنواره «زنان سرزمین من» در سه سال متوالی تنها حرکت جدی در ارائه پوشش و رنگ لباس بود. جشنوارهای که اگر سکوت رسانههای تصویری در انعکاس کامل آن میشکست، شاید روزنهای برای آشنایی عموم بانوان، و نه فقط قشری خاص، با مدلها و رنگهای متنوع پوشش میشد. اما با اینکه برگزاری این جشنواره نقطه عطفی در حوزه پوشش بانوان به حساب میآمد، در سال جدید مسکوت مانده و دبیر آن از توقف اجرایش خبر میدهد. «فرحناز قند فروش» با بیان اینکه این جشنواره تنها حرکت عملی و ایجابی در ارائه پوشش اسلامی –ایرانی با تنوع در مدلها و رنگها بود، عدم حمایت وزارت ارشاد را دلیل تعلیق آن در سال جدید میداند.
قند فروش توضیحات بیشتری داده و میگوید: «به طور کلی وزارت ارشاد آن طور که باید از این طرح حمایت نکرد، در حالی که این جشنواره حرف جدیدی برای گفتن داشت و در عمل توانست تا حدودی رنگها و مدلهای متنوع ایرانی و اسلامی را وارد بازار کند و در حال حاضر تعدادی از مدلهایی که در جشنواره ارائه شده بود، به تولید انبوه رسیده و در بعضی از فروشگاههای شهروند عرضه میشود. اما با تمام این اوصاف، کارگروه مد و لباس وزارت ارشاد، امسال ضرورتی به برگزاری این جشنواره ندید. البته با تغییر ترکیب این کارگروه و روی کار آمدن وزیر جدید وزارت ارشاد و حمایت تلویحی که از این جشنواره کردند، در تابستان سال 89 آن را برگزار خواهیم کرد.»
در کنار جشنواره زنان سرزمین من، سایت دوخت، تنها سایتی است که مدلها با رنگهای مختلف را ارائه میکند. در این سایت انواع ستهای رنگی، اطلاع رسانی در مورد آخرین رنگها به مردم ارائه میشود. مدیر سایت دوخت میگوید: «مد برای جوانان امروزی مهم است. ما نمیتوانیم به جوانان بگوییم دنبال مد نروند. اما کاری که باید طراحان لباس انجام دهند، کاربردی کردن این مد با در نظر گرفتن شرایط عرفی و اعتقادی جامعه است. مسئولان هم باید از پتانسیلها و ایدههای طراحان استفاده کنند.»
«پریسا مینوچهر» میگوید: «در ایران محدودیتهای عرفی و مذهبی، استفاده از بعضی رنگها را برای افراد به ویژه بانوان محدود کرده است. به طور کلی جامعه ما در زمینه رنگ با معضل روبه رو است. استفاده از رنگهای تیره بین بانوان ایرانی معمول شده و این وضعیت تاثیر بدی در روحیه افراد در جامعه میگذارد. پوشش دانشآموزان هم رنگهای تیره و خنثی است. در اروپا یک شرکت جهانی به نام «پن تون» هر فصل، رنگی را بر اساس توجیههای مختلف انتخاب میکند. برای مثال زمانی که رکود اقتصادی گریبانگیر جوامع اروپایی بود، رنگ زرد، رنگ سال انتخاب شد تا مردم با پوشیدن آن احساس امید کنند. اما چنین چیزی در جامعه ما وجود ندارد.
سایت دوخت اقدامات ارزندهای را در زمینه پوشش ایرانی و اسلامی ارائه میدهد. اما مدیر این سایت میگوید: «3سال است این سایت طراحی شده و اقدامات در خور توجهی را هم در زمینه ارائه طرحها و لباسهای شاد ایرانی انجام داده، اما تا به حال هیچ حمایتی از جانب مسئولان فرهنگی از این سایت نشده است.»