بهزیستی، مسئول اصلی امر اعتیاد
«برای اینکه متولی در موضوع پیشگیری و درمان اعتیاد در کشور وجود داشته باشد، مسئولیت این موضوع را در کشور به عهده مدیر سازمان بهزیستی هر استان گذاشته اند.»
این ها را دکتر فرهاد اقطار، سرپرست دفتر مداخله و بازتوانی سازمان بهزیستی کل کشور میگوید. اقطار از وضعیت همکاری سازمانها و نهادهای مسئول در این موضوع خیلی راضی است. گرچه گلایههایی هم هست: «با آموزش و پرورش و نهادهای دانشگاهی به جز دانشگاه علوم پزشکی همکاریهای خیلی خوبی داشتهایم. اما برای ورود به محیط کارگری جدا مشکل داریم. چون هیات مدیره و سرمایهگذاران این کارها را نمیپذیرند. البته پیگیریهایی هم کردهایم و قرار است این مشکلات برطرف شود که حل آن ها حدود 9 ماه طول میکشد.»
اجرای طرحهای اجتماع محور، مبتنی بر جوامع کوچک
از سال 81، بهزیستی اجرای طرحهای اجتماع محور را آغاز کرده است. طرحهایی که با تمرکز بر شهرها و روستاها و یا محیط های کارگری، دانشجویی و دانشآموزی سعی در گسترش آموزش و پیشگیری و درمان معضل اعتیاد دارد. دکتر فرهاد اقطار به عنوان مقام مسئول در این امر، این موضوع را بیشتر برایمان باز میکند: «برای اجرای این طرح ها، تسهیلگر به محل مورد نیاز میرود و مشکل را گزارش میکند. پس از آن تیم نیازسنجی به محل اعرام میشود و سپس کمیتهها تشکیل میشوند و مسئولیت انجام کارها را به عهده میگیرند.»
آنطور که آمارها میگویند در بخش شهری و روستانی حدود 1605 تیم، در بخش مهدکودکها بیش از 148تیم، در بخش کار و کارگری نزدیک به 387تیم و در بخش آموزش بیش از 700 تیم درگیر اجرای سیاستهای کلی سازمان بهزیستی هستند که با این تفاسیر بیش از 4میلیون و 850 نفر تحت پوشش این برنامهها قرار گرفتهاند.
البته کارهای سازمان بهزیستی برای پیشگیری به همین جا ختم نمیشود و مسئولین این سازمان برای فرهنگسازی به فکر استفاده از رسانهها هم هستند: «تاکنون 3 نرم افزار چند رسانهای تولید کردهایم. در حال ساخت یک بازی رایانهای هستیم که برای کودکان طراحی شدهاست و تا یک سال آینده روانه بازار خواهد شد. 6 جلد کتاب به صورت یک بسته اطلاعرسانی منتشر شده که در استانهای کرمانشاه، فارس، مازندران و همدان توزیع شده است و در آن به موارد آشنایی با مواد سنتی و شیمایی مخدر، چگونگی تربیت و آگاهیبخشی فرزندان در این حوزه توسط والدین و بحث درمان اشاره شده است.»
دکتر اقطار همکاری سازمان بهزیستی کل کشور با رسانههای جمعی از جمله رسانه ملی را خوب میداند و ادامه میدهد: «برای رسانههای جمعی یک کارگاه کشوری برگزار کردیم که تهیهکنندگان و کارگردانان حضور داشتند. علاوه بر این کتابی را هم برای کارشناسان سازمان به منظور ارتباط با رسانههای جمعی آماده کردیم که در حال آمادهسازی است و نهایتا ظرف یک ماه آینده منتشر خواهد شد و در اختیار رسانهها قرار خواهد گرفت.»
...و اما درمان
همه مواردی که سرپرست دفتر مداخله و بازتوانی سازمان بهزیستی کشور گفت، در حوزه پیشگیری بود. یعنی تلاشهایی بود که این سازمان در حوزه پیشگیری ابتلای مردم به مواد مخدر انجام میدهد. اما بحث درمان هم فصل دیگری از گفت و گوی من با دکتر فرهاد اقطار است. فصلی که این مقام مسئول از وضعیت کشور نسبت به چند سال گذشته بسیار راضی است.
اینطور که پیداست از سال 86 مسئولیت بحث درمان اعتیاد کشور از ستاد مبارزه با مواد مخدر به دلیل امتناع وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از قبول مسئولیت، به سازمان بهزیستی واگذار شده است. از زمان واگذاری این مسئولیت هم مسئولین سازمان بهزیستی برای طراحی مدل درمان کارهای خود را آغاز کردهاند و پس از یک سال کار کارشناسی، توانستند استانداردهای لازم را برای کمپهای درمانی اعتیاد طراحی و ارسال کنند. دکتر اقطار آمار این کمپها را خیلی خوب میداند: «در پایان سال 88 نزدیک به 118 کمپ پروانه دار ثبت شدهاند و در حال فعالیت هستند. 100 کمپ غیراستاندارد هم شناسایی شدهاند که بر اساس قانون یکسال فرصت دارند تا خود را به استانداردهای لازم برسانند. در غیر اینصورت لغو پروانه خواهند شد.»
بر اساس آماری که دکتر اقطار میدهد 31هزار نفر در این کمپها بر اساس روش غیردارویی در حال درمان هستند که همین موضوع باعث شده است ایران در بین کشورهای خاورمیانه و منطقه، رتبه نخست را در این موضوع کسب کند: «50درصد از مبتلایان به اعتیاد تحت درمان قرار گرفتهاند. در زمینه کاهش آسیبها هم وضعیت خیلی خوبی داریم و بر اساس آمارهای جهانی منتشر شده، جهشهای خیلی خوبی داشتهایم.»
البته این مسئول سازمان بهزیستی از درمان صرف سمزدایی در برخی از اماکن گلایه دارد و معتقد است علاوه بر سم زدایی، مشاوره، حمایت اجتماعی و انگزدایی مسائلی است که باید در موضوعات درمان گنجانده شود و سمزدایی صرف تنها هزینهای اضافی است.
همه مشکلاتی که دارند
مشکلاتی که سازمان بهزیستی به عنوان متولی اصلی موضوع اعتیاد با آن مواجه است، کم نیستند. اما محدود بودن اعتبارات، یکی از اصلیترین مشکلاتی است که دکتر اقطار به آن اشاره میکند و میگوید: «سال گذشته تنها 2میلیارد تومان بودجه در اختیار داشتیم که بودجه بسیار کمی بود و مجبور شدیم از اعتبارات سازمان برای انجام فعالیتهایمان هزینه کنیم. متاسفانه در سال گذشته یارانه درمان دریافت نکردیم و همین موضوع باعث فشار به سازمان شد و در این زمینه نیاز به کمک داریم.»
با این حال در سال 89 سازمان بهزیستی کشور و دفتر مداخله و بازتوانی این سازمان 2 کار اصلی را پیگیری میکند: «در حال حاضر یکی از مشکلات ما این است که دستگاهها وظیفه خود را به دلیل تعریف نشدن، نمیدانند. هر دستگاهی هر کاری از دستش بربیاید انجام میدهد. اما این کارها مدون و برنامهریزی شده نیست. به همین منظور، طرح جامع پیشگیری از اعتیاد در حال تدوین است که در این طرح وظایف هر کدام از دستگاههای دولتی مشخص شده است. یکی دیگر از برنامههای جامع هم تهیه بانک اطلاعاتی برای هر فرد مبتلا است که در این صورت برای سازمان معلوم است که هر فرد به چه میزان خدمات دریافت کرده و در چه مرحلهای قرار دارد.»
امیدهای ما
خدا آن روز را نیاورد. اما اگر خدای ناکرده دچار این موضوع هستید یا اخیرا شدهاید، دنیا تمام نشده است. خیلی از هموطنان ما، خواستند و کنار گذاشتند و الان دارند به صورت سالم زندگی میکنند. پس به جای زانوی غم بغل کردن، کاری بکنید. این همه خدمات و فعالیت برای همین است که درد و رنج من و شما کمتر شود. اینطور نیست؟
