انتخاب شهرزادهای سال

وقتی از جوایز ادبی در ایران و نویسندگان برگزیده زن حرف می‌زنیم، ناخودآگاه ذهنمان می‌رود به سمت زویا پیرزاد و رمان معروف او «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» که تقریبا بیشترین جوایز ادبی را نصیب خود کرده است. البته این نویسنده آبادانی برای کتاب‌های دیگر خود هم جوایز ادبی متعددی کسب کرده، ولی تعداد جوایز دریافتی وی برای رمان «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» قابل مقایسه با جوایز دریافتی برای سایر کتاب‌های او نیست. این رمان سال 1381 پنج جایزه ادبی پگاه، مهرگان ادب، بنیاد گلشیری، یلدا و سرانجام شاخص‌ترین جایزه ادبی سال یعنی جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران را نصیب زویا پیرزاد کرد. حضور پررنگ این زن داستان‌نویس در میان برگزیدگان جوایز ادبی کشور نوید دوره تازه‌ای از حضور زنان نویسنده در این عرصه می‌داد که پیشتازی بقیه زنان داستان‌نویس در سال‌های بعد این رویا را تحقق بخشید.
البته در سال‌های بعد چنین موفقیتی برای یک نویسنده و یک کتاب خاص دیگر به این صورت تکرار نشد، اما قطار جوایز ادبی زنان داستان‌نویس که در سال 1381 با آن سرعت ناگهانی و باورنکردنی به راه افتاده‌ بود همچنان به راه خود ادامه داد و در دیگر جشنواره‌های ادبی هم درخشش زنان داستان‌نویس به شکل‌های مختلف تکرار شد. از جمله این جشنواره‌های ادبی می‌توان به جایزه ادبی یوسف (داستانهای کوتاه دفاع مقدس)، قلم زرین (انجمن قلم ایران)، جایزه ادبی پروین، جایزه کتاب بانوی فرهنگ اشاره کرد که در دو مورد آخر (جایزه ادبی پروین و کتاب بانوی فرهنگ) که ویژه زنان داستان‌نویس بود، این حضور طبعا پررنگ‌تر بوده است.
در دوره اول جایزه ادبی پروین، تنها یک رمان بزرگسال (چنار دالبتی) جایزه گرفت که آن هم به منصوره شریف‌زاده تعلق داشت. در این دوره سه کتاب داستانی ویژه کودکان از زنان داستان‌نویس هم جایزه گرفت؛ کتاب‌های «تو از بهشت آمده‌ای» نوشته فریبا کلهر، «اینجا در این پرده منم» نوشته فروزنده خداجو و «شما یک دماغ زرد ندیدید؟» نوشته سوسن طاقدیس که جمع زنان برگزیده این دوره را به عدد چهار می‌رساند. 
در دوره بعدی این جایزه هیچ یک از زنان داستان‌نویس بخش بزرگسال نتوانستند جایزه این بخش را نصیب خود کنند و کتاب داستانی برگزیده بخش بزرگسال رمان «بهت و لرزه» نوشته املی نوتومب با ترجمه موگه رازانی از میان آثار ترجمه‌ای انتخاب شد. اما حضور زنان داستان‌نویس برگزیده در بخش‌های کتاب کودک و نوجوان قابل توجه بود. سه نویسنده در بخش داستان کودک (سوسن طاقدیس با کتاب «قدم یازدهم»، زهره پریرخ با کتاب «دو فسقلی» و اکرم قاسم پور با کتاب «یک نقاشی») و سه نویسنده دیگر در بخش داستان نوجوان (مژگان کلهر با کتاب «کسی که موهایم را شانه زد»، طاهره ایبد با کتاب «خانواده آقای چرخشی» و عذرا جوزدانی با کتاب «عکس چندم بابام») توانستند جوایز این بخش‌ها را به خانه ببرند که در مجموع، تعداد زنان نویسنده و مترجم برگزیده در این دوره به هفت نفر رسید. 
پرونده دوره سوم این جایزه اختصاصی زنان هم با حضور پر‌رنگ زنان نویسنده و مترجم بسته شد. در این دوره، گیتا گرکانی با رمان «فصل آخر» مولف برگزیده بخش داستان بزرگسال شد. در بخش داستان کودک هم مژگان شیخی با کتاب «365 قصه برای شب‌های سال» برگزیده شد و سهیلا علوی‌زاده برای تالیف کتاب «خانم کوچیک» برگزیده بخش داستان نوجوان شد. همچنین دو زن مترجم جزء برگزیدگان این دوره از جایزه ادبی پروین بودند. نیلوفر باقرزاده اکبری برای ترجمه کتاب «به سوی زندگی، به سوی...» نوشته ماری سابین روژه (در بخش داستان کودک) و کیوان عبیدی آشتیانی برای ترجمه کتاب «با کفش‌های دیگران راه برو» نوشته شارون کریچ (در بخش داستان نوجوان). مجموع زنان نویسنده و مترجم برگزیده در این دوره هم به تعداد پنج نفر رسید تا همچنان رکود‌دار این جایزه ادبی در کشور باشند.
در آخرین دوره از جایزه ادبی پروین هم که اسفند ماه سال گذشته (1389) برگزار شد، باز هم تعدادی از زنان نویسنده و مترجم به دریافت این جایزه ادبی نایل آمدند. در حوزه داستان بلند تاليفی کتاب «عشق آبی» نوشته مريم مقانی شايسته تقدير شد.
در بخش ترجمه داستان نوجوان هم کتاب‌های «چشم بهشتی» نوشته ديويد آلموند با ترجمه نسرين وکيلی  و مجموعه «خفاش کوچولو» نوشته کنت اپل با ترجمه مليحه محمدی به طور مشترک برگزيده شدند.
در حوزه داستان کودک کتاب‌های «خداحافظ راکون پير» نوشته و تصويرگری کلر ژوبرت و «خانم غوله به عروسی مي‌رود» نوشته سرور کتبی با تصويرگری گلاله محمدی به طور مشترک برگزيده شدند.
همچنين کتاب‌های «زرد و صورتی» نوشته ويليام استيگ با ترجمه کلر ژوبرت و «ماجراهای پيازچه» نوشته جانی روداری با ترجمه مرضيه شجاعی ديندارلو به طور مشترک شايسته تقدير شناخته شدند.
در حوزه داستان نوجوان هم کتاب «طعم تلخ خرما» نوشته مهناز فتاحی برگزيده شد.
تعداد زنان نویسنده و مترجم برگزیده در این دوره هم به عدد هفت رسید تا زنان مولف و مترجم همچنان امیدوارانه به خلق و ترجمه آثار داستانی بپردازند.
جایزه ادبی دیگری که زنان نویسنده در آن حضور پررنگ‌تری داشتند، انتخاب كتاب بانوی فرهنگ بود که اولین دوره آن در بهمن ماه سال 1385 برگزار و طی آن در بخش ادبیات داستانی، راضیه تجار با کتاب «آرام شب به خیر»، سارا عرفانی با کتاب «لبخند مسیح» و زهرا پورقربان با کتاب «شهر سنگی» برگزیده شدند.
در دومین دوره این جایزه هم کتاب‌های «تمشک‌هایی که سفر نمی‌کنند» نوشته مریم روزبهانه، «نیمه نارنج» نوشته شمسی خسروی و «مثل همه اما هیچ‌کس» نوشته آتوسا صالحی جوایز بخش داستان تالیفی را نصیب نویسندگان آنها کرد و در بخش نقد و پژوهش ادبی هم دو زن پژوهشگر پروین سلاجقه با کتاب «از این باغ شرقی» و مریم مشرف با کتاب «شیوه‌نامه نقد ادبی» جوایز این بخش را نصیب خود کردند. همچنین در بخش زندگینامه داستانی، نرگس آبیار با کتاب «نه روز بود، نه شب» و نفیسه نظری با کتاب«یک دقیقه سکوت» برگزیده شدند و در مجموع، جایزه انتخاب كتاب بانوی فرهنگ طی دو دوره برگزاری 10 کتاب از میان آثار زنان داستان‌نویس و پژوهشگر ادبی را به جامعه ادبی ایران معرفی کرد. حضور زنان نویسنده و مترجم و پژوهشگر ادبی در سایر جوایز ادبی هم طی سال‌های اخیر قابل توجه بوده که یادآوری همه موفقیت‌های آنها در همه جوایز ادبی در مجال اندک این نوشتار نمی‌گنجد و در فرصت‌های بعدی می‌توان به مشروح آنها با جزئیات بیشتر اشاره کرد.