مشاور به شما کمک می‌کند اضطراب امتحان را پشت سر بگذارید و برنامه‌ریزی درسی خوبی داشته باشید. اگر با مشاوران تحصیلی صحبت کنید به شما خواهند گفت که راز بهتر به خاطر سپردن چیست و شما با خصوصیات و نمراتی که دارید چگونه می‌توانید انتخاب رشته کنید.
این نوع از مشاوره اختصاص به دانش آموزان مدارس و دانشجویان دارد و در زمینه انتخاب رشته تحصیلی در دوره دبیرستان، انتخاب رشته تحصیلی دانشگاهی، اطلاع از مقررات و شرایط و قوانین مدرسه یا دانشگاه و یا هر مساله و مشکلی که در محیط تحصیل برای آنها ممکن است پیش بیاید به آنان کمک می‌کند.

زمان بی‌مشاوره
خود من دانش آموز ابتدای انقلاب بودم و دوره بلند بی‌مشاروه را تجربه کرده‌ام. ما مشاور نداشتیم چیزی شبیه به او هم در مدرسه ما نبود. آن روزها رشته‌های درسی تقسیم می‌شد به خوب، بد و متوسط. از نظر معلم‌ها اگر نمره خوب می‌گرفتی فرق نمی‌کرد که شاعر باشی یا دست به قلم و نمر‌ه‌های ادبیاتت 20 باشد. مهم این بود که رشته ریاضی یعنی خوب  یا حداقل رشته تجربی یا متوسط را انتخاب کنی.
اینطوری حالی‌ات می‌کردند که بچه‌های ضعیف می‌روند رشته انسانی و ربطی به آینده و علاقه ندارد. حالا من نگرش آن زمان را کلی تلطیف کرده‌ام، اما واقعا همینطور بود. امور تربیتی که در مدرسه بود هم کاری به این امور نداشت. آنان بیشتر به امور فوق برنامه و مذهبی و ارزشی می‌پرداختند و به ندرت مشاوره می‌دادند و اغلب اگر هم می‌خواستند این کار را بکنند زیاد موفق نبودند، زیرا اولین کاری که مشاور باید بکند این است که در مورد شخص قضاوت نکند. معلم‌های تعلیمات دینی نیز گاهی پای درد دل بچه‌ها می‌نشستند، اما هرچه که بودند مشاور نبودند.
بعد از مدتی مشاوره دوباره از همان راهی که رفته بود برگشت و این بار کرسی‌اش را نیز محکم‌تر از سابق کرد اما چرا مشاوره رفت و چرا باز گشت؟

چرا رفت و چرا باز آمد
در ایران مساله راهنمایی و مشاوره و تهیه مقدمات آن بین سالهای 1337 تا 1350 شروع شد و جریان پیدا کرد. از سالهای 1337 با برگزاری سمینارهای متعددی طرح مشاوره و راهنمایی در آموزش و پرورش مطرح شد و نیز تربیت نیروی مشاوره در دانشگاه‌ها و تهیه ابزار کار مشاوران، دوره‌های کارآموزی ضمن خدمت، تهیه وظایف و طرح و جا انداختن آن از جمله اقدامات بعدی در این دوره بوده است. برای پیشرفت و گسترش این طرح اقدامات متعددی انجام شد. دوره‌هایی ترتیب داده شد تا دست اندرکاران تعلیم و تربیت با برنامه راهنمایی آشنا شوند. اعزام مشاوران به مدارس، تهیه مقالات و بروشورهای مختلف، تهیه پرونده‌های تحصیلی و تربیتی، تهیه پرسشنامه‌های مختلف و ایجاد مراکز مشاوره و راهنمایی در برخی از مراکز استانها از جمله اقداماتی است که در این دوره به عمل آمد.
تا اینکه در سالهای 1344 و 1345 در دانشسرای عالی تهران درس مشاوره و راهنمایی جزء دروس رسمی قرار گرفت. از مهر ماه 1350 که اولین کلاس دوره راهنمایی تحصیلی تشکیل شد تا 22 بهمن 1357 که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید در زمینه اجرای برنامه راهنمایی، فعالیتهای زیادی صورت گرفت که آشنا ساختن والدین و مربیان و دانش آموزان با برنامه‌های مشاوره و راهنمایی به اعزام مشاورین به مدارس، تهیه پرونده تحصیلی، تست و اجرای آنها از آن جمله می‌باشد.

مشاوره تحصیلی بعد از پیروزی انقلاب
پس از پیروزی انقلاب اسلامی برنامه راهنمایی با توجه به اهداف جدید مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت و نتیجه آن سیستم معلم - مشاور بود که هم به تدریس و هم به مشاوره می‌پرداختند. پس مدتی برای تهیه هدفهای هماهنگ با اهداف انقلاب برنامه راهنمایی و مراکز مشاوره حذف و تحلیل گردید. و به جای آن طرح مربیان پرورشی با عنوان متولیان انقلاب در مدارس طرح ریزی و اجرا شد. این طرح به تدریج مسئولان را متوجه نیاز به مشاوره و راهنمایی در مدارس نمود. تا اینکه در سال 1364 هسته‌های مشاوره و راهنمایی مجددا در مناطق آموزش و پرورش تاسیس گردید. در حال حاضر برنامه‌های مشاوره‌ای مدارس به سمت تخصصی شدن و خدمات مشاوره‌ای سوق داده شده است و طرحهایی چون «طرح احیا نقش مشاوره‌ای معلمان» در حال اجرا است.

مشورتی برای آینده
علی ملاعلی مشاور و دبیر بازنشسته آموزش و پرورش از اولین مشاورانی است که برای سیستم مشاوره پیش از انقلاب به دانشگاه روانه شد.
او دبیری و مشاوره و سیستم تغییر و تحول این رشته را در مدارس به چشم دیده است.
او می‌گوید: «پیش از انقلاب بنیه مالی خیلی از خانواده‌ها ضعیف بود. ما برای تدریس خارج از مرکز اعزام می‌شدیم و به مناطق محروم می‌رفتیم و در آنجا واقعیاتی تلخ را در مورد بچه‌ها کشف می‌کردیم. آنها واقعا نیاز به کسی داشتند که بیش از یک معلم باشد. رنج‌ها، محدودیت‌ها و تنگناهایی که بچه‌ها و خصوصا دختران در فرهنگ بسته آن روز با آن مواجه بودند تا به مدرسه بیایند با حالا قابل مقایسه نبود.»
این رشته از هر جای دنیا که کپی‌برداری شده بود به نیاز مردم آن روز پاسخ می‌داد، اما با پیروزی انقلاب کلیه دروس دانشگاهی باید با دیدگاه انقلابی بررسی می‌شد و گاه بعضی رشته‌ها تشریفاتی و زائد شناخته می‌شد. گاهی نیز سالها که می‌گذشت یک رشته دوباره ضروری تشخیص داده می‌شد که مشاوره و روابط عمومی دو نمونه ازاین رشته‌ها هستند که هر دو بایک سر نوشت روبه رو شدند. به هر حال بعد از باز نگری و تایید سر فصلهای جدید بعد از چند سال این رشته در مدارس تایید شد و به تبع آن مشاوران جدیدی مشغول به کار شدند. امروز که درک بچه‌ها برای والدین و معلمان دشوارتر شده است مشاوره بیش از هر زمانی خود را برای سیستم آموزشی کشور ثابت کرده است.
وی در مورد کارکرد مشاوران می گوید: «مشاور به دانش آموز کمک می‌کند خود را بهتر بشناسد تا با شناسایی توانایی‌هایش‌، رشته‌ها و شرایط جامعه تصمیم مناسبی در مورد انتخاب رشته تحصیلی‌اش اتخاذ کند.»
 وی می افزاید: «مشاور تلاش می‌کند علاوه بر اینکه مراجع را از جنبه‌های مختلف هوشی، استعداد و علایق شناسایی کند بلکه این شناخت را با شناختهای خود دانش آموز درهم می‌آمیزد و با در نظر گرفتن مقررات بیرونی و شرایط ویژه جامعه اقدام به تصمیم‌گیری کنند.»
برای رسیدن به این اهداف میزان بهره هوشی، نمرات تحصیلی، نقاط قوت و ضعف او در دروس مختلف، علایق و استعدادهای او در زمینه رشته‌ها و مشاغل و امکانات او بررسی می‌شود. برای اینکار گاهی مشاور از آزمونها و تست‌ها  کمک می‌گیرد. همچنین مشاوران به عنوان یک کار عملی از دانش آموز می‌خواهند در مورد رشته شغلی مورد علاقه خود تحقیق کند که گاه این تحقیق میدانی است. این کار سبب می‌شود آنان واقع بینانه‌تر وارد بازار کار و تحصیل عالی شوند.
این مشاوره با سابقه ادامه می‌دهد: «وقتی مشاور تحصیلی به بررسی افت تحصیلی می‌پردازد احتمال وجود مشکل خانوادگی عوامل داخل مدرسه و مشکلی در سلامت جسمی و روانی دانش آموز را نیز بررسی می‌کند.»
رفع مشکل، خانواده درمانی و معرفی به مراکز مشاوره و افزایش انگیزش دانش آموز، آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه وآموزش مهارت‌های حل مسئله از دیگر روشهای به کار گرفته شده توسط مشاوران است.  معمولا در مدارس اتاقی با عنوان اتاق مشاوره وجود دارد. دانش آموزان می‌تواند به صورت مستقیم یا از طریق صندوق مشاوره با مشاور ارتباط برقرار کنند. پاسخهای خود را نیز می‌توانند بطور مستقیم از مشاور دریافت کنند.