در جست و جوی آرامش از دست رفته

ممکن است برای هر فردی پیش آید که روزی مجبور شود لوازم زندگی را در دو چمدان خلاصه کند و به جایی برود که پیش از این نمی‌شناخته است. این هجرت از خانه پدری چه به دلیل ادامه تحصیل و چه کار، تصمیم آسانی نیست. در این زمان است که گزینه‌های متعددی در ذهن فرد ارزیابی می‌‌شود. از خانه آشنایان گرفته، تا هم خانه‌گی و استقاده از خوابگاه. خوابگاه‌های دولتی شرایط سختی برای پذیرش دارند، یعنی علاوه بر اینکه برای تمام طول تحصیل در اختیار دانشجو نیستند، اساسا به دانشجویان آزاد و شبانه تعلق نمی‌گیرند. با توجه به این نکته، «خوابگاه‌های خصوصی» در این شرایط می‌تواند گزینه خوبی باشد. اما توقعی که یک دانشجو از فضای زندگی دارد تا چه حد با محیط خوابگاه‌های خصوصی هماهنگ است؟

خوابگاه‌های خصوصی عموماً به مکانی گفته می‌شود که همزیستی دانشجویان و افراد غیردانشجو را میسر می‌کند. به واقع، خوابگاه‌های خصوصی به نوعی شبیه پانسیون‌ها هستند، با تفاوت‌های اغلب جزئی در فرهنگ و محیط حاکم بر آنجا. ساکنین این خوابگاه‌ها را علاوه بر دانشجویان، می‌توانند کارمندان، مسافرانی که برای گذراندن دوره یا کارگاه اقدام به سکونت موقت در شهری کرده‌اند و گاهی افراد تازه مستقل شده، تشکیل دهند. این خود، به نوعی باعث به وجود آمدن چندگانگی فرهنگی می‌شود. چراکه هر دسته از این افراد، از محیط زندگی خود توقعی خاص دارند، بنابر شرایط فردی‌شان، دارای نیازها، ترس‌ها و علایق مختص به خود هستند.
اما به راستی محیط خوابگاه‌های خصوصی، تا چه حد می‌تواند از پس این نیازها و سلایق گوناگون برآید؟ امکانات موجود در این خوابگاه‌ها، شامل یک جالباسی نه چندان کافی، یک تلویزیون برای چندین نفر، ابتدائی‌ترین لوازم آشپزخانه برای تعداد نه چندان کمی، تخت و شاید یک قفسه یا کمد کوچک است. این امکانات تا چه حد نیازهای ساکنین آن را رفع می‌کند؟ متأسفانه اغلب خوابگاه‌ها، اتاق نشیمنی ندارند. و این بدان معنی است که اگر چند نفر می‌خواهند با هم گپ بزنند یا باید در راهرو بایستند و یا مزاحم آسایش دیگر هم اتاقی‌هایشان شوند. هم چنین در اکثر خوابگاه‌ها تلویزیون در اتاق‌ها قرار داده شده است. و این باز هم به معنی این است که اگر چند نفر بخواهند سریال یا فوتبال آخر شب را تماشا کنند، حق هم‌اتاقی‌هایشان را که فردا صبحِ زود باید به درس و کار برسند، ضایع کرده‌اند. این گونه است که در محیط این خوابگاه‌ها، بهره‌مندی فرد از حداقل‌ترین امکانات زندگی، می‌تواند با پایمال کردن حقوق هم‌اتاقی‌هایش همراه شود.
مسائلی از این قبیل اگر با تدابیر هوشمندانه مسئولین خوابگاه، رسیدگی نشود، به راحتی می‌تواند به بحران‌های اساسی برای ساکنین خوابگاه تبدیل شود. از آنجائی که در خوابگاه‌های خصوصی، افراد با شرایط متفاوتی ساکن هستند، اغلب پیش می‌آید که اختلاف سنی زیادی بین ساکنین یک اتاق وجود داشته باشد. این اختلاف، در کنار شرایط نامساعد روحی، می‌تواند جرقه‌ای برای اصطحلاک‌های روانی افراد باشد. در این شرایط مسئولین خوابگاه در ابتدا سعی می‌کنند نقش یک «میانجی» حل و فصل کننده را بازی کنند. اما زمانی که اختلاف‌ها بالا گرفته باشد، نقش مسئولین خوابگاه به «منجی عدالت» تغییر می‌کند. در این مرحله سعی می‌کنند، با شنیدن اعتراض‌های طرفین به داوری بنشینند و فرد خاطی را پیدا و مواخذه کنند. غافل از اینکه، همه اینها شاید ساده‌ترین و بدیهی‌ترین راه برای رسیدگی به مشکلات باشد، اما قطعاً بهترین راه نیست. یکی از راه‌های اساسی و ریشه‌ای برای جلوگیری از بروز اختلاف‌‌‌ها، گذاشتن جلسات دوره‌ای برای شناختن و برطرف کردن مشکلات ساکنین خوابگاه است. در این جلسه که می‌تواند با حضور مدیر خوابگاه برگزار شود، نیازها و دغدغه‌ ساکنین بیان می‌شود و در محیطی دوستانه برای آن راه حل پیشنهاد می‌شود. هم چنین این جلسات می‌تواند به شکل‌گیری و پایداری روابط انسانی و دوستانه بین افراد منجر شود.
علاوه بر آن، این کار می‌تواند به ایجاد احساس تعلق در ساکنین خوابگاه کمک کند. از آنجائی که از خوابگاه‌های خصوصی به عنوان محیطی موقت برای سکونت یاد می‌شود، احساس تعلق و اعتماد بین افراد به میزان قابل توجهی کمتر از خوابگاه‌های دولتی است. این مسئله باعث به وجود آمدن ناراحتی‌های روحی در افراد می‌شود، روابط بین فردی را با معضل رو به رو می‌کند، باعث کاهش میزان رضایت از زندگی و متقابلاً منجر به افت تحصیلی و کاهش بازدهی در فرد می‌شود. به همین دلیل وجود بخش نشیمن، گزینه خوبی است که فرد را از رخوت ناشی از حضور همیشگی بر تخت خوابگاه جدا کند و محیطی برای گپ و گفت‌های دوستانه برای دانشجویان و کارمندان فراهم آورد.
هم چنین تجهیز خوابگاه به امکانات ارتباطی جمعی مانند اینترنت و تلویزیون می‌تواند افراد را از افسردگی حاصل از غریبگی و جدائی از خانواده دور کند. متأسفانه در اکثر خوابگاه‌‌های خصوصی، منظور از کتابخانه، اتاقی است با چند میز و صندلی، که عموماً این اتاق در شب‌‌‌های امتحانات در آستانه انفجار قرار می‌گیرد و در باقی سال متروک می‌ماند. در اصل، منظور آنها از کتابخانه «سالن مطالعه» است. در حالی که وجود کتابخانه‌ای با کتاب های متنوع و غنی، می‌تواند در اعتلای فرهنگی محیط خوابگاه مؤثر باشد.
از مواردی که اغلب ساکنین خوابگاه با آن مواجهند، غم غریبی و بیگانگی با محیط جدید است. هم چنین دوری از خانواده، به همراه فشارهای درسی و اقتصادی و نیز تجارب ناموفق احساسی و عاطفی قطعاً باعث اضطراب و افسردگی در افراد می‌شود. یکی از مواردی که متأسفانه تاکنون هیچ خوابگاهی به آن عنایت نداشته، وجود روانشناس در خوابگاه است. حضور مشاور روانشناس در خوابگاه علاوه بر رسیدگی به مشکلات روحی و روانی افراد می‌تواند راهی مناسب برای حل و فصل درگیری‌ها و برخوردهای ساکنین باشد.
حضور در محیطی بیگانه و شریک شدن شخصی‌ترین امکانات زندگی با افرادی بیگانه، ساده‌ترین راه برای از خودبیگانگی در ساکنین خوابگاه‌هاست. اگر سعی مدام و متقابل مسئولین و ساکنین، تلطیف فضا و آسیب شناسی روابط و ایجاد آرامش نباشد، خوابگاه‌های خصوصی می‌تواند بستری مناسب باشد برای انواع بیماری‌های روحی و عاطفی.