برنامه ریزی فرهنگی خوابگاه‌ها؛ افراط و تفریط

فعالیت‌های فرهنگی در خوابگاه‌ها، یکی از ظریف‌ترین و حساس‌ترین فعالیت‌های فرهنگی دانشجویان است. برنامه‌ریز فرهنگی خوابگاه‌های دانشجویی، از سویی باید همیشه این پیش‌فرض را در ذهن خود بگنجاند که در حال برنامه ریزی برای یک محل استراحت دانشجویان است و از سوی دیگر باید این موضوع را هم لحاظ کند که بخشی از اوقات فراغت دانشجویان در خوابگاه‌ها سپری می‌شود. از این‌رو رعایت اعتدال در این موضوع، دارای اهمیتی جدی است.
غالبا مشاهده می‌شود که برخی از مسئولین فرهنگی خوابگاه‌ها یا به بهانه خسته بودن دانشجویان، قید فعالیت فرهنگی در خوابگاه‌ها را می‌زنند و عطایش را به لقایش می‌بخشند و یا در طرف مقابل، چنان برنامه‌ای برای دانشجو می‌ریزند که دانشجو، دانشگاهی دیگر را در برابر خود در خوابگاه تصور کند!

این طرفِ بام: دست کم گرفتن خوابگاه
بیش از آن‌که یک دانشجو در دانشگاه باشد، زمانش را در خوابگاه سپری می‌کند. بالاخص دانشجویانی که از راه‌های دورتری به شهر محل تحصیل خود آمده و روزهای آخر هفته و تعطیلات را هم در خوابگاه سپری می‌کنند. پس خوابگاه یک محل تربیتی خوب و یک مکان بسیار مناسب برای انجام فعالیت‌های فرهنگی است.
از سوی دیگر برخی معتقدند خوابگاه محل استراحت و مطالعه دانشجویان است. این در حالی است که تجربه ثابت کرده به جز موارد استثنایی، خوابگاه‌ها در اغلب موارد نقش تفریحی و سرگرمی را برای دانشجویان داشته‌اند. چرا که چندین دانشجوی هم‌سال در یک رده تحصیلی، بیش‌ترین انگیزه را برای انجام تفریحات مختلف دارند. تفریحاتی که اخیرا با عنوان «تفریحات خوابگاهی» شناخته شده‌اند.
امیرحسین غفاری‌نژاد، دانشجوی کارشناسی رشته اقتصاد یکی از دانشگاه‌های شهر قم درباره تفریحات خود در خوابگاه می‌گوید: «انجام بازی‌های فکری مانند شطرنج، منچ و امثال آن در خوابگاه تقریبا رایج است. هم‌چنین گاه گداری با بچه‌ها کُشتی می‌گیریم و شیطنت می‌کنیم. بعضی وقت‌ها هم دور هم می‌نشینیم و درباره موضوعات مختلف می‌گوییم و می‌خندیم. خیلی کم اتفاق افتاده که من در اتاقی که با چندین نفر هم اتاق هستم، درس بخوانم. چون معمولا برایم تجربه شده درس خواندن در چنین مکانی غیر ممکن است. از این‌رو درس‌هایم را در کتابخانه دانشگاه می‌خوانم.»
البته امیرحسین تنها بخشی از تفریحات را بیان کرد. گشت‌وگذار در شهر، تولید فیلم‌های طنز خوابگاهی که غالبا توسط تلفن همراه ضبط شده و از طریق بلوتوث ارسال می‌شود و در برخی موارد ایجاد مزاحمت برای دانشجویان همکلاسی جنس مخالف توسط تلفن همراه یا از طریق اینترنت، از دیگر تفریحاتی است که جوانان خوابگاهی امروزی به آن روی آورده‌اند.
بنابراین بسیار واضح است که خوابگاه تنها محل درس و استراحت و مطالعه نیست. بلکه انگار این روزها برای خود دنیای دیگری شده است که باید مدیران فرهنگی دانشگاه‌ها نسبت به آن توجه لازم را داشته باشند.


آن طرفِ بام: جدی گرفتن بیش از حد خوابگاه
امان از مدیر فرهنگی که خوابگاه یک دانشگاه را بیش از حد محل کسب معارف و فرهنگ و اخلاق بداند. آن وقت است که دانشجو به جای بازگشت به خوابگاه، ماندن در خیابان‌های شهر محل تحصیل را ترجیح می‌دهد و گاه گداری اجاره کردن یک خانه را به جای ماندن در فضای خشک و رسمی خوابگاه در اولویت قرار می‌دهد.
رضا خوشنویسان، از دانشجویان علوم سیاسی یکی از دانشگاه‌های تهران از فعالیت واحد فرهنگی خوابگاه خود حسابی شاکی است. او می‌گوید: «کوچک‌ترین مناسبتی در تقویم، برنامه‌های جدی را در خوابگاه ما در پی دارد. نماز جماعت مغرب و صبح هم تقریبا اجباری است! هر فعالیتی را هم که در نظر بگیرید، مذهبی است. مثلا 3شنبه‌ها، کاروانی به سمت مسجد جمکران می‌رود یا برنامه‌های دیگر در نظر می‌گیرند. من خودم با این فعالیت‌ها مشکلی ندارم. اما آن دسته از دوستانم که در این حد در فضای مذهبی رشد نکرده‌اند، نمی‌توانند این فضا را تحمل کنند.»
عُمر عظیمی، دانشجوی حقوق یکی از دانشگاه‌های قم هم که از دانشجویان اهل تسنن است دل پُری نسبت به این موضوع دارد: «اصلا انگار نه انگار در این خوابگاه اقلیت مذهبی وجود دارد. در برنامه‌های فرهنگی اصلا حقوق ما لحاظ نشده است. چون اکثر برنامه‌های فوق العاده در خوابگاه ما مذهبی است.»
سخت‌گیری در فعالیت‌های خوابگاهی، نتیجه‌ای معکوس دارد. این مورد تنها به امور مذهبی محدود نمی‌شود. بلکه برنامه ریزی بیش از حد برای دانشجویان حتی در عرصه علمی در این زمینه می‌تواند آسیبی دیگر باشد.
از این‌رو باید ویژگی‌های یک خوابگاه را در برنامه ریزی‌ها همیشه لحاظ کرد. خوابگاهی که محل تفریح و استراحت است. آن هم در حد اعتدال خود.

چه باید کرد؟
برنامه‌های ورزشی، تفریحی، سرگرمی و امثال آن، بهترین گزینه‌های برنامه‌های فوق العاده خوابگاه‌ها هستند. برگزاری المپیادهای ورزشی، اردوهای تفریحی و زیارتی و اجرای برنامه‌های آیینی و عقیدتی در اندازه خود، می‌تواند در رعایت اعتدال و حفظ نشاط خوابگاه تأثیر بسزایی داشته باشد.
مسئول یک واحد فرهنگی خوابگاه دانشجویی، پیش از یک مسئول، باید دوست دانشجویان باشد و از دغدغه‌های آنان و اولویت‌های فکری آنان آگاه باشد.
لذا اگر یک برنامه ریز فرهنگی خوابگاهی هستید، به صورت مشخص به شما پیشنهاد می‌کنیم پیش از یک برنامه ریزی مفصل برای دانشجویان خوابگاهی‌تان، حتما یک نظرسنجی پرسشنامه‌ای را از دانشجویان خوابگاهی داشته باشید تا اولویت‌ها و سطح فکری آنان را به دست بیاورید. مطمئن باشید بسیار کمک‌تان خواهد کرد.