3372
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. سمیه سمیعی
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۲)
            تعداد بازدید: 3372
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        در حال حاضر به دلیل اشتغال مادران میزان فرزندآوری کاهش پیدا کرده‌است و این مسئله را می‌توان امری جدی قلمداد کرد.

        ازدواج و در نتیجه آن فرزندآوری دو تصمیم مهم و اثرگذار در زندگی هر فردی است، گرچه گرفتن هر یک از این تصمیمات متأثر از شرایط اجتماعی، اقتصادی و گاها نیز فرهنگی است، اما قدر مسلم نگرش خود فرد به این موضوع حرف نخست را می‌زند و تصمیم‌گیرنده نهایی خود اوست.
        شاید بتوان به جرأت گفت فرزندآوری و در واقع صاحب اولاد شدن یکی از آرزوهای هر زوجی است که زندگی مشترک خود را آغاز کرده‌اند، حال برای برخی بسیار زود دست‌یافتنی، برای برخی دیرتر و متأسفانه برای عده‌ای هرگز دست یافتنی نیست.
        آنچه در این گزارش تلاش کرده‌ایم به آن بپردازیم تصمیم‌گیری در خصوص تعداد فرزندان است، اینکه تصمیم‌گیری زوجین در این خصوص از منظر مذهبی و رواشناسی چه توجیهاتی می‌تواند داشته باشد.
        همانطور که در بسیاری از مقالات و گزارش‌ها به آن اشاره شده‌است، افزایش جمعیت در برهه‌ای از زمان در کشورمان سیر صعودی داشته، به همین خاطر مسئولان این امر به فکر چاره‌اندیشی افتادند تا اینکه نهایتا برنامه کاهش میزان باروری و تنظیم خانواده در سال ۱۳۵۰ آغاز شد و این روند در طول سال های ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵ به علت تحولات اجتماعی و سیاسی که به طور مستقیم و غیرمستقیم بر تصمیم‌گیری زوجین در تعیین تعداد فرزندان مؤثر بود، متوقف گردید.
        سال‌های پس از انقلاب بخصوص سال‌های جنگ تحمیلی شرایط برای افزایش باروری مناسب بود، گرچه توقف کاهش باروری زیاد طول نکشید و مجددا در نیمه دوم دهه ۱۳۶۰ میزان باروری رو به کاهش نهاد، تا اینکه در سال‌های اخیر سیاست‌های کنترل جمعیت تغییرات اساسی یافته و دولت‌مردان تصمیم گرفتند برنامه‌هایی در خصوص تشویق زوجین به فرزندآوری ارائه دهند.
         

        وضعیت امروز جامعه ما چگونه است؟
        آیا امروز زنان و دختران ما به آسانی تن به ازدواج و فرزندآوری می‌دهند؟ گرچه رشد جمعیت کشورمان نشان می‌دهد که میزان موالید پایین نیست، اما مطمئنا چشم‌گیر هم نیست، چرا که بسیاری از کارشناسان جمعیتی ما معتقدند در سال‌های اخیر رغبت زنان ما به فرزندآوری کاهش یافته و این می‌تواند آغاز فاجعه‌ای خاموش باشد.
        ناگفته نماند که در کنار فرزندآوری، تصمیم‌گیری در خصوص تعداد فرزندان نیز این روزها به پرسشی جدی بدل شده‌است. گرچه تأثیر شعاری مثل «فرزند کمتر، زندگی بهتر» را نمی‌توان نادیده گرفت، شعاری که چند سالی نقل محافل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ما شده بود و اکنون کمی رنگ باخته، اما همچنان اثرش پا برجاست!
        اگر کمی وسعت نگاهمان را به اطراف بیشتر کنیم، به خوبی می‌‌بینیم  اطرافمان پر شده از خانواده‌های ۲ تا ۳ نفری و این یعنی عدم احساس خواهرشدن، برادرشدن و به حاشیه رفتن معناهایی مثل خاله، عمه، دایی و عمو!
        دختران و زنان امروز سال‌های بیشتری را در مدرسه و دانشگاه می‌گذرانند و این امر باعث تأخیر در امر ازدواج و فرزندآوری آنان شده؛ امروزه، هم دولت و هم خانواده‌ها بالا بردن میزان تحصیلات زنان را مهم می‌دانند و آرزوی داشتن کار خارج از خانه و علاقه‌مندی به بالا بردن میزان تحصیلات در بین زنان، هم‌چنین پر خرج بودن فرزندان زیاد، تا حدودی باعث کاهش میزان باروری شده‌است. در واقع شرایط اقتصادی بهتر ممکن است باعث کاهش تورم شود، اما مشکل بتوان گفت شرایط اقتصادی بهتر، باعث تغییر در تمایل به داشتن خانواده کوچکتر شود.
        والدین امروز می‌گویند: «حتما لازم نیست کودکان‌مان خواهر و برادر داشته باشند،‌ کافی است با همسالان خود در ارتباط باشند و زمان کافی برای یادگیری مهارت‌ها به آنها داده‌شود.» برای بسیاری از والدین اهمیت داشتن خواهر و برادر در زندگی فرزندشان به صورت یک علامت سوال در آمده‌است، بخصوص در زندگی امروز که خانواده‌ها، مشکلات،‌ گرفتاری‌ها و نیازهای متفاوتی را تجربه می‌‌کنند.
        البته ناگفته نماند که هنوز هم تعداد بسیاری از خانواده‌ها جدای از تمام آنچه گفته شد تصمیم‌شان در انتخاب تعداد فرزندان از یک سو متأثر از اعتقادات مذهبی و دینی، و از سوی دیگر تجربیات و نظرات کارشناسان این امر است.

         

        volume30_44.jpg

        از منظر روانشناسی کدام یک مناسب‌تر است؟
        گرچه در مباحث جمعیت شناختی غالبا به آسیب‌هایی اشاره می‌شود که از ترکیب فقر و پرجمعیت بودن خانواده‌ها نشأت می‌گیرد، اما در این بین به آسیب‌های اخلاقی و تربیتی که متوجه خانواده‌های کم‌جمعیت به ویژه تک‌فرزند است و هم‌چنین به منافع و فوایدی که در خانواده‌های پرجمعیت وجود دارد، دقت نمی‌شود.
        البته ترکیب رفاه و تک‌فرزندی هم خود مقوله‌ای است که می‌تواند باعث بروز مشکلات فراوانی شود. این مشکلات هم در مطالعات خانواده قابل توجه‌اند و هم در مطالعات اجتماعی که در این گزارش مجال پرداختن به تمام ابعاد آن نیست.
        در کنار والدینی که معتقد به تعداد فرزندان کم هستند، تعدادی از والدین هم نگرانند که در صورت تک‌فرزند داشتن، فرزندشان از مزایایی در زندگی محروم شوند.
        در سال ۲۰۰۴/۱۳۸۳ مطالعه‌ای بر روی کودکان حدود ۵ ساله انجام و اعلام شد کودکانی که خواهر یا برادر ندارند در مقایسه با کودکان هم سن و سال خود که تک‌فرزند نیستند مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی ضعیف‌تری دارند و این موجب شد نگرانی‌ها افزایش یابد. البته در مطالعه جدیدی که به تازگی صورت گرفته مشخص شده‌است که این تفاوت با بزرگتر شدن کودکان تا حدودی برطرف می‌شود، اما هم‌چنان اثرش به طور کم‌رنگ باقی است.
        در حقیقت محققین این پدیده را چنین توجیح می‌کنند که آموختن مهارت‌های اجتماعی مانند مسیری است که داشتن خواهر و برادر حرکت در این مسیر را سریع‌تر و آسان‌تر می‌سازد و برای ادامه مسیر،‌ ارتباط با همسالان برای کودکان بسیار ضروری است، تا بتوانند مهارت‌های اجتماعی لازم را بیاموزند.
        در هر حال این امر قابل انکار نیست که تک‌فرزندی بر رفتار والدین و همین‌طور کودکان تاثیر فراوانی دارد، همان‌طور که خود ما نیز در اطراف‌مان گاهی شاهد این امر هستیم که کودکان در خانواده‌های تک‌فرزند در طیفی از خواسته‌های بی‌پایان خود رشد می‌کنند و این در حالی است که همه یا اکثر خواسته‌هایشان هم اجابت می‌‌شود!
        شاید شما هم شاهد این مسئله بوده‌اید که در اکثر موارد مفاهیم اخلاقی مثل قناعت، ایثار، گذشت برای دیگری، تلاش برای استقلال شخصیت به گونه‌ای مسئولانه در این کودکان تجربه نمی‌شود و این امر خود جای تأمل دارد، چرا که فرزندان ما پدران و مادران فردای این سرزمین هستند و باید خود نیز پرورش دهنده کودکان آینده باشند.
        آزاده امینی‌ها، روانشناس و مدرس دانشگاه، در این خصوص معتقد است: «مسئله تعداد فرزندان بستگی زیادی به توافق، برنامه‌ریزی والدین، نوع زندگی و توانایی آنها دارد و نمی‌توان برای همه خانواده‌ها یک نسخه پیچید. به طور مثال: خانواده‌ای که در کنار پدر، مادر هم شاغل است با خانواده‌ای که مادر خانه‌دار است بسیار متفاوت است و این مسئله در انتخاب آنها نقش اثرگذاری دارد.»
        وی ادامه  می‌دهد: «در واقع انتخاب تعداد فرزندان از سوی خانواده‌ها باید بر اساس سه اصل آزادی، آگاهی و مسئولیت باشد و والدین با توافق و در نظر گرفتن تمامی جوانب دست به انتخاب بزنند.»
        امینی‌ها اضافه کرد: «با تمام این تفاسیر از نظر پزشکی زمان باروری زن ۱۸ تا ۳۵ سال است و این در حالی است که در جامعه ما تعداد کمی از دختران در سن ۱۸ سالگی تن به ازدواج می‌دهند و میانگین سن ازدواج ۲۲ سال است. هم‌چنین فاصله سنی مناسب بین کودکان نیز باید ۳ تا ۵ سال باشد، در نتیجه زمان برای فرزندآوری نیز کمتر می‌شود.»
        این مدرس دانشگاه تصریح کرد: «در حال حاضر به دلیل اشتغال مادران میزان فرزندآوری کاهش پیدا کرده‌است و این مسئله را می‌توان امری جدی قلمداد کرد، گرچه این امر دارای معایب و فوایدی هم هست، اما کم اثر کردن معایب آن کار آسانی نیست؛ گرچه به طور قطع در روانشناسی مطرح نشده که چه تعداد فرزند مناسب است، اما در خصوص فاصله سنی مناسب بین کودکان و معایب تک فرزندی سخنانی بیان شده‌است.»
         

        کودک تک‌فرزند؛ وابسته، آسیب‌پذیر و شکننده بار خواهد آمد
        این روانشناس ادامه می‌‌دهد: «چیزی که در جامعه امروز ما باب شده تعداد فرزند کم و یا بهتر است بگویم تک‌فرزندی است، والدین تصور می‌کنند اگر یک فرزند داشته باشند می‌توانند در کنار رسیدگی بهتر به آن خود نیز زمان و فضای بیشتری در اختیار داشته باشند. این طرز تفکر تا حدود زیادی درست نیست. چرا که سرویس‌ها و توجهات بیش از حدی که به کودک می‌شود، موجب می‌گردد کودک وابسته، آسیب‌پذیر و شکننده بار بیاید و در نتیجه از بسیاری از روابط اجتماعی محروم گردد. گرچه پدر و مادر می‌توانند با دقت در تربیت کودک خود تا حدودی این مسئله را کاهش دهند، اما به طور کامل امکان نخواهد داشت. طبق پژوهشی که در خصوص والدین تک‌فرزند صورت گرفته است مشخص شده تلاش والدین برای کودک‌شان نه تنها کاهش نیافته و فرصت بیشتری برای خود نیافته‌اند، بلکه دو برابر شده‌است، چرا که آنها فرزند دیگری ندارند که وقت‌شان را صرف او کنند در نتیجه تمام وقت‌شان صرف تنها فرزندشان می‌شود.»
        امینی‌ها ضمن اشاره به پژوهش دیگری که در این خصوص صورت گرفته است گفت: «در واقع طبق تحقیقات صورت گرفته خانواده‌هایی که دارای دو فرزند هستند، آن هم فرزندان دختر، نسبت به خانواده‌های تک‌فرزند، شادی بیشتری را تجربه می‌کنند. به عقیده من داشتن تنها یک فرزند نمی‌تواند زیاد به سلامت خانواده کمک کند، ما در روانشناسی بشتر با این مسئله مواجه هستیم که کودکان ما فاصله سنی مناسبی داشته باشند تا خانواده سالم‌تر باشد، در واقع فاصله سنی ۳ سال از نظر ما روانشناسان فاصله خوبی است چون نزدیکی سن آنها باعث می‌شود از داشتن هم‌بازی برخوردار باشند در نتیجه رشد روابط اجتماعی آنها بهتر خواهد بود. هم‌چنین فرزند بزرگتر نقش والد را پیدا نمی‌کند. در هر حال طبق آنچه در متون ما گفته شده، اثرات داشتن یک فرزند بر زندگی والدین بیشتر است و گاهی این اثرات نامطلوب خواهد بود.»

        volume30_43.jpg

        تعداد فرزندان از منظر دین
        اسلام فرزند را موهبت بزرگ الهی شمرده، زنان و مردان را به ازدواج و فرزندآوری توصیه می‌کند؛ تا آنجا به خانواده اهمیت داده که در قوانین شریعت تعادل بین روابط و حتی تعداد اعضای خانواده، ویژگی‌های ارتباطات تربیتی، اجتماعی و فرهنگی را مورد توجه قرار داده‌است. این موارد در سوره‌های متعدد قرآن مثل بقره، نساء، نور، طلاق و... فراوان ذکر شده‌است.
        ابتدای آیه «یا ایها الناس اتّقوا ربکم الذی خلقکم من نفس واحده و خلق منها زوجها و بثّ منها رجالاً کثیراً و نساء فاتقوا الله  الذی تساءلون به و الارحام...» در سوره نساء آنچه مورد سخن قرار گرفته، تکثیر فرزند است و تقوی در خصوص خانواده هم در ابتدای آیه و هم در آخر آیه، مورد تأکید واقع شده‌است، جایگاه ارحام و ازدیاد آن و تکثیر نسل در زمره موارد تبیین این آیه است.
        در واقع ادیان به ویژه اسلام در خصوص ازدواج و تکثیر نسل، اهمیت زیادی قائل است و تأکید دارد بر تکثیر نسل صالح و افزایش جمعیتی که زمینه‌ساز «اَنّ الارضَ یرثِها عبادی الصالحون» باشد.
        خداوند در قرآن می‌فرماید «و کذلک جعلناکم أمه وسطا لتکونوا شهداء علی الناس و یکون الرسول علیکم شهیدا» (بقره, ۱۴۳)، با توجه به مفاد این آیه می‌توان نتیجه گرفت که تعادل، ثبات و سلامت خانواده را باید در نظر گرفت، اصل نخست در اسلام تکثیر نسل و سامان‌دهی به این تکثیر و به نظم در آوردن اعضای خانواده است.
        هدف ازدواج در اسلام تکامل روح و جسم و خوشبختی زوجین می‌باشد و آوردن فرزند برای کامل کردن هر چه بیشتر آنها و سهیم کردن فرزند در این خوشبختی است؛ تداوم و استواری خانواده بر فرزندداری بنا شده‌است، زیرا یکی از اهداف زناشویی در تعالیم اسلامی داشتن فرزند است و در احادیث پیامبر و ائمه معصومین علیهم السلام به همین معنا اشاره شده‌است.
        در تولید نسل توصیه این است که از فقر و نادانی نترسید و به فرموده رسول خدا (ص) اگر فردی از ترس فقر از بچه‌دارشدن جلوگیری کند، مورد نفرین است. و نیز فرموده اگر فرزند سقط شود پدر را به بهشت میبرد و اگر بمیرد، خدای اجرش دهد و اگر بماند برای او پس از مرگ طلب آمرزش کند. از تمامی این متون بر میآید که در کنار امر زاد و ولد مسأله نسل سالم و صالح در اندیشه دینی کاملا مورد توجه است.
        مرحوم علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار بابی را تحت عنوان «باب فضل توسعة العیال و مدح قلة العیال» گشوده و روایات این باب را در دو بخش جمع کرده است. بخشی مربوط به اهمیت وسعت دادن خانواده و فضیلت داشتن عیال و فرزند و بخش دوم روایاتی درباره تشویق به کم بچه داشتن اشاره میکند. (مجلسی،۱۳۹۸ه‍، ج۱۰۱، ص۶۹) این نشان می‌دهد که به فرزندآوری در دین ما از تمامی جهات پرداخته شده‌است.
        در هر حال آنچه به عنوان اصل و قاعده اولیه در متون روایی است، فرزندآوری و داشتن فرزندان متعدد و تکثیر است، در واقع با توجه به تعادل جمعیت، حفظ شاکله خانواده بر اساس حضور گرم فرزندان، توجه به قابلیت‌ها و استعدادهای نهفته آنها، برخورداری از امکانات تعلیم و تربیت‌شان و نیز توجه به مقابله با طرح‌های صهیونیستی در تکثیر زاد و ولد در مناطق یهودی‌نشین، رشد اندیشه ولایی و تفکر خاص علوی و حمایت از اصول و مبانی فقه جعفری و ترویج اندیشه انتظار و ظهور حق و حمایت از نهضت مهدوی، همه و همه موضوعاتی است که نباید مورد فراموشی قرار گیرند.
        البته ناگفته نماند روایاتی که به ازدیاد فرزند تشویق می‌کند، تنها نشان دهنده آن است که این کار یک کار پسندیده است نه واجب. در واقع دین مبین اسلام به گونه‌ای کلی زناشویی و فرزندآوری و نگهداری فرزند را سفارش می‌کند، اما آیه‌ای هم نازل نشده که جلوگیری از باروری را منع کرده باشد.
         


        2 نظر | ارسال نظر

          1.  
            بنظرم خیلی خودخواهانه است که بخاطر یه مشکل مثل تنها بودن تک فرزند، هزار تا مشکل به کوله بار خودمون اضافه کنیم. من و همسرم هر دو شاغل و درآمد خوبی داریم و هرگز به داشتن فرزند دوم تو این شرایط جامعه و زندگی فکر نمی‌کنیم. چرا که مسئولان نگران ارتش ۲۰ میلیونی خود در اینده هستند نه نگران آرامش و امنیت فرزندانمان.
           
          0
           
          0
          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷