1991
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
      • انسان مختار و تصمیم‌گیرنده، در قبال انتخاب و تصمیماتش مسئول است؛ در مورد ازدواج و مهریه نیز چنین شرایطی برقرار است.

        مهریه؛ چیزی که می‌گویند «کی داده و کی گرفته؟» سنتی ایرانی-اسلامی که شاید یکی از مهم‌ترین مباحث موضوع ازدواج محسوب می‌شود. مهریه از جنبه‌های مختلف در بحث خواستگاری و ازدواج نقش بازی می‌کند. هم از دید فردی قابل بررسی است، هم از دید اجتماعی. هم در وادی فقهی-حقوقی و قانونی قرار می‌گیرد و هم در عرصه اقتصادی مطرح می‌شود. اخیرا چند سالی است که وارد وادی سیاست هم شده است.

         
        هرچند مهریه در تعریف خود هدیه‌ای است نشانگر مهر و محبت مرد به همسرش، اما در سال‌های اخیر روند بالا رفتن نرخ مهریه بر اثر چشم و هم‌چشمی و نیز انتخاب مهریه‌های عجیب و غریب باعث شد، مهریه نه تنها کارکرد اصلی خود را از دست دهد، که به عنوان سنگ بزرگی در راه ازدواج تبدیل شود. مهریه که قرار بود بهایی برای دوست داشتن باشد، به بهایی برای جدایی تبدیل شده است. هرچند شاید از این جنبه که مهریه برای زنان خانه‌داری که از خود چیزی ندارند، پشتوانه‌ای باشد تا بعد از طلاق یا فوت همسر دستشان خالی نباشد، ولی این هم تنها در صورتی معنی می‌دهد که مرد توانایی پرداخت مهریه را داشته باشد و در صورت ناتوانی در پرداخت آن، چیزی عاید زنان نخواهد شد.
         
        مهریه بر سر چند راهی
         
        نگرانی از تبعات مختلف در موضوع مهریه، از بالا رفتن آمار زندانیان مهریه گرفته تا ایجاد مانع بر سر راه ازدواج جوانان و نیز گاه کلاهبرداری‌ها، باج‌خواهی‌ها و جنایت‌هایی در رابطه با مهریه و مسائلی از این دست باعث شد طیف گسترده‌ای از مراجع و مسئولین به ورود در این حوزه اقدام کنند. این ورود از مصاحبه‌های مختلف و ارائه پیشنهادات گوناگون آغاز شد و در نهایت به طرح اصلاح قانون مهریه در لایحه حمایت از خانواده مجلس شورای اسلامی انجامید. یکی از بندهای این طرح که البته در نهایت با ایرادات فقهی و حقوقی و نیز اختلاف‌نظرهای بسیار در نهایت حذف گردید، تعیین سقف مهریه بود. البته همچنان بسیاری به دنبال راهکاری هستند که مهریه نظام‌مند شود و پیشنهادات مختلفی از طرح‌های تشویقی گرفته تا موضوع عندالمطالبه و عندالاستطاعه کردن آن مطرح شده است.
         
        اما نگاه دختران و خانواده‌ها به این موضوع چیست؟ در جامعه امروز ایران که دیدگاه‌ها همچنان بین نگاه سنتی و مدرن در نوسان است، با طیف متنوعی از نقطه نظرات مختلف در این باره مواجه می‌شویم. شاید بررسی تعدادی از این نگاه‌ها جالب باشد.
         
        چشمش کور، دنده‌اش نرم!
         
        زهره، ۲۱ ساله و دانشجوی ریاضی است. او می‌گوید: «مهریه حق زنه. نمی‌تونن واسش حد تعیین کنن. هر کسی هر حدی دلش خواست می‌تونه بذاره. حالا مرد می‌تونه قبول کنه، می‌تونه هم قبول نکنه. ولی اگه قبول کرد، باید پاش هم وایسه.»
        می‌پرسم: اگر نداشت چی؟ و زهره می‌گوید: «اگر نداشته که اصلا بیخود قبول کرده، همون حقشه که بره زندان!»
         
        مهریه، هدیه است
         
        کوثر به تازگی ازدواج کرده و اعتقادی به دریافت مهریه نداشته است. می‌گوید تنها برای این که عاقد حاضر نبود بدون مهریه خطبه را بخواند، یک سکه مهر تعیین کرده و ادامه می‌دهد: «به نظر من تعیین مهریه کار اشتباهی است. مهریه هدیه است. به قول معروف دندان اسب پیشکشی را هم نمی‌شمارند. این که اجباری هم برایش باشد اشتباه است.»
         
        با این حال کوثر اعتقاد دارد در این مورد شرایط هم مهم است: «در ازدواج‌های سنتی که خانواده‌ها هنوز همدیگر را نمی‌شناسند شاید مهریه لازم هم باشد. یا در شرایطی که زن شاغل نیست و وابسته به مرد است، شاید مهریه بتواند پشتوانه‌ای برای زن محسوب شود. اما اینها به شرطی است که اخذ مهریه از مرد ممکن باشد.»
         
        مهریه، مسئولیت و تصمیم
         
        نگار که کارشناسی‌ارشد حقوق خوانده است، مسئله مهریه را بسیار پیچیده می‌داند و می‌گوید: «به نظر من مهریه یک موضوع فردی است که به دلیل پیچیده بودن انسان‌ها، قرار دادن آن در چارچوب قانون و بند و تبصره کاری دشوار است.»
         
        وی ادامه می‌دهد: «شما می‌توانید دلایل مختلفی را برای تعیین کردن یا نکردن مهریه مطرح کنید، می‌توانید دلایل بسیاری بیاورید که مهریه حق زن است یا ظلم به مرد و می‌توانید موارد مختلفی را از ایرادات به احکام مهریه پیدا کنید که مرد یا زن از آن شاکی باشند و علی‌رغم اینها همه‌شان هم در جای خود درست و منطقی به نظر بیاید.»
         
        نگار تاکید می‌کند: «با این حال، قاضی همیشه بر اساس قانون قضاوت می‌کند و اگر نقصی وجود دارد در قانون است که باید اصلاح شود. اما نوشتن قانونی که همه موارد مهریه را با رعایت عدالت در برگیرد، بسیار پیچیده و دشوار است. در حال حاضر اصل موضوعی که در پرونده‌های مهریه در نظر گرفته می‌شود، همان چیزی است که در عقدنامه می‌آید و لازم‌الاجراست. در واقع مسئولیت این موضوع با زن و مرد است که به عنوان افرادی عاقل و بالغ شروط و موارد عقدنامه را امضا می‌کنند. در نتیجه، عواقب و مسئولیت این امضا، در هر شرایطی با خود آنها خواهد بود.»
         
        او می‌گوید تعیین حد و حدود برای مهریه شاید راهکاری باشد که در ابتدا به ذهن هر کسی برسد. اما این موضوع نواقص بسیاری هم دارد. پس نمی‌توان درباره آن به طور مطلق گفت خوب یا بد است.
        volume37_4.jpg
         
        برخورد احساسی، برخورد منطقی
         
        آمنه که روانشناسی خوانده و دفتر مشاوره هم دارد، می‌گوید به دلیل نوع کارش بسیار با تنش‌های مربوط به مسائلی همچون مهریه هم سروکار داشته و در نتیجه سعی کرده با حقوق و قوانین هم تا حد نیاز آشنا شود. او با تاکید بر این که بر اساس این دایره از اطلاعات جواب می‌دهد، مهریه را دینی بر گردن مرد دانسته و می‌گوید: «مرد در واقع با قبول هر میزان مهریه، خود را زیر دین می‌برد. شرعا، عرفا و اخلاقا هم باید این دین و بدهی را بپردازد. ولی شخصا مخالف این هستم که مرد را به دلیل عدم توانایی در پرداخت بدهی به زندان بیاندازند.»
         
        وی ادامه می‌دهد: «شرایط پذیرش میزان مهریه در ابتدای ازدواج شرایط خاصی است. بیشتر افراد در این شرایط تحت تاثیر احساسات یا تحریکات فکری هستند. مثلا مرد فکر می‌کند میزان مهریه بیشتر علاقه بیشتر او را نشان می‌دهد یا زن فکر می‌کند اگر مرد میزان مهریه موردنظر او را رد کند، باید در علاقه‌اش شک کرد. در مقابل نیز بر اساس اتفاقاتی که در اطراف فرد می‌افتد گاه بدبینی‌هایی هم ایجاد می‌شود که به موضوع دامن می‌زند. به هر حال در چنین شرایط خاصی میزانی از مهریه تعیین می‌شود.»
         
        آمنه می‌افزاید: «تقاضای پرداخت مهریه نیز اغلب در حالت کدورت و خشم اتفاق می‌افتد. در نتیجه برخورد با آن هم شاید مثل زمان تعیین آن چندان بر اساس عقل و منطق نباشد. اما در این میان چیزی که واضح است این دین به اشتباه یا درست بر گردن مرد قرار گرفته و باید پرداخت شود. اما اگر مرد توانایی پرداخت آن را نداشت، به زندان انداختن او کاری اشتباه، احساسی و بی‌حاصل است.»
        وی با اشاره به این که زن مسلما از توانایی یا ناتوانی مرد در پرداخت مهریه تا حد زیادی مطلع است اضافه می‌کند: «در این شرایط اگر زن به ناتوانی مرد در پرداخت مهریه آگاه است، تعیین مهریه خارج از توان مرد عملا اشتباهی است که زن هم در آن شریک شده و حال باید با آن کنار بیاید. بهترین راه هم بررسی دارایی‌های مرد و تقسیط مهریه است. به هر حال از زندانی بودن مرد چیزی حاصل نمی‌شود و مرد خارج از زندان می‌تواند کار کند و مهریه را به صورت قسطی بپردازد.»
         
        آمنه با اشاره به این موارد در پایان خاطرنشان می‌کند: «بر این اساس، حد مهریه مهم نیست و مسئله آگاه‌سازی مردم از شرایط پرداخت آن است.»
         
        فرهنگ‌سازی مهمتر از اصلاح قانون
         
        هدی هم به گونه‌ای نظر نهایی آمنه را تائید می‌کند و می‌گوید: «مسئله صرفا تعیین قانون برای مهریه نیست. کاری که در اصل باید انجام شود، فرهنگ‌سازی و آگاه کردن مردم از ذات مهریه و نیز قوانین و شرایط آن است. در چنین شرایطی زن و مرد با ترکیبی از آگاهی‌های فرهنگی، اجتماعی و حقوقی می‌توانند در مورد مهریه تصمیم منطقی و درستی بگیرند و البته مسئولیت آن را هم بپذیرند.»
        او که مهندسی کامپیوتر خوانده و چند وقتی است نامزد کرده است ادامه می‌دهد: «شخصا ترجیح می‌دهم به جای مهریه، شرایط ضمن عقدی تعیین کنم که نقص‌های قانون را در مورد برابری حقوق زن و مرد اصلاح کند. به نظرم این شرایط تضمین محکم‌تری نسبت به مهریه‌های سنگین هستند.»
         
        چراغ راه: اسلام، قرآن، سیره معصومین
         
        فاطمه‌سادات که طلبگی هم خوانده موضوع از نگاه شرعی به ما جواب می‌دهد و می‌گوید: «بنابر نظر آیت‌الله مکارم‌شیرازی،  اعسار و نداشتن پول برای پرداخت مهریه نیازی به اثبات ندارد و نمی‌توان فردی را زندانی کرد تا ثابت کند پول پرداختن مهریه را ندارد، بلکه باید ثابت شود که فرد پول دارد، اما مهریه را نمی‌پردازد. در صورت اثبات این موضوع می‌توان فرد را زندانی کرد.»
         
        وی اضافه کرد: «برخی زنان مهریه را در میان قهر و ناراحتی وسیله‌ای برای فشار به مرد جهت طلاق می‌دانند، اما باید بدانند از نظر شرعی اگر ثابت شود مرد معسر است و مهریه را برای او تقسیط کرده‌اند به محض پرداخت سکه اول و قسط اول، زن باید تمکین کند. مسلما این مسئله برای زنانی که تا حد تصمیم به جدایی دچار اختلاف با همسرشان هستند، بسیار تلخ و سخت خواهد بود.»
         
        فاطمه‌سادات می‌گوید که علی‌رغم اینها تعیین حد برای مهریه هم شرعا مجاز نیست، ولی در ادامه تصریح می‌کند: «یک مسئله شرعی در عقد، قصد جدی است. عقد ازدواج هم یک عقد یا قرارداد محسوب می‌شود. حال اگر مردی که توان مالی بالایی ندارد، مهریه بالایی را می‌پذیرد، یعنی قصد جدی در پرداخت آن ندارد و همین مسئله با اشکال مواجه است.»
         
        وی در پایان توجه به تعابیر اسلام و قرآن از مهریه و سیره پیامبر اسلام و امامان به وی‍ژه زندگی حضرت علی (ع) و فاطمه زهرا (س) را به عنوان بهترین الگویی معرفی می‌کند که می‌تواند موضوع مهریه را در جامعه تا حد زیادی حل کند و می‌افزاید: «اگر جامعه ما نام اسلامی دارد و ادعای مسلمان بودن داریم، باید به همه این موارد عمل کنیم. مسلما با عمل به این الگوها، می‌توانیم در همه زمینه‌ها، از جمله ازدواج به سعادت دست یابیم.»
         
        انسان تصمیم می‌گیرد
         
        از برآیند نظراتی که در این مقال آورده شد و نظرات دیگری که کم و بیش با این موارد نزدیک بود، شاید پیش از همه بتوان این نتیجه گرفت که انسان مختار و تصمیم‌گیرنده است و این اختیار، او را در قبال انتخاب و تصمیماتش مسئول می‌سازد. در مورد ازدواج و مهریه نیز چنین شرایطی برقرار است و همه اتفاقات آینده بر اساس تصمیم طرفین شکل می‌گیرد. شاید بالاتر از این که به دنبال حق و قانون بگردیم، باید به خود آدم‌ها توجه کنیم. افزایش شناخت و آگاه‌سازی، فرهنگ‌سازی و گستردن دایره دید انسان‌های جامعه، کاری اساسی‌تر از تعیین هرگونه قانونی به نظر می‌رسد. این موضوع به خصوص در زمینه مسائل مربوط به ازدواج به عنوان سازنده نهاد خانواده که زیرساخت اجتماع است، بسیار مهم‌تر و ضروری‌تر به نظر می‌رسد.
         
         
         

         


          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷