2007
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. ماندانا ملاعلی
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۲)
            تعداد بازدید: 2007
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        گزارش مفصلی از خانواده‌های پرجمعیت

        سهیلا در حالیکه لباسهای گشاد و پسرانه عقیل را به تن دارد مریم را بغل کرده و کمر ۷ سالگی‌اش زیر بار خواهر دو ساله‌اش قوس برداشته است. عقیل نیز دست دو برادر ۴ ساله و ۵ ساله‌اش را گرفته و در کنار مادر ایستاده که چادرش را به دندان دارد و نادر را که هنوز شیرخوار است در آغوش دارد. در حالی که شکم برجسته‌‌اش از آمدن قریب‌الوقوع فرزندی دیگر خبر می‌دهد. پدر مثل جنگجویی فاتح که تمام قبیله او را تحسین می‌کنند در کنار خانواده‌اش که اغلبشان مثل تیم ملی لباسهای ورزشی یکسان پوشیده‌اند ایستاده و لبخند می‌زند. این عکس زیبای خانوادگی یکی از اقوام است که اکنون تمام ۷ فرزندشان را به ثمر رسانده‌اند و خود در حالیکه هنوز به ۶۰ سالگی نرسیده‌اند از نگهداری فرزند بازنشسته شده و یک به یک شاهد تولد نوه‌های خود هستند.

         
        زهرا خانم مادر این خانواده که در سن ۱۴ سالگی با همسر ۱۷ ساله‌اش ازدواج کرده در مورد خانواده خود می‌‌گوید: «بچه‌هایم روشنی دلم هستند و به آنها دلخوشی دارم. شاید اگر می‌دانستم چطور می‌شود اینهمه زایمان مکرر نداشته باشم، جلوی این کار را می‌گرفتم، اما آنروزها بلد نبودم چه کنم و حتی وقتی شیر می‌دادم دوباره باردار می‌شدم. بعضی از بچه‌ها را شیر به شیر آورده‌ام. دلم برایشان می‌سوخت. یکی هنوز سیر شیر نخورده بود آن یکی می‌آمد و حقش را می‌گرفت. وقتی تعداد بچه‌ها زیاد شد، وضع اقتصادی خوبی نداشتیم. خیلی وقتها آنها را با حبوبات و آش و نان و ماست سیر می‌‌کردم، اما بالاخره بزرگ شدند. وقتی به بچه‌ها نگاه می‌کنم انگار آینه وضع اقتصادی ما هستند و من ناراحت می‌شوم که چرا وضع بهتری نداشته‌ایم. هر کدام که در وضع رفاهی بهتری بزرگ شده‌اند قد بلندتر و رشیدتر هستند و آنها که در زمان رشدشان فقیر بودیم، کمتر رشد کرده‌اند و قد کوتاه و ضعیف مانده‌اند. اما هرچه هست آنها امروز ثروت ما هستند و همگی بچه‌های سر به راهی هستند که ما را سربلند کرده‌اند.»
         
        یک مویز و چهل قلندر
         
        شاید یکی از بزرگترین چالش‌های خانواده برای افزایش جمعیت مشکلات اقتصادی باشد. با والدین زیادی صحبت کرده‌ام که می‌گفتند اگر وضعشان خوب بود تا ۴ فرزند نیز به دنیا می‌آوردند، اما کمال‌‌گرایی نسل امروز و هزینه سنگین رشد فرزندان متعدد این اجازه را به آنها نمی‌دهد. اگر حمایت اقتصادی و تربیتی از خانواده‌های پرجمعیت صورت نگیرد، تعداد زیاد فرزندان که با فاصله سنی کم به دنیا آمده‌اند، خانواده را دچار آسیب می‌کند. در خانواده پرجمعیت، فرصت و توانایی رسیدگی به فرزندان از نظر مالی، عاطفی و تربیتی وجود ندارد. پدر با وجود تلاش فراوان از عهده مخارج خانواده به درستی برنمی‌آید و مادر نیز با آن که پیوسته مشغول کار است، سامان دادن به کارهای منزل برایش دشوار است، به ویژه اگر در خارج از منزل هم به کار اشتغال داشته باشد، هر دو خسته و فرسوده از زندگی دشواری که برای خود و فرزندانشان ساخته‌اند، تحمل و شکیبایی لازم را در برابر خواسته‌های آنان نشان نمی‌دهند. تنش، اضطراب و ناآرامی از ویژگی‌های چنین خانواده‌هایی است.
         

        volume38_9.jpg

        پرورش فقر یا افزایش نخبگان
         
        پژوهشهای جمعیت‌شناسی نشان می‌دهد تاکنون نقاط تمرکز جمعیت همیشه در روستاها و مناطق محروم بوده است و این بدان معناست که جمعیت زیاد نه از سر آگاهی و توانمندی که به جبر ناآگاهی و فقر امکانات و اطلاعات پدید آمده است، حال آنکه جمعیت کارآمد و به دور از آسیب در
         شرایطی به وجود می‌آید که این گزینه انتخاب آزادانه و هشیارانه والدین باشد. آسیب‌زایی خانواده‌های پرجمعیت بیشتر به این علت است که معمولا بین فقر و رشد جمعیت ارتباط مستقیم وجود دارد و چرخه فقر- رشد جمعیت، از عوامل بازدارنده توسعه و پیشرفت است. بررسیهای انجام شده نشان می‌دهد درصد خانمهای بی‌سوادی که بیش از پنج فرزند دارند، بسیار زیاد است و این درصد در بین خانمهایی که دارای سواد دیپلم و تحصیلات دانشگاهی هستند، بسیار اندک است. در حدود ۹۰% خانواده‌های پرجمعیت، از اقشار کارگر، کشاورز و بخ
        ش متوسط جامعه می‌باشند و با توجه به اینکه این دسته از اقشار زحمتکش جامعه از امکانات اقتصادی کمتری برخوردارند، در نتیجه، پیامدهای ناگوار آن دامنگیر جامعه می‌شود. شاید امروز که برخلاف دهه‌های گذشته شعار افزایش جمعیت رواج یافته است باید خواهان جمعیتی باشیم که جامعه را به بالندگی برساند و از میان آنان نخبگان برخیزند، نه آسیب‌های اجتماعی.
         
        مشکلات تربیتی
         
        حمید الف، پدر ۵ فرزند است که یکی از آنان دختری است که از خانه فرار کرده است. این پدر ۵۷ ساله دو پسرش را هم غیرقابل کنترل می‌خواند! حمید می‌‌گوید: «اوایل ازدواجمان پدرم فوت کرد و از او به من یک مینی‌بوس ارث رسید که چرخ زندگی‌مان را به خوبی می‌گرداند. من که وضع خوبی داشتم، دلم می‌خواست فرزندان زیادی داشته باشم. اما یک تصادف وحشتناک همه چیز را دگرگون کرد و علاوه بر پرداخت دیه چند نفر از مسافران که کشته شده بودند، مدتی هم به زندان افتادم و مینی‌بوس را هم از دست دادم. آنوقت من ماندم و شش تا دهان باز. هر کاری حتی باربری می‌کردم تا خرج خانه را درآورم، اما نمی‌‌شد. زندگی کلافه‌ام کرده بود. بچه‌ها را کتک می‌زدم و آنها را از یک اتاق که تنها سرپناهمان بود بیرون می‌کردم تا لحظه‌ای بدون حضور آنها آسودگی داشته باشم. بیشتر وقتها خارج از خانه کار می‌کردم. اینطور بود که بچه‌ها کم‌کم از کنترل خارج شدند. فقط دو پسر بزرگترم درس‌خوان شدند و سه تای دیگر مایه ننگم!»
         
        وقتی تعداد زیاد فرزندان با آسیب‌های اقتصادی و اجتماعی همراه می‌شود، فرزندان این خانواده‌ها اغلب به علت خلاء عاطفی و نبود آرامش در کانون خانواده، به محیط بیرون و افراد دیگر گرایش می‌یابند و با توجه به آسیب‌زایی جامعه و آسیب‌پذیری خود، به مشکلات عاطفی، روانی، اجتماعی گوناگون دچار می‌شوند؛ مشکلاتی مانند افت درسی، پرخاشگری، نافرمانی، ناسازگاری در خانه و مدرسه، ترک تحصیل و گاه اعتیاد و بزهکاری.
         
        پژوهشی که در مورد ارتباط فرزندان زیاد و پیشرفت تحصیلی توسط آذر پورحسین، معصومه واحدی اقدم زیر نظر توکل موسی‌زاده صورت گرفته نشان می‌دهد بین دو متغیر تعداد فرزندان و پیشرفت تحصیلی آنان رابطه آماری معنی‌دار معکوسی وجود دارد. یعنی هر قدر تعداد فرزندان خانواده بیشتر باشد، پیشرفت تحصیلی آنها کمتر و برعکس هرچه تعداد فرزندان کمتر باشد، پیشرفت تحصیلی آنها افزایش می‌یابد. از طرفی هم با بهبود وضعیت اقتصادی خانواده پیشرفت تحصیلی فرزندان نیز افزایش می‌یابد. همچنین، هرچه محیط خانواده گرمتر و صمیمی‌‌تر باشد، وضعیت تحصیلی فرزندان نیز پیشرفت خواهد داشت. اینها به این معناست که ترویج موالید بیشتر در میان جامعه باید با برنامه‌‌های حمایتی قوی دولت همراه باشد، به نحوی که امکان تحصیل رایگان و با کیفیت برای فرزندان متعدد خانواده‌ها فراهم شود و مشاوره خانواده برای کاهش تنش در این خانواده‌ها با تسهیلات بیمه یا حتی رایگان ارائه شود تا به حل مشکلات روحی روانی این خانواده‌ها کمک شود. علاوه بر اینها می‌تواند شرایطی فراهم شود که اگر پدر در چنین خانواده‌هایی دچار مشکلات ناگهانی اقتصادی شد، بیمه‌ای برای حمایت از خانواده به وجود بیاید که خانواده را از افتادن به ورطه نابودی نجات دهد.
         
        در پژوهش یاد شده به اولیای دانش آموزان به خصوص خانواده‌های پرجمعیت توصیه شده است که با برنامه‌ریزی و برخورد صحیح از افزایش جمعیت به عنوان محرک کمکی جهت پیشرفت تحصیلی فرزندان خود استفاده نمایند و در واقع با ایجاد رقابت پنهان بین فرزندان و فراهم کردن زمینه تعامل علمی و درسی بین آنان باعث تقویت بنیه عملی و تحصیلی آنان گردند. همچنین پیشنهاد شده است که در تالیف کتب درسی به نیازها، استعدادها، علایق و شرایط محیط زندگی دانش‌آموزان توجه شود و امکانات مطلوب و روشهای نوین آموزشی وسایل کمک آموزشی برای خانواده‌ها به کار گرفته شود. ایجاد ارتباط قوی بین مدرسه و خانواده دانش‌آموزان و سعی در بالابردن فرهنگ خانواده‌های روستایی و توجیه فواید ادامه تحصیل و ایجاد مدارس شبانه‌روزی برای تحصیل دانش‌آموزان مناطق محروم همچنین توجه به برابری آموزشی در تمامی مناطق کشور اعم از شهری و روستایی از دیگر توصیه‌های این پژوهشگران است.
         
        volume38_10.jpg
        مشکلات روانی 
         
        سمیرا که ۷ پسر را به ثمر رسانده است، اکنون در سن ۷۰ سالگی تنهای تنهاست. او می‌گوید: «سالهاست احساس افسردگی می‌کنم. حتی فکرش را هم نمی‌کردم با این همه فرزند در این سن نگاهم به در خشک شود و کسی سراغم نیاید. وقتی بچه‌ها کوچک بودند از بس خانه شلوغ بود و بچه‌ها آویزانم بودند، دائم سر درد داشتم و نمی‌توانستم استراحت کنم. مادر و مادرشوهرم به من کمک می‌کردند، اما بازهم اول و آخر بزرگ کردن آنها پای خودم بود. به خودم دلداری می‌دادم که سمیرا خانم یک روز تمام خانواده تو را تر و خشک می‌کنند و عروسها نمی‌گذارند آب توی دلت تکان بخورد، اما اکنون هر پسری به سمتی رفته و سراغ ما را هم نمی‌گیرند.»
         
        یک خانواده پرجمعیت می‌تواند به استرس و آزردگی روانی والدین منجر شود. نتایج یافته‌های تحقیقاتی بر روی جمعیت آماری در تورنتو نشان می‌دهد احتمال ابتلا به افسردگی زنان در خانواده‌های پرجمعیت بیشتر از مردان است. جامعه‌شناس دانشگاه کلیولند استیت، در راستای تحقیقات خود پیرامون واکنش زنان و مردان نسبت به زندگی در یک محیط شلوغ به این موضوع پی برد که احتمال ابتلا به افسردگی برای زنانی که در خانواده‌های پرجمعیت زندگی می‌کنند، بیشتر از مردان است و با وجود انزواطلبی بیشتر مردان نسبت به زنان، این زنان هستند که بیشتر به افسردگی دچار می‌شوند. زنان براساس نوع ارتباطات و نقش‌های اجتماعی خود نمی‌توانند از محیطهای شلوغ جدا شوند، در حالی که مردان در دوری از دیگران توانایی بیشتری دارند. وجود شبکه‌های حمایتی برای مادران پرمشغله و دارای فرزند زیاد و طراحی برنامه‌های تفریحی برای این مادران می‌تواند جلوی این معظلات را بگیرد.
         
        مشکلات بهداشتی
         
        یکی دیگر از عواملی که سلامت خانواده را به خطر می‌اندازد، زایمانهای مکرر مادر است. وقتی پدر و مادر، هیچ برنامه‌ای برای فاصله‌گذاری و انتخاب تعداد فرزندان ندارند و مادر از روشهای بارداری بی‌اطلاع است، زایمانهای مکرر، مادر را در معرض انواع بیماریهای جسمی و روحی قرار می‌دهد.
         
        نرگس مادری است که بعد از به دنیا آوردن ۵ فرزند در یک روستای شمال کشور دچار افتادگی رحم و مشکلات عدیده‌ای شد. او هنوز خیلی تا یائسگی وقت داشت که به توصیه دکترش ناچار شد رحمش را بردارد. او که اکنون به ۶۵ سالگی رسیده است، به سختی قدم از قدم برمی‌دارد و کمر درد سختی دارد که نیاز به عمل جراحی دارد، اما قدرت مالی خانواده اجازه این کار را نمی‌دهد.
         
        نسترن عظیمی متخصص زنان و زایمان می‌گوید: «اگر زایمانهای مکرر بدون ترمیم و بازسازی و بازگشتن قوای جسمی مادر رخ دهد، هم مادر و هم جنین در معرض خطر قرار می‌گیرند. مادر به تدریج، دچار کمردردهای شدید می‌شود و وضعیت طبیعی ستون فقرات و لگن، دچار آسیب می‌گردد. علاوه بر این، مادر دچار ضعف، سوءتغذیه، کم‌خونی و در نتیجه، آماده ابتلا به بیماریهای مختلف خواهد بود.» وی می‌افزاید: «مادری که فرزندان را شیر به شیر به دنیا می‌آورد، در اثر بی‌خوابی شبانه‌روزی از نظر جسمی و روانی بسیار آسیب‌پذیر می‌شود. اکثر این مادران به توصیه‌های پزشکی چون ورزشهای کف لگن و ورزشهای اصلاحی توجهی نمی‌کنند و دچار افتادگی رحم یا مثانه می‌شوند که بعدها برایشان مشکلات عدیده‌ای پیش می‌آورد.»
         
        volume38_11.jpg
         
        فواید اقتصادی خانواده‌های پرجمعیت
         
        مراد علوی پدر ۷ پسر و دو دختر است. او می‌گوید: «واقعا نمی‌دانم امروز به دنیا آوردن بچه‌های متعدد جز خرج چه فایده‌ای دارد، اما باید بگویم داشتن یک طایفه پر اولاد در زمان ما ثروتی بزرگ بود. فرزندان ذکور پشت پدر را مثل سد محکمی نگاه می‌داشتند و کمک اقتصادی خوبی بودند. آن روزها همه کسب و کار خانوادگی داشتند. یا مزرعه پدری را پسرها می‌چرخاندند یا مغازه پدر را پسرها اداره می‌کردند و اگر تعدادشان زیاد بود، کم‌کم کسب و کارش را توسعه می‌دادند. اما امروز تنها فایده اقتصادی فرزندان این است که اگر شغل خوبی پیدا کنند و بچه‌های خوبی هم باشند، ممکن است فردا روز به درد والدین خود بخورند.»
         
        زهرا محمدی، جامعه‌شناس معتقد است: «اگر بخواهیم مطلوبیت فرزندان متعدد را به خانواده‌ها بازگردانیم یکی از کارهایی که می‌توان کرد رونق دادن به کسب و کارهای خانگی است. طوری که داشتن فرزند برای رونق این کسب و کار امتیازی به حساب بیاید. اما اینطور که امروز پیش می‌رود، فرزندان هریک راهی جداگانه می‌پیمایند و پدر نیز هیچ پیشنهاد کاری برای آنها ندارد.»
         
        فواید اجتماعی
         
        زهره خانم همیشه می‌گفت: «خانواده باید پشت داشته باشد. بچه‌هایم وقتی بچه‌دار شدند باید عمو و خاله و عمه و دایی هم باشند. فامیل است که به داد فامیل می‌رسد.» امروز او ثمره این تفکر خود را می‌بیند. فرزندانش که بزرگ شده‌اند از والدین و خواهر و برادرانشان حمایت می‌کنند و فرزندان آنان عمه، عمو و خاله و دایی دارند که هر یک به سهم خود در نگهداری و اجتماعی شدنشان نقش ایفا می‌کنند. امروز زهره خانم خوشحال است و وقتی به نوه‌هایش نگاه می‌کند می‌گوید: «آدم نباید از لای بته عمل آمده باشد، باید همه کس دور و برش باشند.»
         
        امروزه معدود خانواده‌هایی هستند که بیش از یک فرزند دارند و می‌توان گفت نسل خاله، عمو، دایی و عمه در حال انقراض است. مسئله‌ای که سبب نگرانی بسیاری از کارشناسان حوزه خانواده شده و آن را ارمغان زندگی مدرن و ماشینی امروز می‌دانند.
         
        فواید تربیتی
         
        محسن ۶۹ ساله، سالها پیش از اصفهان به تهران آمده است. او که دو دختر و یک پسر دارد می‌گوید: «ما ۷ برادر و ۵ خواهر بودیم که در یک خانه خیلی بزرگ با حیاطی مثل باغ زندگی می‌کردیم. پدرمان دو همسر داشت و هر دو در یک حیاط بودند. نمی‌دانم نقش پدر و مادرم چه بود! راستش را بخواهید خواهر و برادر بزرگترم ما را  از روی همان الگویی که والدین آنها را تربیت کرده بودند پرورشمان می‌دادند. همه به صورت سلسله مراتبی از بالا دست خود فرمان می‌گرفتند. فکر نمی‌کنم برای مادرم زیاد سخت بود. او که همسر بزرگ پدرم بود همه را فقط مدیریت می‌کرد و دستش را به کارهای جزیی چون رفت و روب و شستشو آلوده نمی‌کرد. حتی غذا هم نمی‌پخت و فقط دستور‌العمل می‌داد. ما مثل یک ارتش بودیم. همه به صف می‌شدیم و عیدی می‌گرفتیم، لباس نو می‌گرفتیم، شیرینی می‌گرفتیم... هرچه بود خیلی خوش می‌گذشت و همه‌اش بازی بود و مسابقه. باهم مسابقه درس خواندن، ورزش کردن، کار کردن، و... می‌دادیم و همیشه از هم جلو می‌زدیم. همه ما سرانجام خوشی داشتیم. خدا را شکر. وضعمان از بچه‌های یکی یکدانه امروز خیلی بهتر بود. ما با یک تربیت واحد، اما سبک‌های مختلف راه خود را پیدا می‌کردیم و کسی ما را زیر ذره‌بین نمی‌گذاشت. لای پر قو هم بزرگ نمی‌شدیم و سختی زندگی را از همان اول که باید پیراهن وصله دار می‌پوشیدیم تا یاد بگیریم مراقب لباسهایمان باشیم درک می‌کردیم.»
         
        زهرا محمدی جامعه‌شناس معتقد است در خانواده‌های پرجمعیت بچه‌ها بهتر اجتماعی می‌شوند و رقابت را می‌آموزند و به ورطه درونگرانی و انزوا نمی‌افتند و وسواس بیش از حد والدین تک‌فرزند را کمتر تجربه می‌کنند. وی معتقد است: «مراقبت افراطی از کودک، فردی ضعیف و کم تحمل می‌سازد که با دشواری‌های جامعه واقعی آشنایی ندارد. گویی او هرگز زمین نخورده است که بلند شدن را بلد باشد. ولی در خانواده‌های چند فرزندی چنین مواردی کمتر مشاهده می‌شود.»
         
        فواید بهداشتی
         
        گرچه رعایت نکردن ضروریات بهداشتی بعد از زایمانهای مکرر مشکلات زیادی برای مادران به وجود می‌آورد، اما به گفته محققان هرچه تعداد بارداری مادر بیشتر باشد بدلیل ترشح هورمونهای دوره بارداری در جریان خون وی، کمتر دچار بیماریهای قلبی و سکته می‌شود. مطالعات نشان داده که داشتن ۴ فرزند یا بیشتر به سلامتی مادر کمک می‌کند و احتمال مرگ مادر در اثر سکته ۵۰ درصد کاهش پیدا می‌کند. مادران در خانواده‌های بزرگ از حمایت اجتماعی و عاطفی بیشتری از سوی فرزندان برخوردارند و این خود عامل مهمی در پیشگیری از ناراحتیهای قلبی به شمار می‌رود.
         

        2 نظر | ارسال نظر

              1. user-pic
              2. نامشخص
                ۱۰ بهمن ۹۱
                ۱۸:۰۳
          1.  
            فقط ۲ فرزند کافیست . اینهایی که از افزایش جمعیت حمایت میکنند خودشون در رفاه کامل هستند و یا امل هستند
           
          0
           
          0
              1. user-pic
              2. نامشخص
                ۱۴ بهمن ۹۱
                ۱۵:۴۹
          1.  
            پاسخی به نظر نامشخص
            فقط ۲ فرزند کافیست . اینهایی که از افزایش جمعیت حمایت میکنند خودشون در رفاه کامل هستند و یا امل هستند
            خیلی ممنون که انقدر منصفانه درباره آدم ها نظر میدید. واقعا که
           
          0
           
          0
          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷