2372
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. سمیه اصلانی
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۱۲)
            تعداد بازدید: 2372
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        تحلیل محتوایی دو برنامه پرطرفدار «خاله شادونه و دونه‌ها» و «عموهای فیتیله‌ای»

         

        دخت‌ایران - ساخت هر چیزی در هر جای دنیا، نیازمند شناخت، مهارت و تجربه است و صد البته داشتن ابزاری مناسب و به روز. از ساخت یک پاک‌کن ساده فسقلی گرفته که گاهی نیاز به کارخانه و دم و دستگاه آنچنانی دارد تا ساخت یک سد عظیم؛ اما در بین تمام این ساخت و سازهای قد و نیم‌قد، ساخت برنامه‌هایی که بیشتر روح و فکر آدمی را درگیر می‌کند تا جسمش را، از همه سخت‌تر و مهم‌تر است و باز سخت‌ترش ساخت آن چیزی است که خوراک لوح سپید روح و ذهن یک کودک است. کودکی که به فرمایش پیامبر (ص) هرچه در کودکی‌اش می‌آموزد چون نقشی است که بر روی سنگ کنده شود.

        گاهی ما آدم‌ها بی‌علم و بی‌حساب، با یک تصویر غلط، حرف بیجا، چنین نقش پایداری را بر سنگی حک می‌کنیم و آنگاه توقع داریم با همان پاک‌کنی که بسیار با حساب و کتاب و به روز طراحی کرده‌ایم، آن را پاک کنیم.

         

        از سرزمین دونه‌ها تا عموهای فیتیله‌ای

        بعد از یک دوره رکودی که تلویزیون در زمینه ساخت برنامه‌های زنده و پرمخاطب برای کودکان داشت، در دهه اخیر، با ورود مجریان قوی و فضاسازی‌های جدید و شاد، برنامه‌های مختلفی در شبکه‌های متعدد برای کودکان به روی آنتن رفته است. برنامه‌هایی با اجرای عمو پورنگ و امیرمحمد، عموهای فیتیله‌ای، خاله شادونه، پنگول و غیره. عمر حضور و فعالیت بسیاری از این برنامه‌ها و مجریانش در تلویزیون نزدیک به ده سال است. عمری که به نظر می‌رسد برای کسب تجربه و بهبود کیفیت کار برنامه‌سازان و مجریان و شخصیت‌هایی که ارتباط مستقیم با کودکان دارند، کم نباشد.

         

        volume46-12.jpg

        به گزارش دخت‌ایران در نظرسنجی که از کودکان‎۵  تا‎۱۰  ساله درباره برنامه‌های سیما در فصل بهار ۱۳۹۱ (تهران و ۳۱ شهر دارای مرکز صدا و سیما) توسط  «اداره کل پژوهش‌های اجتماعی و سنجش برنامه‌ای، گروه کودک و نوجوان» انجام شده، نتایجی به دست آمد:

        ۱- براساس نتایج حاصله، در بهار ۱۳۹۱، ۹/۹۸ درصد پاسخگویان، «به نحوی» بیننده برنامه‌های سیما در شهرهای مورد پژوهش بوده‌اند که به طور متوسط، «۳ ساعت و ۱۵ دقیقه» در شبانه‌روز برنامه‌های تلویزیون را تماشا می‌کردند.

        ۲- محبوب‌ترین برنامه‌های کودک سیما در فصل بهار از نظر بینندگان در شهرهای مورد بررسی، برنامه «شادونه در سرزمین دونه‌ها» (۳۹ درصد) بوده و پربیننده‌ترین برنامه‌های کودک شبکه «دو» سیما، برنامه «فیتیله ۲» با ۷۸ درصد، که ۹۱ درصد از بینندگان در شهرهای مورد پژوهش، از این برنامه «خیلی» خوششان آمده است.

        بنابراین ما با دو برنامه بسیار پرطرفدار مواجهیم که هر دو قدمت خوبی در شبکه ۲ سیمای ما داشتند؛ «خاله شادونه و دونه‌ها» و «عموهای فیتیله‌ای»

         

        فیتیله، جمعه تعطیله!

        عموهای فیتیله‌ای بیش از یک دهه است که با علاقه تحسین‌برانگیزی همچنان برای بچه‌ها و البته بزرگترها برنامه اجرا می‌کنند. اوایل کار عمو قناد هم کنارشان بود که با آن هیجانات خاصش و تکان دستانش روی هوا همه را دعوت می‌کرد که با هم یک برنامه ببینند، اما بعد از مدتی کار شکل جدیدی به خودش گرفت. بزرگترها را می‌دیدیم که با بچه‌های‌شان در برنامه حضور داشتند و این اواخر هم حضور «محمود شهریاری» به عنوان مجری کنار عموها.

        به همه این تغییرات بهتر است تغییر دکور و به قولی شادشدن فضای برنامه را هم اضافه کنیم. شاد شدنی که جدای از حرکات خنده‌دار عموها و شعرهایی که می‌خوانند، مدیون موسیقی تند برنامه است.

        در تغییرات صورت گرفته، عنوان شده بود که دوستان در پی آن هستند تا از مضامین اخلاقی و دینی و آموزه‌های قرآنی بیشتر در برنامه استفاده کنند؛ به حق هم این اتفاق افتاد، اما به چه شکلی و در چه قالبی؟

         

        volume46-13.jpg

        اینجا چند سوال بزرگ و اساسی مطرح است: کودکی که مخاطب برنامه ماست، چه چیزی بیشتر در یاد و ذهنش ثبت می‌شود؟ کدام یک از حواسش بیشتر در اختیار ماست؟ کودک بیشتر و سریعتر حرکات موزون و موسیقی ریتمیک را می‌بیند و می‌شنود یا به متن و مضامین دقت دارد؟ درک مطلب او از اتفاقاتی که آنقدر سریع و تند در برنامه صورت می‌گیرد تا چه حد است؟ آیا بیشتر به انجام حرکات موزون تشویق می‌شود و مبهوت این جعبه جادویی و پررنگ و لعاب است یا متوجه متن شعری که گاه در زیر این موسیقی و حرکات سریع شهید می‌شود؟ آیا همین نمایش‌های داستانی زیبا با مضامین خوب و دکور شاد برای نشاندن مخاطب کودک پای تلویزیون کافی نیستند؟ اگر چنین قدرتی ندارد و ما به ضرب آهنگ این بار مغذی را به مخاطب تزریق می‌کنیم، پس جای کمی درنگ است و تامل! کمی نه، بلکه بسی درنگ.

         

        یه جیغ و هورای بلند!

        اتفاق جیغ و هورا کشیدن و گوش ذهن کودک را با موسیقی‌های فراوان پر کردن، متاسفانه اتفاق شایعی است. به نظر می‌رسد این نکته که گریبانگیر برنامه خاله شادونه نیز بوده، اخیرا تا حدی در این برنامه تعدیل شده است. هر چند ما در اینجا هم با حرکات موزون دونه‌ها و هم‌خوانی آوازگونه خاله با صدای نازکی که نازک‌تر -نه کودکانه‌تر- هم ادا می‌شود، متاسفانه جای توجیهی باقی نمی‌گذارد. فراموش نکنیم که کودک ما با دیدن می‌آموزد. با دیدن آن لباس‌های آنچنانی و پر زرق و برق، حرکات و صدای نازکی که طبیعی بودن آن شاید بیشتر بر دلش بنشیند.

         

        رقابت با آن طرف آبی‌ها

        در یکی از مصاحبه‌های اخیر دوستان خواندم عموها دغدغه این را دارند که کودک ما پای ماهواره ننشیند و خوراک فکری از آن طرفی‌ها دریافت نکند. عالی است، اما چگونه؟

        دو همسایه عروسی گرفته‌اند. یکی از همسایه‌ها پای‌بند قوانین شهروندی و حقوق همسایگی است و صدای آهنگش را فقط در حد چاردیواری خودش که مجاز است بلند می‌کند. در مقابل ساختمان بغلی به هیچ قانون و حد و حدودی پای‌بند نیست. ارکستر آورده و می‌زند و می‌کوبد و شاد است. این همسایه که آزار می‌بیند و صدای عروسی بغلی چارستون مراسم او را هم می‌لرزاند، برای این که میهمانانش جذب موسیقی همسایه نشوند و هوش و حواس به آن نسپرند، چه می‌کند؟

        الف) او هم متقابلا صدای سیستمش را بالا می‌برد

        ب) برایش مهم نیست هوش و حواس جمع از دست رفته

        ج) با حفظ چارچوب‌های ارزشی خودش، تصمیم می‌گیرد کار خلاقانه‌ای انجام دهد تا ذهن دیگران را با خود همراه سازد

         

        volume46-14.jpg

        دقت کنیم که ما فقط با کودکان تهرانی سر و کار نداریم. کودکانی که تازه درصد کمی از آنها بی‌نظارت خانواده برنامه‌های آنچنانی ماهواره را می‌بینند. آن کودک روستایی نیز عاشق خاله شادونه است و عموها را دوست دارد. کودکی که ذائقه بکرش را نه ماهواره، نه عروسی‌ها و میهمانی‌های آنچنانی که برنامه‌های ما ممکن است تغیییر دهد!

         

        غذایی خوب در ظرفی نامناسب

        ما معارف خوب و عالی داریم که بسیار خوب هم می‌توانیم آنها را خوراک بچه‌ها کنیم، اما در چه ظرفی بریزیم و چگونه این غذا را بدهیم بسیار مهمتر است. وگرنه همان روغن زیتون عالی و غنی در کمی حرارت زیاد سمی و مضر می‌شود.

        در روز نیمه شعبان که ما با یک مناسبت معنوی خاص روبرو هستیم، ویژه برنامه‌ای را از فتیله‌ای‌ها می‌بینیم به غایت شاد که سبک موسیقی آن کمتر از همان همسایه ارکستری نیست؛ به همراه حرکات بندری عروسک‌ها و گاه نورپردازی که باز ما را یاد همان عروسی می‌اندازد. کجای ماجرا جالب می‌شود، آنجا که جلوی سن گروه دخترانی را می‌بینی که چادرهای سفید بر سر دارند و شادند، چون یکی از مهمترین روزهای زندگی‌شان است؛ جشن تکلیف!

        حال ما بیاییم اول و وسط و آخر برنامه هم دعا بخوانیم، این تناقض‌ها در ذهن کودک ما چه می‌سازد؟ ذهن کودکم، نه ذهن من بزرگتری که این حرف‌ها برایم آشناست و از اطرافیان زیاد شنیده‌ام؛ «همه چیز سرجایش. نماز و دعای‌مان را هم می‌خوانیم، موقع شادی و جشن هم همه جوره هستیم.»

         

        از یک ساله تا ۹۰ ساله

        «فیتیله محبت» یکی از بهترین اتفاقات سری جدید فیتیله‌ای‌هاست. اتفاق قشنگی که باز گاه به خاطر ریتم کند و محزونش در بین آن همه هیاهو و صدا خودش را در ذهن بیننده گم می‌کند. بیننده‌ای که هر از گاهی هم سنش مغفول واقع می‌شود. آسیبی که به مرور زمان دامن‌گیر بسیاری از کارهای تلویزیونی می‌شود. کودک ۷ ساله درک و فهم بسیار متفاوتی با یک کودک ۱۲ساله دارد. هر چه این بازه را بزرگتر بگیریم، آش ما شله قلمکارتر می‌شود. ما نمی‌توانیم یک برنامه را برای تمام مخاطبین در تمام گروه‌های سنی در نظر بگیریم. صد البته که یک برنامه کودک قوی می‌تواند تمام خانواده را هم پای خود بنشاند، اما وظیفه ندارد برای تمام آنها خوراک فکری تهیه کند. این مورد متاسفانه در سری‌های جدید عموها رعایت نشده است. به طور مثال آقای شهریاری حتما نباید در روز جهانی تغذیه با شیر مادر وسط برنامه توصیه‌های جدی به مادران در خصوص نحوه گرفتن کودک از شیر بکند فقط برای اینکه حتما پیامی هم به مناسبت این روز داده شده باشد.

         

        volume46-15.jpg

        این مطالب آموزشی در سرزمین دونه‌ها هم مرتب به شکلی دیگر تکرار می‌شود. مثلا یک روز خاله و دونه‌ها می‌خواهند درباره این صحبت کنند که همه حیوانات برای ما فایده دارند از مارمولک و مگس و زنبور تا مرغ و گاو. دونه‌ها مرتب سوال می‌پرسند و این خاله است که مثل بیشتر وقت‌ها جواب همه سوال‌ها را می‌داند و تند تند پاسخ می‌دهد. یعنی ما در یک برنامه این موضوع کلی بزرگ را در قالب شعر و نمایش و سوال و جواب به کودک می‌آموزیم و فردا یک موضوع آموزشی دیگر. در حالی که در روانشناسی کودک آنهم در سنین پایین آموزش غیرمستقیم و به قولی آهسته و پیوسته بسیار مهم است. مثل آن شعری که در چند برنامه توسط خاله و دونه‌ها به بهانه‌های مختلف، اما مرتبط خوانده می‌شد و بسیار خوب در ذهن کودک می‌ماند: « شیر بخور همیشه / یه شیشه، دو شیشه»

        محبوبیت زیاد، قطعا مسئولیت زیاد نیز به همراه دارد. عموها و خاله‌هایی که گاه میلیونی مخاطب دارند، بچه‌ها آنقدر دوست‌شان دارند، مدام می‌بینندشان و روی تک تک رفتارها و گفتارهای‌شان حساب باز می‌کنند، مسئولیت‌شان در قبال ثانیه به ثانیه‌ای که روی آنتن هستند ممکن است حتی بیشتر از معلمی باشد که در طول عمرش فقط با هزار دانش آموز سر و کار داشته.

         

        چشم‌اندازمان کو؟

        آیا وقت آن نرسیده که صدا و سیما هم برای برنامه‌های کودک خود، چشم‌انداز ۲۰ساله نه، حداقل ده ساله ترسیم کند و برای نیل به آن، با تشخیص توانمندی و استعداد افراد آنها را به سوی رشته‌هایی سوق دهد که مختص حوزه کودک، نوجوان، حتی جوان و خانواده باشد؟

        آیا فردی که برای بزرگترها خوب و گوشنواز موسیقی می‌سازد، صلاحیت این را هم دارد که آهنگساز برنامه‌های کودک باشد بدون تخصص و شناخت بایسته‌های این گروه؟

        آیا نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان یک برنامه کودک نباید خودش از یکسری اصول با اطلاع باشد و در کنار خود به جز ارزیاب، حداقل یک مشاور مذهبی، روانشناس و جامعه‌شناس که آنها خود نیز متخصص این حوزه هستند، داشته باشد؟ اصلا دکوراتور برنامه‌های کودک باید روانشناسی کودک و رنگ‌ها را بشناسد، نویسنده‌اش با ادبیات کودکان کاملا آشنا باشد و یک تیم فکری قوی اتاق فکر کلیت برنامه باشد.
        آیا هر مجری که شاد است و کودک درونش فعال، بدون آموزش و دانستن یکسری جزئیات مهم، صرف علاقه به کودکان، بدون هیچ فیلتری می‌تواند قدم در این برنامه‌ها بگذارد، آن هم در یک برنامه زنده که احتمال اشتباه در آن بالاست؟

        این سوالاتی است که در خصوص تمام برنامه‌های کودک مطرح است نه این دو برنامه پرطرفدار که خودم هم گاه مشتری پر و پا قرص‌شان هستم و مطمئنم تیم اجرایی آنها سعی‌شان را در بهبود کیفیت کار دارند.

         

         


        12 نظر | ارسال نظر

              1. user-pic
              2. مینا
                ۰۲ مهر ۹۲
                ۰۰:۳۱
          1.  
            چه اشاره دقیقی داشتن نویسنده! واقعا ممنون که آگاهی رسانی می کنین.
           
          0
           
          0
          1.  
            دوست گرامی مطلب قابل تأمل شما را خواندم. بسیار خوشحال شدم که با نگاهی تیزبینانه به نقد برنامه های کودک سیما پرداخته اید، بخصوص بخاطر نقد برنامه فیتیله از صمیم قلب از شما متشکریم. با احترام- علیرضا آقایی- تهیه کننده برنامه فیتیله
           
          0
           
          0
          1.  
            با عرض سلام و احترام؛ از نظر شما سپاسگزاریم و امیدواریم که این نقد و بررسی‌ها به بهتر شدن روز به روز برنامه فیتیله کمک کند
           
          0
           
          0
          1.  
            موضوع خیلی مهمیه لطفا تا حاصل شدن نتیجه این قضیه رودنبال کنید
           
          0
           
          0
              1. user-pic
              2. سمیه اصلانی
                ۰۲ مهر ۹۲
                ۲۲:۳۸
          1.  
            سلام علیکم، ممنون از حسن توجهی که به مطلب داشتید. امیدوارم نقد سازنده ای بوده باشد. این نقد بر اساس تجربیات چندین ساله تدریس (حوزه پژوهش و پرورش خلاقیت) و ارتباط مستقیم و مستمر با بچه های مقاطع ابتدایی نوشته شده است. آرزومندم عموهای فیتیله ای همانگونه که خاطره خوب نسل ما و بزرگترهای ما بودند، خاطره خوب بچه های این نسل و مایی که الان بزرگترشان هستیم، باشند.
           
          0
           
          0
              1. user-pic
              2. مادر
                ۰۳ مهر ۹۲
                ۰۹:۲۰
          1.  
            چقدر خوبه که شما بزرگوار انقدر دقیق بازخوردهای برنامه رو دنبال می کنید.
           
          0
           
          0
          1.  
            متاسفانه این ناهماهنگی در اکثر برنامه های کودک وجود دارد و چه خوب است در این باب باز نگری گردد
           
          0
           
          0
              1. user-pic
              2. نامشخص
                ۱۷ شهریور ۹۳
                ۱۴:۲۱
          1.  
            سلام خدا را شکر که کسانی تریبون ما برای رساندن صدای کودکان معصوممان که هیچ توان دفاعی در مقابل هجمه برنامه های پرضرر سیما ندارند به گوش مسئولین این امر شده اند. چه قدر دل ما والدین از دست سازندگان برنامه های کودک تلویزیون پر است، کاری که آن ها می کنند گاهی کمتر از کودک کشی اسرائیل در غزه نیست چرا که اگر کمی تعمق در شناخت رشد روحی کودک داشتند می فهمیدند که گاه ناخواسته در حال سربازپروزی برای غرب هستند نه دولت کریمه امام زمان عج .خداوند به شما توفیق روزافزون و به همه ما بصیرت بیش از پیش عنایت کند.
           
          0
           
          0
              1. user-pic
              2. نامشخص
                ۱۷ شهریور ۹۳
                ۱۴:۲۲
          1.  
            سلام خدا را شکر که کسانی تریبون ما برای رساندن صدای کودکان معصوممان که هیچ توان دفاعی در مقابل هجمه برنامه های پرضرر سیما ندارند به گوش مسئولین این امر شده اند. چه قدر دل ما والدین از دست سازندگان برنامه های کودک تلویزیون پر است، کاری که آن ها می کنند گاهی کمتر از کودک کشی اسرائیل در غزه نیست چرا که اگر کمی تعمق در شناخت رشد روحی کودک داشتند می فهمیدند که گاه ناخواسته در حال سربازپروزی برای غرب هستند نه دولت کریمه امام زمان عج .خداوند به شما توفیق روزافزون و به همه ما بصیرت بیش از پیش عنایت کند.
           
          0
           
          0
              1. user-pic
              2. نامشخص
                ۱۷ شهریور ۹۳
                ۱۴:۲۲
          1.  
            سلام خدا را شکر که کسانی تریبون ما برای رساندن صدای کودکان معصوممان که هیچ توان دفاعی در مقابل هجمه برنامه های پرضرر سیما ندارند به گوش مسئولین این امر شده اند. چه قدر دل ما والدین از دست سازندگان برنامه های کودک تلویزیون پر است، کاری که آن ها می کنند گاهی کمتر از کودک کشی اسرائیل در غزه نیست چرا که اگر کمی تعمق در شناخت رشد روحی کودک داشتند می فهمیدند که گاه ناخواسته در حال سربازپروزی برای غرب هستند نه دولت کریمه امام زمان عج .خداوند به شما توفیق روزافزون و به همه ما بصیرت بیش از پیش عنایت کند.
           
          0
           
          0
              1. user-pic
              2. نامشخص
                ۱۷ شهریور ۹۳
                ۱۴:۴۰
          1.  
            درود
           
          0
           
          0
          1.  
            متن بسیار عالی بود .البته بنده به اینکه صدا سیما در برنامه های کودک هم دست از سر بچه های ما برنمیداره وآنها را اسیر تبلیغ ماکارونی وبیسکوییت میکنه هم نقد دارم.این یه جور سو استفاده از بیننده مظلوم کودکه/
           
          0
           
          0
          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷