1728
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. مشکات سخاوتی
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۰)
            تعداد بازدید: 1728
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        ازدواج چه در زمان حضانت و چه بعد از آن بین سرپرست و فرزندخوانده ممنوع است


        دخت ایران
        - چندیست که بحث و مخالفت بر سر یکی از تبصره‌های قانون فرزندخواندگی، نگاه همه کارشناسان و افراد دغدغه‌مند این حوزه را به خود جلب کرده و اخبار و گفته‌ها نشان از مخالفت با این لایحه دارد تا موافقت و پذیرش آن.

        طبق تبصره ماده ۲۷ این قانون: «ازدواج چه در زمان حضانت و چه بعد از آن بین سرپرست و فرزندخوانده ممنوع است مگر اینکه دادگاه صالح پس از اخذ نظر مشورتی سازمان، این امر را به مصلحت فرزندخوانده تشخیص دهد.» (روزنامه شرق، ۱۰ مهر ۹۲)

        به منظور روشن‌تر شدن بحث، چند تن از کارشناسان و صاحب نظران، نگاه خود را در رابطه با قیدی که در ادامه این تبصره آمده، بیان داشته‌اند:

        آقای حسن موسوی چلک، رئیس انجمن مددکاری ایران گفت: آخرین قانون فرزندخواندگی برای سال ۱۳۵۳ بوده است. مطمئنا این قانون پس از ۴۰ سال اجرا نیاز به بازنگری داشت. در  سال‌های اخیر به این مساله رسیدند که این قانون نیاز به بررسی و تغییر دارد و از حدود ۵ سال قبل جلسات مقدماتی توسط قضات حوزه کودکان، دادستان‌های مرتبط با این موضوع و گروه‌های دیگر برای تدوین این لایحه برگزار شد.

        ویژگی های مثبت قانون فرزندخواندگی جدید
        قانون جدید فرزندخواندگی نسبت به سال ۵۳ دارای تفاوت‌ها و ویژگی‌هایی مثبت است:

        ۱- قانون جدید خانواده محور است. مفاد این قانون فقط متمرکز بر به پدر و مادر نیست بلکه بستگان درجه دو و سه را نیز شامل می‌شود.

        ۲- در گذشته کسانی که ازدواج‌کرده و بچه‌دار نمی‌شدند، می‌توانستند درخواست بچه دهند ولی در قانون جدید ضمن گروه‌های قبلی، دو گروه دیگر نیز اضافه شدند؛ دختران بالای ۳۰ سال _زنان خودسرپرست_که می‌توانند فرزند دختر بگیرند و زوجینی که یک فرزند دارند و تمایل به نگهداری فرزند دیگری هم داشته باشند.

        ۳- در قانون جدید، سرپرستی موقت مطرح می‌شود و فرصتی می‌تواند باشد که بچه‌ها از مراکز به خانه‌ها سوق یابند.

        ۴- در قانون جدید در بحث حمایت مالی از کودکان، احکام جایگزین ارث آمده است.

        ۵- برای خانواده‌هایی که مسئولیت سرپرستی این فرزندان را بر عهده می‌گیرند، قوانینی چون تسهیلات مرخصی زایمان، حق اولاد و... در نظر گرفته‌شده و این مشوقی برای خانواده‌ها و پشتوانه‌ای برای کودکان است، در حالی‌که در قانون قبلی اینها وجود نداشت.

        ۶- در قانون قبلی بهزیستی مجری نبوده و خیلی ایفای نقش نمی‌کرد و دادگاه همه کاره بود اما در قانون جدید بهزیستی از ابتدا تا انتها نقش‌آفرینی می‌کند.

        ۷- در قانون قبلی سن کودکان برای سرپرستی تا ۱۲ سال بود و در قانون جدید به ۱۶ سال افزایش یافته است.

        ۸- ادیان رسمی در ایران نیز می‌توانند سرپرستی کودکان را برعهده گیرند.

        ۹- در قانون قبلی سرپرستی موقت ۳ سال طول می‌کشید و اگر شرایطش را داشتند سرپرستی دائم را می‌گرفتند اما در قانون جدید به یک سال کاهش یافت.
         

        Daily-1551.jpgانتظار ندارم پدر و مادرم من را به عنوان همسر ببینند!
        اما از نگاه من کاش بحث ازدواج با فرزندخوانده مسکوت می‌ماند. در این بند سعی بر این بوده که عرف به قانون تبدیل شود و با توجه به مصداق‌هایی که وجود داشته می‌خواستند جلوی این مساله را بگیرند. در نهایت هم اعلام شد که این ازدواج از نظر شرع مشکل ندارد و این مساله به ازدواج با محارم مربوط نیست و بند ازدواج با فرزندخوانده اضافه شد.

        مساله مهم این است که من که به عنوان بچه به خانه‌ای می‌روم انتظار دارم پدر و مادرم من را به عنوان فرزند نگاه کنند نه شوهر یا همسر! تصویب این لایحه باعث می‌شود عدم امنیت روانی در خانواده‌ها خصوصا برای فرزندان در سن بلوغ پیش آید. هم چنین همسر _زن_ کمتر اجازه می‌دهد که دختری را به فرزندی بپذیرند و حضانت او را بر عهده گیرند زیرا احساس می‌کند امنیت خانواده به خطر می‌افتد، به بیانی کانون خانواده خدشه‌دار شد.

        این لایحه اگر از نظر شرعی هم مشکل نداشته باشد خلاف عرف است زیرا ما به دلیل آن ۴ یا ۵ موردی که اتفاق افتاده بود، قبح این عمل را شکسته و این مساله را عامه‌پسند کرده‌ایم.

        از طرفی بازتاب بین‌المللی آن برعلیه ایران بیشتر از بازتاب داخلی بوده است. از نظر من که در سیستم سازمان بهزیستی کارکرده‌ام، با تصویب این لایحه همه فعالیت‌های اجتماعی بهزیستی زیر سوال رفت و خود سازمان با چالش مواجه شد. پس از اینکه لایحه تبدیل به قانون شد اطلاع‌رسانی شفاف توسط دولت و مجلس صورت نگرفت وهمه از پاسخ‌دهی فرار کردند و بیشتر از این‌که دولت بخواهد این مساله را تشریح کند، تشکل‌ها و سازمان‌های غیردولتی به این مساله پرداختند.

        شاید بی‌تدبیری، اضطرار و خیلی عوامل منجر به تصویب این لایحه شد. در کل پیش‌بینی بنده این است که این لایحه پس از ۶ ماه به سمت اصلاحیه خواهد رفت.

        آیت‌الله مکارم شیرازی نیز در رابطه با این مساله اظهار داشتند: «فرزندخوانده‌ای که در خانه‌ای بزرگ شده و پیوند اولاد و والدین میان افراد شکل گرفته، دیگر جایگاهی برای پیوند جدید دیگری چون ازدواج وجود ندارد.»

        تصویب لایحه ازدواج با فرزندخوانده، ریشه در فلسفه حقوقی ایران دارد
        مهندس عباس عبدی، عضو انجمن جامعه‌شناسی ایران نیز نظر خود را این‌گونه عنوان داشت: برای بیان منطقی این‌که این ازدواج نباید صورت گیرد، مثالی میاورم. فرض کنید یک مرد ۶۰ ساله دختر دو ساله‌ای را به فرزندخواندگی قبول می‌کند. دختر هم نه پدر دارد و نه جد پدری،  وقتی دختر در ۸ سال و نه ماهگی به سن بلوغ رسید، ازدواج این پیرمرد ۷۰ ساله با این دختر ۹ ساله به چه صورت می‌شود؟

        من فکر نمی‌کنم کسانی که این قانون را تصویب کرده‌اند، با بیان این نمونه وجدانشان تکان نخورد!

        این مساله ریشه در مشکلات ما در فلسفه حقوقی ایران دارد. زیرا هر مساله‌ای که در گذشته بوده را می‌توان با مقتضیات زمان و فلسفه‌ای که در هر زمان وجود دارد تطبیق داد و یک قانون لزوما برای همه زمان‌ها نیست. متاسفانه در کشور ما صوری گرایی حاکم شده است.

        وقتی شما بچه‌ای را به فرزندخواندگی می‌گیرید نگاهتان به او متفاوت است آنچه در صورت هم می‌بینید هم متفاوت است. یعنی نگاهی که یک نفر به فرزند خود دارد با حس و نگاهی که به همسرش دارد متفاوت است. به نظر من این موضوع تا حدی قابل حل است. هر کس که می‌خواهد فرزندخواندگی را قبول کند باید عقدی ببندد و حق ازدواج را از خود سلب کند. قواعد عدم ارث را هم می‌توان از ابتدا به عنوان شرط در قانون آورد. هم‌چنین مجازات مادی و معنوی را نیز تعیین کند. وقتی بچه‌ای سرپرست ندارد، دولت سرپرست اوست که می‌تواند حق هر چیزی غیر از فرزندخواندگی را از او سلب کنند و مجازاتش را نیز از قبل تعیین کنند.

        اگر صحبت‌‌های بیان‌شده توسط علما صراحتا با بیان فقهی مطرح شود یعنی به مجاز و غیرمجاز بودن این مساله اشاره کنند، بسیاری مشکلات در این رابطه حل خواهد شد. از نظر من الان حذف تبصره مشکلی را حل نمی‌کند و فقط باید در زمینه اعمال کل حقوق فرزندخوانده ایستادگی کرد.

        فرایند خاص فرزندپذیری در ایران
        دکتر رضا رزاقی، بحث ازدواج با فرزندخوانده را از بعد روانشناختی مورد بررسی قرار داد؛ وی اظهار داشت: در ایران در رابطه با موضوع فرزندخواندگی، روانشناسی خاصی بر فرآیند فرزندپذیری حاکم است. معمولا بیشتر زوج‌های نابارور متقاضیان فرزندپذیری هستند. وقتی زوج تصمیم به فرزندپذیری می‌گیرند، سال‌هایی را صرف درمان ناباروری کرده‌اند و ضمن درمان‌های پرهزینه و سخت، بیم و امیدهای زیادی را پشت سر گذاشته‌اند. سپس آن‌ها به این حس می‌رسند که اگر ما کودکی زیستی از خود نداریم اما توانایی پدر و مادر شدن را که داریم. ما روانشناسان هم کمک می‌کنیم که این زوجین به نیاز پدر و مادر شدن خود پاسخ دهند. خود فرزندپذیری به مادر و پدر شدن افراد پاسخ می‌دهد و کودک نیز به منافعی چون داشتن سرپرست و خانه و خانواده داشتن می‌رسد.

        ممکن است فرزندپذیری مسیری حقوقی را طی کند، اما مادامی‌که از لحاظ روانشناختی این زوجین این حس را نداشته باشند که پدر و مادر این بچه هستند، شکست «فرزندپذیری» به وجود می‌آید. زیرا اگر این حس در پدر و مادرها شکل نگیرد که با این بچه مانند فرزند خود تعامل کنند، مشکل پیش می‌آید. در کل، این مسیر، مسیر دشواری است و مدتی طول می‌کشد که زوجین خود را به عنوان پدر و مادر این کودک بپذیرند.

        محرمیت؛ ایجاد رویکرد انکاری در خانواده‌ها برای فرزندپذیری
        یک سری موضوعات فرهنگی هم در کشورهای اسلامی مثل ما مانند بحث «محرمیت» پیش می‌آید، که این موجب رویکرد انکاری در خانواده‌ها نسبت به فرزندپذیری می‌شود. متقاضیانی که بحث محرمیت برایشان خیلی مهم است و راهکار مناسبی هم برای آن پیدا نکرده‌اند، برای گرفتن فرزند خیلی دچار مشکل می‌شوند. مثلا پس از مدتی که از گرفتن فرزند می‌گذرد مادر خانواده اصرار دارد که فرزندخوانده دختر در سنین خاص به کنار پدر نرود و همه این‌ها ذهن افراد خانواده را مشغول می‌سازد. برخی هم از همان ابتدا فقط روحیه پدر و مادر شدن را در خود تقویت کرده‌اند و گروهی از زوجین نیز که وضع بینابینی دارند به مراجع تقلید خود مراجعه و مشکل محرمیت را برطرف می‌سازند.
        ازدواج با فرزندخوانده سلامت و امنیت روانی خانواده‌ها را دچار مشکل می‌کند و فرآیند فرزندپذیری را دچار مشکل خواهد کرد. مثلا ما این اواخر در برخی موارد می‌بینیم که متقاضیان، به گرفتن فرزند پسر بیشتر از دختر تمایل دارند زیرا از ازدواج پدر با دخترخوانده نگرانند.

        ازدواج با فرزندخوانده؛ افزایش تفکر هذیانی در خانواده‌ها
        از نظر روانشناسی این وضعیت نوعی «تفکر هذیانی» را در خانواده‌ها رشد داده و موجب نگرانی‌هایی شده است.  برای مثال پس از تصویب این قانون، زنی به دادگاه شکایت کرده که من همسر دوم شوهرم هستم، خانم سابق شوهرم فوت‌شده و من به تازگی متوجه شدم آنها ۳۰ سال قبل دختری را به فرزندخواندگی پذیرفته‌اند و حالا من حس می‌کنم همسرم به دخترخوانده‌اش علاقمند است و می‌خواهد با او ازدواج کند!

        Daily-1552.jpgدر طی ۳۵ سالی که از پیروزی انقلاب می‌گذرد، کسانی که قانونی فرزند گرفته‌اند، حدودا ۳۰ هزار خانواده بوده‌اند که در میان آن‌ها موارد نادری بودند که در آن‌ها ازدواج با فرزندخوانده صورت گرفته، بنابراین با این تعداد اندک، ضرورتی برای تصویب این تبصره نبوده است.

        از نگاه من مهمترین کار برای این‌که جامعه آرامش یابد دو مساله است:

        ۱-این تبصره حذف شود و فشارها از جانب گروه‌های مختلف و تشکل‌های حوزه زنان نیز بیشتر شود.

        ۲-خانواده‌هایی برای فرزندپذیری غربال شوند که فقط فرزندپذیری و کامل کردن خانواده برایشان مهم است نه مساله دیگری.

        قانون ازدواج با فرزندخوانده؛ بر هم خوردن هویت‌های نقشی در خانواده
        دکتر سعید معیدفر، رئیس آسیب‌ها و مسائل انجمن جامعه‌شناسی ایران نیز گفت: یکی از موانعی که بر سر راه فرزندخواندگی و پذیرش فرزند توسط زوجین در کشور ما وجود دارد بحث «محرمیت» است که اگر راه‌حلی برای این مساله پیدا می‌کردند، بسیاری مشکلات برطرف می‌شد.

        به نظر من اهمیت نقش‌ها امروزه مهم‌تر از عوامل ژنتیکی است. تعهد نسبت به نقش‌ داشتن، گاهی از مسائل ژنتیکی مهمتر می‌شود. در برخی خانواده‌ها به دلیل عوامل مختلف خودآگاهی نسبت به نقش‌ها صورت نمی‌گیرد و منجر به حتی تجاوز پدر به دختر ژنتیکی‌اش می‌شود. اگر این فرد در نقش خود مثلا پدر یا دختر ظاهر شوند این مشکلات پیش نمی‌آید.

        من فکر می‌کنم این قانون بیش از پیش هویت‌های نقشی را بر هم می‌ریزد و خانواده را متلاشی می‌کند. این اتفاقی که در قانون ما افتاده هر روز چرخه معضلات ما بیشتر می‌شود. زیرا ما در فضای دیگری نسبت به گذشته زندگی می‌کنیم باید فضای امروز را فهم و نسبت به این فضا تصمیم بگیریم. بیش‌ترین کاری که قانونگذار باید در رابطه با فرزندخواندگی انجام دهد، بحث محرمیت است و اگر علما و فقها راه‌حلی برای آن پیدا می‌کردند بسیاری مشکلات برطرف می‌شد.

        با تصویب این لایحه اغتشاش و تعارض در نقش‌ها صورت گرفته و این‌که والدین آن فرد را هم دختر خود ببیند و هم همسرش، آشفتگی‌ای ایجاد میکند که آثار وخیمی دارد.

        بحث ازدواج با فرزندخوانده، اجتماعی است تا فقهی!
        آقای عمادالدین باقی، از نظر تاریخی و دینی نظر خود را نسبت به این تبصره بیان داشت: این تبصره ازدواج با فرزندخوانده را ممنوع کرده و مگری که در ادامه آن آمده -مگر به صلاح کودک باشد- و استثنایی که برای آن قائل شده‌اند، مورد بحث است. از طرفی این پدیده خیلی هم شایع نبوده و دو یا سه مورد طی این سال‌ها در ایران اتفاق افتاده است. حکم پدرخواندگی در قرآن پذیرفته‌شده ولی در مورد فروع آن موردی نیامده است.

        آنچه الان در رابطه با ازدواج با فرزندخوانده باعث مشکل شده، این است که می‌توان در این‌جا به لحاظ فقهی حکم ازدواج داد یا نه؟
        از نظر من این‌گونه موارد جامعه‌شناختی و روانشناختی است تا حقوقی و دینی، ولی اگر قرار بر منع باشد دلایل زیادی بر منع هست. در فقهای اخیر حجت‌الاسلام صانعی، مکارم شیرازی و صادقی تهرانی هر کدام به استنادی البته نه لزوما به بیان فقهی این مساله را مطرح کردند. همین تعدد دلایل نشان می‌دهد که این مساله عقلی است تا فقهی.

        هم‌چنین در این‌گونه قواعد همیشه شبهه وجود دارد و نمی‌توان حکم را به ازدواج داد. به لحاظ فقهی دلایلی می‌توان آورد اما من معتقدم این مساله نباید وارد مسائل فقهی شود چون دامنه فقهی را اگر بخواهیم در هر مساله‌ای بکشانیم درست نیست و باید از نظر جامعه‌شناختی و روانشناختی بررسی شود.

        خیلی فقها می‌گویند فرزندخوانده صغیر را نمی‌توان به نکاح درآورد و شرط بلوغ عقل، بلوغ، حریت و مصلحت است ولی وقتی فرزندخوانده به سن بلوغ رسید و از نظر عقلی کامل شد بحث مصلحت پیش می‌آید و او از صغارت درآمده و خودش باید تصمیم بگیرد. اگر این مساله را از جانب عقلی نگاه کنیم اراده طرفین مطرح می‌شود و وقتی کسی بر کسی ولایت ندارد نمی‌تواند فردی را به نکاح خود و یا دیگری درآورد. از حیث مبانی حقوقی و فقهی راهی برای این ازدواج وجود ندارد. البته باید ببینیم عقلای عالم در این رابطه چه می‌گویند و اگر سیره عقلا این باشد که مساله‌ای قبح اخلاقی داشته باشد، قبح شرعی هم پیدا می‌کند.

        ازدواج با فرزندخوانده را از نظر شرعی نیز نمی‌توانیم توجیه کنیم

        در کل اگر از منظر شرع هم وارد شویم توجیه محکمی برای این اتفاق نمی‌توان آورد.

        دراین‌جا توجه به امر مستحب و واجب مطرح می‌شود. از نگاه من فرزندپذیری امری مستحب اما حفظ کیان خانواده با توجه به آیات و روایات معتبر، امری واجب است. اگر جامعه‌شناسان و روانشناسان به این نکته برسند که این اتفاق مضر است، به این مساله می‌رسیم که با تصویب این قانون، امری واجب فدای امری مستحب شده است؛ البته ما که بر اصالت خانواده معتقدیم می‌توانیم این استدلال را بیاوریم ولی کسی که از این اتفاق دفاع می‌کند، نهاد خانواده برایش تقدس ندارد و مستحب و واجب بودن این مساله به تشخیص عرف و زمان بازمی‌گردد. بنابراین اگر عقلا این جریان را برای حفظ کیان خانواده مضر بدانند، نباید این مساله  مطرح شود و در فرزندخواندگی اصل باید مصلحت بالاتر باشد و از طرفی اگر مصلحت بالاتر این امر نکاح را مضر بداند، از نظر شرعی هم دچار مشکل می‌شود.

        حاصل آراء صاحب‌نظرانی که در بالا آمد، ذکر چند نکته را می‌رساند:
        اولا نام صوری این قانون یعنی «قانون فرزندخواندگی»، ما را به یاد نهاد خانواده خواهد انداخت زیرا قرار است خانواده و یا زوجی فرزندی را بپذیرند و حقوق آن را مانند فرزند خود رعایت کنند، پس اضافه کردن این بند و طرح بحث ازدواج در این قانون، خیلی به صلاح به نظر نمی‌رسد؛ در غیر این‌صورت رابطه «فرزند و والدین» کجا می‌رود؟!

        دوما مخدوش و مبهم ماندن مسائل شرعی چون «محرمیت» برای برخی افراد در کشور ماست که به دلیل عدم آگاهی درست خانواد‌ها، آن‌ها را از پذیرش فرزند منصرف و دلسردشان می‌کند، بنابراین کدامین نهاد نسبت به این مساله باید رسالت خود را ایفا کند و وظیفه شفاف‌سازی را بر عهده گیرد؟!

        سوما آیا بهتر نبود که قبل از طرح این بند و اضافه کردن آن به قانون فرزندخواندگی، عواقب مثبت و منفی آن را از نگاه متخصصین حوزه‌های جامعه‌شناسی و روانشناسی می‌سنجیدند؟!

         


          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷