1714
مجله اینترنتی
زنان و خانواده
کانال دخت ایران
          1. طاهره مهدوی نیا
              1. اندازه متن:
              2.  
              3.  
            نظرات (۰۰)
            تعداد بازدید: 1714
            نسخه مناسب چاپ
            ارسال به ديگران
            اضافه کردن به علاقمندی ها
        باید و نبایدهای آموزش مسائل دوران بلوغ

        دخت ایران - صحبت درباره بعضی تغییرات طبیعی اندام گاهی زشت و گاهی ترسناک بنظر می‌رسید. وقتی تغییراتی در اندام زنانه‌اش ایجاد می‌شد، سعی بر کتمان آن داشت. مبادا بفهمند دیگر کودک نیست؛ مبادا مسخره‌اش کنند و دستش‌ بیاندازند. نکند در بازی‌های گروهی جمع دختران فامیل راهش ندهند ... تنها به این دلیل که بزرگ شده و رشد کرده است. مبادا پی به راز بلوغش ببرند. می‌ترسد، گنگ است و پر از ابهام که چه بر سر کودکی‌اش آمده... این همه راز را تا کی باید پنهان نگه دارد؟ پس تکلیف این همه استرسی که به جانش افتاده چیست؟ چه کسی مسئول بزرگ شدن اوست و... هزاران پرسش دیگر ...

        بلوغ و تغییرات طبیعی بدن
        مجموعه تغییرات فیزیکی و فیزیولوژیکی در بدن بلوغ جسمی است که در اثر ترشح هورمون‌های گوناگون بدن کودک به بدن بزرگسال تبدیل می‌شود. دختران نوجوانی که زمینه و اطلاعات کافی در ارتباط با بالغ‌شدنشان پیدا می‌کنند، بلوغ خوبی را پشت سر می‌گذارند و آنان که در این‌باره هیچ آگاهی ندارند با ابهام بزرگی روبرو می‌شوند و تغییرات بدنی دوران بلوغ را به مثابه تغییراتی وحشت‌آور و گنگ تصور می‌کنند که باعث خجالت و کناره‌گیری‌هایشان از اطرافیان، محیط، جامعه و ... خواهد شد.

        رشد جسمی و قدی، رشد سینه‌ها، پیدایش موهای ناحیه تناسلی و زیر بغل و انقلاب بزرگی چون دوران قاعدگی در بدن دختران همان نشانه‌هایی از بلوغ هستند که راه گریزی از آن نیست. این فرایند تا پایان دوره بلوغ، تغییر فرم بدن و پیدایش هیکل زنانه رخ می‌دهد. علاوه بر قاعدگی، رحم، مهبل و اعضای تناسلی زن نیز به اندازه کافی رشد می‌کنند. این مراحل معمولا در ۱۸ سالگی کامل می‌شود. گاهی بر اثر ترشحات هورمونی و فعالیت غدد چربی در دختران، پیدایش جوش در صورت و سایر اعضای بدن نیز طبیعی است. اصطلاح جوش غرور جوانی از این تغییرات نشأت می‌گیرد.

        پایه‌گذاری بلوغ زیبا و یا نازیبا
        اولین پرسش‌های مربوط به تغییرات جسمانی دختران تازه بالغ شده را چه کسی پاسخ می‌دهد؟ چنانچه میان مادران با دختران از نظر ذهنی و فکری ارتباط مؤثری برقرار شده باشد اولین فردی که به پرسش‌های دختران پاسخ می‌دهد، مادران آنها هستند. با توجه به رشد متفاوت جسمی در دختران و تفاوت سن بلوغ در آنها تشخیص اینکه چه زمانی مادر، ذهن دختر را آماده پذیرش تغییرات دوران بلوغ کند کمی مشکل بنظر می‌رسد.هر گونه رفتاری از سوی والدین، به ویژه مادر، در مقابله با پرسش‌های ایشان و یا حساسیت‌های دوران بلوغ همچون خاطره‌ای ماندگار خواهد شد. آفرینش لحظاتی که در آن مادران و دختران با فکر آزاد و بیان صریح از سویی و البته بدور از هیچ‌گونه انتقال نگرانی و استرس با یکدیگر تعاملی دوطرفه داشته باشند به عوامل متعددی بستگی دارد. تشخیص زمان آموزش و پاسخ به پرسش‌ها، پی‌گیری تغییرات بدنی دختران و توجه به رعایت مسایل بهداشتی خاص دوران بلوغ از جمله هنرهایی است که مادران مسئولیت‌پذیری در آفرینش یک بلوغ زیبا برای دخترانشان باید بدان آراسته باشند.

        بهترین و تأثیر‌گذارترین روش برای ایجاد تعامل با دختران تازه بالغ این است که ورود به مرحله بلوغ را به ایشان تبریک گفت. این شیوه برخورد باعث می‌شود دوران بلوغ برای دختری که مرز کودکی را طی کرده و به دلیل همین بلوغ روزی مادر خواهد شد زیبا ترسیم شود. شرایط ویژه‌‌ فرهنگی که دختر در آن پرورش یافته است و دارا بودن خانواده‌ای که در آن اعضای خانواده کارهای مشترک دو به دو انجام می‌دهند و نسبت به چگونگی گذران اوقات نوجوانان خانواده مسئولیت‌پذیرند، دوران بلوغ برای دختران تازه بالغ راحت‌تر طی می‌شود. در این میان تنها مادران نیستند که به تنهایی نقش مسئول را ایفا می‌کنند. پدران نیز می‌توانند برای کاهش تنش این دوران در برخورد با تغییرات دوران بلوغ در دختران حائز اهمیت باشند. پرخاشگری و عصبی شدن دختر در این زمان امری طبیعی است. این موضوع نباید به معضلی غیرقابل حل تبدیل شود و پدران می‌باید به عنوان مدیر خانواده از جهتی نقش پدرانه خود را در کاهش چنین تنش‌هایی رقم بزنند.

        دامن زدن به عصبی شدن و ناآرامی دختران خطر‌آفرین است. چه بسا دخترانی که به دلیل بلوغ نازیبایی که در اثر همین آتش‌افروزی به خوی پرخاشجویشان داشته‌اند در بزرگسالی سرکشانه به دور از چشم والدین دست به اعمالی می‌زنند که آن هم نازیباست. این افراد راه فرار از خانه را همواره در ذهنشان مرور می‌سازند و اگر چنین نشود، در نهایت به دنبال همزبانی در خارج از محیط خانه و خانواده می‌گردند.

        والدین و به ویژه مادران باید به دختران بیاموزند که دوران بلوغ «بیماری» نیست. کم‌اطلاعی نسبت به تغییرات جسمی و سردرگمی‌هایی که دختران در آن غوطه می‌خورند هیچ‌کدام عارضه نیست. اگرچه مسایل زنانه همواره با شرم و حیا بیان می‌شود و عموما اطلاع‌رسانی در این زمینه کاملاً غیر‌رسمی است و معمولا در کتاب‌های درسی و یا بیانات معلمین در مدارس کمتر به صورت شفاف بیان شده و یا اصلا نامی از آن برده نمی‌شود، اما این مسایل باعث نمی‌شود که دختران نسل امروز همچنان گنگ و مبهم به استقبال دوران بلوغشان بروند. امروزه با وجود منابع اطلاعاتی از قبیل دسترسی به اینترنت و کتاب‌های آموزشی غیردرسی دختران می‌توانند بلوغ خوب و آگاهانه‌ای را طی کنند به شرطی که منابع درست و به شیوه‌ای تأثیر‌گذار در اختیارشان قرار داده شود. برای دسترسی به این گونه منابع نیز نیاز به ناظری احساس می‌شود؛ ناظری که می‌تواند مادر، معلم، مربی تربیتی و بهداشت و ... باشد.

        مفاهیم دوران بلوغ را آموزش دهیم یا سکوت کنیم
        از بسیاری از دخترانی که دوران بلوغشان را با سکوت والدین و به ویژه مادرانشان طی کرده‌اند اگر بپرسیم که از آن دوران راضی هستند یا خیر پاسخ می‌دهند: «مادرم اصلا در این خصوص با من حرف نزد.» همان حجب و حیایی که در عموم زنان سرزمین ما دیده می‌شود باعث می‌شود تجربه بلوغ در دختران با سکوت برگزار شود. در این شرایط دختران در دوران بلوغشان احساس تنهایی می‌کنند و چه بسا بعدها از مادرانشان گله‌مند نیز باشند. پدیده‌ای چون قاعدگی که قرار است ماهی یک بار و آن هم در طول چند روز تکرار شود چگونه می‌تواند با سکوت و بی‌اطلاعی سپری گردد؟ هیچ چیز وحشت‌آور‌تر از این نیست که دختران پس از برخورد با اولین دوره قاعدگی‌شان احساس کنند کار بدی انجام داده‌اند که سزایش را باید اینگونه پس دهند! پدیده‌ای که در اثر تغییرات هورمونی در بدن فرد انجام می‌شود و نشانه زایش در زنان است مگر می‌تواند وحشت‌آفرین باشد؟

        مادرانی که هنوز درگیر کودکی دخترانشان هستند به محض اینکه با پرسش‌های آنان مواجه می‌شوند و یا تغییرات بدنی را در آنان مشاهده می‌کنند ممکن است دچار مشکل شوند. بهترین راه برای مقابله با چنین بهت و حیرتی مشاوره‌ است. دور ریختن باورهای غلطی که مادران از مادرانشان و مادرانشان از مادر مادرانشان نسل به نسل دریافت کرده‌اند اولین گام برای مواجه با چنین مشکلی است. در غیر این صورت نادیده گرفتن دوران بلوغ دختران یعنی همان سکوت در مواجه با دوران بلوغ دختران مسأله‌آفرین است.

        بنظر می‌رسد باید پیش از اینکه دختران آموزش ببینند مادرانی که دارای دخترانی در سن بلوغ هستند مورد آموزش قرار بگیرند. مسئولیت ایجاد شرایطی در محیط‌های فرهنگی برای مادران و انتقال این آموزش به دختران در درجه اول بر عهده جایگاه‌هایی چون فرهنگسراها، مدارس و البته رسانه‌هاست. طی کردن دوران بلوغی که با آرامش همراه است با آموزشی که متقن، تأثیر‌گذار و به موقع است بهترین شرایط بالغ شدن را برای دختران فراهم می‌آورد.

        «چه» آموزش بدهیم و زمان آموزش را «که» تعیین می‌کند؟
        از آنجا که پا گذاشتن در دوران بلوغ با تشخیص جنسیت و یا اهمیت به موضوع جنسیت دختران همراه است، بنابراین پس از کنار گذاشتن حجب و حیایی که ناشی از همان باورهای غلط در مادران و نسل‌های پیشین آنها بود، به مسئله زمان آموزش دختران می‌رسیم. چه کسی تشخیص می‌دهد که چه زمانی به دختران تازه بالغ باید آموزش داد؟

        باید توجه داشت فردی که می‌تواند این آموزش را ارائه دهد، زمان آن را نیز تشخیص خواهد داد. همانگونه که ذکر شد، تغییرات بلوغ در دختران سرآغاز توجه جدی‌تر به جنسیت آنها هم هست. دختر نوجوان همه چیز را از نگاه خود می‌بیند. مادر با پافشاری می‌خواهد بفهمد افکار دخترش از کجا سرچشمه گرفته است. چه بسا مربی و یا معلمی که با دختر سروکار دارد نیز می‌خواهد به این مسئله دست یابد. دختران نوجوان در سن خاص بلوغ تصور می‌کنند که آنها ایستاده‌اند و اطرافیان تماشاگرشان هستند. به همین علت یا از خجالت آب می‌شوند و گوشه‌نشینی را برمی‌گزینند یا سرکش می‌شوند و رو به طغیان می‌آورند. در هیچ کدام از این حالات دختران نوجوان آموزش‌های دوران بلوغ را برنمی‌تابند، اما در صورتی که درک دختران تازه بالغی که دوست دارند مدام حرف بزنند، احساساتشان را بیان کنند و نیاز به جلب توجه نیز دارند از سوی مادران و مربیانشان در زمان و موقع لازم و مقتضی، انجام شود نقش مثبت آموزش دوران بلوغ در ترسیم آینده‌ای درخشان نمود می‌یابد.

        آموزش نکاتی که باعث می‌شود دختران دوران بلوغ را با سهولت و البته لذت پشت سر بگذارند باید با ارائه جملات مستقیم باشد. آنان در این سن نکات مبهم را درک نمی‌کنند و احتمالا آن را به شکلی نادرست تعبیر می‌کنند. به همین دلیل است که طعنه و یا طنز، دختران نوجوان را می‌آزارد. آنان از شنیدن گفته‌های مثبت استقبال می‌کنند. گفته‌های مخرب، جملات منفی معمولا ناراحتی، شرم و عدم خلاقیت را به دنبال دارد. آموزش دختران با نصیحت کردن ایشان تفاوت دارد. نصیحت همواره این حس را به دختران می‌دهد که رفتار و اعمالی از ایشان سرمی‌زند که مورد قبول خانواده و جامعه‌شان نیست. پس گوششان از نصیحت پر است. لحن و ارائه نکات آموزشی نباید نصیحت‌گونه باشد.

        دوران بلوغ از سویی کنجکاوی در ارتباط با «خود» دختران را به دنبال دارد. هویت‌یابی در این سن آغاز می‌شود، از سوی دیگر تغییرات جسمانی دختران، کنجکاوی در ارتباط با جنس مخالف و کشش به آن سو را نیز به دنبال دارد. بروز تمایلات جنسی در این سن بسیار حساس است. این تمایلات سبب عدم‌کنترل کافی انگیزه‌ها می‌شود. تغییرات سریع و افزایش انرژی و فعالیت شخص باعث می‌شود که اجتماع از او انتظاراتی داشته باشد. از سویی از او به عنوان یک نوجوان انتظار دارد که دیگر کودک نباشد و از سوی دیگر توانایی کنترل انگیزه‌های جنسی و تهاجمی‌اش را نیز داشته باشد. تحمل این دو مسئله ممکن است برای نوجوان مشکل باشد. اگر چه تمایلات جنسی می‌تواند مقدمه‌ای برای انتخاب همسر باشد، اما ظرفیت مهار ساختن تمایلات جنسی در نوجوانان در دایره همان آموزش‌هایی می‌گنجد که از آن یاد کردیم.

        آموزش دوران بلوغ از سوی والدین با زبانی ساده و بدون پیچیدگی باید بیان شود. آموزش نوجوانان باید پیش از شروع تغییرات عمده جسمی در ایشان باشد. این موضوع که دختر دیگر کودک خردسال و یا نوجوانی سر به هوا نیست، باید به فرد فهمانده شود. شرم‌های نابه‌جا از سوی برخی والدین و به ویژه مادران در ارتباط با دخترانشان به دلیل موانع فرهنگی خانواده‌‌‌گی‌شان باعث می‌شود مسئولیت آموزش‌های اجتماعی از سوی مدارس و یا رسانه‌ها چندبرابر شود. آموزش از سوی مدارس و به طور کلی ارگانی چون آموزش و پرورش اقدامی مطلوب است، اما کافی نیست. خلاء آموزشی از سوی مادران و یا مدارس می‌تواند به وسیله رسانه‌های صوتی، تصویری و مکتوب و یا اجرای برنامه‌های آموزشی از سوی نهادهای فرهنگی تا اندازه‌ای جبران شود.

        آموزش بهداشت بلوغ در مدارس، به ویژه در مقطع راهنمایی که با آغاز سنین بلوغ نیز همراه است باید انجام گیرد. می‌توان حتی دختران نوجوان را در مدارس دسته‌بندی و گروه‌بندی کرد. به هر یک از گروه‌ها آموزش‌هایی متناسب با روحیه و بلوغ فکری‌شان ارائه و یا این آموزش‌ها را به صورت تک‌نفره به آنان یادآوری کرد. آگاهی‌یابی دختران از وضعیت جسمانی‌شان به دور از هرگونه ابهام از طریق جزوات آموزشی و یا تهیه ماکت از آناتومی انسان انجام می‌گیرد. در اجرای فرایند آموزش به وسیله والدین به خصوص مادران و یا مدارس از سوی معلمان و مربیان تربیتی و بهداشت باید در هر مرحله این موضوع به دختران گوشزد شود که ایجاد تغییرات جسمانی طبیعی است پس داشتن شرم و حیا در پیشگیری از ارائه هر گونه پرسش در این خصوص بیهوده است.

        آموزش مسایل بلوغ و کاهش سن بالغ شدن
        با توجه به نظر برخی پزشکان و جامعه‌شناسان و شواهدی که در رفتار دختران مشاهده می‌شود می‌توان به این مسئله که سن بلوغ کاهش یافته است واقف شد. دختران نسل کنونی بیش از دختران نسل‌های پیشین خود در پرسش‌های خاص شان در ارتباط با دوران بلوغ و یا مسایل جنسی پافشاری دارند و از آنجا که دسترسی به دنیای مجازی برای آنان فرایند اطلاع‌یابی را در ارتباط با هر موضوعی سهولت می‌بخشد بنابراین زودتر از نسل گذشته خود در همان شرایط به پاسخ‌هایشان می‌رسند. دختران با برخورداری از تغذیه مناسب از طرفی و گرایش به روش تغذیه‌ای خاص از جمله تمایل بسیار به فست‌فودها، استفاده بیشتر از گوشت، مرغ و ماهی که تحت تأثیر تزریق هورمون‌های گوناگون هستند، در مقایسه با نسل‌های گذشته، نسبت به دوران بلوغ شان کنجکاوتر و در این زمینه ناخودآگاه، ظرفیت آگاهی‌یابی‌شان بالاتر است. به همین دلیل تحت تأثیر رشد عقلی، اجتماعی، تجربه‌های فردی و ارزش‌های فرهنگی بیش از گذشته پذیرای آموزش‌های خاص در زمینه دوران بلوغ شان هستند.

        در نتیجه این عوامل آموزش مسایل جنسی که از جمله یکی از مسایل حساس بلوغ در دختران و البته پسران نیز هست؛ باید با زمینه‌هایی چون: تغییرات طبیعی بدن همچون عادت ماهیانه و احتلام، دوست‌شدن با هم‌جنسان و البته حفظ دوستی‌هایشان، روند تولید‌مثل مفاهیمی چون: آمیزش جنسی، پدر و مادر شدن، سقط جنین، و جلوگیری از بارداری تا حدی آشنا شوند. دختران امروز باید بدانند سوء‌استفاده جنسی چیست و چگونه می‌توان آن را تشخیص داد و در موقعیت‌های خطرناک چگونه باید رفتار کرد؟ اطلاعاتی که زمینه‌ساز آشنایی دختران با دوران بلوغ است از سنین کودکی یعنی زیر ۸ سال با دادن پاسخ‌ به پرسش‌هایی چون «چگونه به دنیا می‌آیند» در حداکثر ۲ تا ۳ جمله ارایه شود. اطلاعات بیشتر در سنین ۱۰ تا ۱۲ سالگی می‌تواند از طریق کتاب‌ها، جزوه‌ها و کلاس‌های آموزشی در اختیارشان قرار گیرد.  

        کیفیت آموزش مسایل بهداشتی بلوغ دختران
        مهم‌ترین مسئله بهداشتی دوران بلوغ رعایت بهداشت دوران قاعدگی دختران است. بسیاری از دختران جوان به علت عدم آگاهی در این زمینه و استفاده از وسایل بهداشتی نامرغوب دچار عفونت می‌شوند. باز هم بازمی‌گردیم به همان باورهای نادرستی که شنیده‌ها حاکی از آن است که نباید در این دوران استحمام کرد. در صورتی که دختران از شلوارهای تنگ و چسبان استفاده می‌کنند بدون در نظر گرفتن جنس این پوشش‌ها گاه در طولانی مدت باز هم دچار عفونت‌های نادر ناشی از عدم رعایت بهداشت می‌شوند. استفاده از لباس زیرهای نامرغوب موجب ایجاد محیطی مناسب برای رشد میکروب می‌شود. علاوه بر آن تعویض لباس‌های زیر در زمان طولانی باز هم یکی دیگر از مسایل ناشی از عدم‌رعایت اصول بهداشتی دوران بلوغ در دختران است. قاعدگی‌هایی که همراه با درد است گاهی دختران را وادار به مصرف قرص‌های مسکن آن هم به صورت خودسرانه می‌کند؛ و یا گاهی که به عللی باید به مسافرت بروند از قرص‌هایی استفاده می‌کند که دوران قاعدگی ایشان را با بی‌نظمی همراه می‌سازد در نتیجه بهم‌ریختگی هورمونی بدن را بدنبال دارد.

        با این وجود منابع آموزشی مسایل بهداشتی دوران بلوغ چه بهتر که به صورت مکتوب از سوی مدارس در اختیار دخترانی قرار گیرد که پا در سنین بلوغ گذارده‌اند. از سویی مدارس با دعوت از والدین به ویژه مادران (در مدارس دخترانه) می‌توانند این آموزش‌ها را در جلساتی مشترک به دختران و والدینشان منتقل کنند. از سویی دیگر، تعاملی میان والدین و مربیان مدارس ایجاد شود؛ به نحوی که اگر مشکلی در برقراری ارتباط فکری میان مادران و دختران پدید بیاید، مربیان مدارس با راهنمایی‌هایشان می‌توانند این ارتباط را تلطیف و بهبود بخشند. در این تعامل بهتر است دختران هم شرکت داشته باشند و ارتباط میان مدرسه و خانه را به سود خود بدانند و از راهنمایی‌های مربی مدرسه در کنار دلسوزی‌های مادرانه بهره ببرند.

        سخن آخر
        آگاهی نوجوان از تغییرات بلوغ در زمان مناسب، فرایند بلوغ را در فرد راحت‌تر و دلپذیر‌تر می‌سازد. بدیهی است که اطلاعات باید در زمان مناسب و متناسب با نیاز و هماهنگ با فرهنگ هر جامعه باشد. بهترین زمان برای ارائه اطلاعات در مورد هر تحول زمانی نه چندان نزدیک و نه چندان دور از آن رخداد است.

        دختران در دوران بلوغ عاشق‌پیشه‌اند، خودشیفته‌اند، گاه از بی‌ثباتی روحی رنج می‌برند و گاه زمانی که قوز می‌کنند و خمیده راه می‌روند از تغییرات جسمانی خود خجالت می‌کشند و تا زمانی که آن را طبیعی قلمداد کنند به همدلی نیاز دارند. آگاهی در هر سنی نیاز به زمینه‌سازی دارد، این موضوع باعث می‌شود که دقت در زمینه آموزش دختران در سن بلوغ با توجه به زمینه فکری، فرهنگی، کشش ذهنی، ظرفیت اخلاقی‌شان همواره مدنظر قرار گیرد. به دلیل حساسیت سن بلوغ هر گونه آگاهی و اطلاعات در این زمینه با تعمق و تأمل انجام گیرد. از آنجا که شرایط خاص بلوغ در دختران آنها را حساس‌تر و زودرنج‌تر می‌سازد روش ارائه اطلاعات به ایشان به دور از هر گونه تحکّم و یا تعصب باید انجام گیرد. این روش از سویی می‌تواند از طرف والدین با تأکید بر نقش مادران به لحاظ تشابه جنسیت و درک متقابل دختران در خانه و محیط خانواده و با توجه به شناختی که نسبت به روحیه نوجوانشان دارند پیاده شود و از سویی آموزش و پرورش حتی در ارائه دروسی در حوزه بهداشت دانش‌آموزان گنجاندن مباحثی در ارتباط با سن بلوغ و موضوعات مرتبط با آن در کتاب‌های حرفه، واحد بهداشت، تربیتی، علوم، زیست‌شناسی و دینی دقت لازم را بکار بندد که بازگو کردن این مسایل بدون کوچکترین شائبه‌ای ارائه شود.

        منابع:
        -    دکتر حسین باهر(روانشناس واستاد دانشگاه)
        -    شبکه اطلاع‌رسانی بهداشتی جوان – دکتر ابهری
         


          1. ارسال نظر



    1. خبرنامه
      جهت اطلاع از به روز شدن مجله اطلاعات خود را وارد نماييد .

      پایگاه اطلاع رسانی حورا ساده ماده مستر چنگال انجمن سلامت ایران مجله ایرانی انجمن بیان با حجاب سبک زندگی بچه شیعه ها کودک و مادر عمار کلیپ مجتمع نیکوکاری رعد خانواده سرآمد بلاغ سمن فروشگاه اینترنتی محصولات حجاب سلام نو علوم اجتماعی خبر اقتصادی وبلاگ نیوز تعامل تصویر دل چی بپزم؟ ایران زنان به دخت راز۵۷